Кіріспе

Оңтүстік Африканың Батыс Кейп провинциясындағы қала.

Этимология

Моссель шығанағы (Моссель шығанағы) атауының шығу тегі 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басында голланд саудагерлерінің күшеуімен байланысты. Бір дерек бойынша, саяхатшы Корнелис де Хоутман 1595 жылы мұнда тоқтағанда бұл жерді Моссельбай деп атаған, ал екінші дерек бойынша голланд адмиралы Паулюс ван Керден 1601 жылғы 8 шілдеде жағаға шыққанда осылай атаған. Қай жағдайда болса да, жағадағы мидиялар мен устрицалар сол кездегі кеме экипаждарының шектеулі диетасына қосымша қуат берген болар.

Тарих

Бүгінде ол ең алдымен Оңтүстік Африка жеріне алғашқы еуропалықтардың қоныстанған жері ретінде танымал (Бартоломеу Диас және оның экипажы 1488 жылдың 3 ақпанында келді), бірақ Моссель шығанағының адам тарихы жергілікті археологиялық жатындар көрсеткендей, 164 000 жылдан астам уақытқа дейін жетеді. Моссель шығанағының қазіргі тарихы 1488 жылдың 3 ақпанында португалдық теңізші Бартоломеу Диас өзінің серіктерімен қазіргі Диас музей кешені орналасқан жерге жақын жерге қонғанда басталды. Олар мұнда су қорын толықтыру үшін қайнар тапты. Диас Португалия королі II Иоаннның тапсырмасымен Үндістанға сауда жолын табуға жіберілген еді. Ол Жақсы Үміт мүйісін айналып өтіп, Моссель шығанағына қонды, оны Angra dos Vaqueiros (Малшылар шығанағы) деп атады. Диас сонымен қатар мүйіске Cabo das Tormentas ("Дауылдар мүйісі") деген ат бергенімен, король II Иоанн кейіннен оны Cabo da Boa Esperança (Жақсы Үміт мүйісі) деп өзгертті. Диас жағаға шыққан сапары жергілікті халық оны таспен қуғанда аяқталды. 1497 жылы португалдық саяхатшы Васко да Гама бұл аймаққа жеткен кезде, шығанақ карталарда Aguada de São Brás (Сан-Брас суару орны, оның мерекесі 3 ақпанда тойланады) деп белгіленген еді.

Еуропалық қоныстану

Кейп колониясының голланд губернаторы Ян де ла Фонтейн 1734 жылы Моссел шығанағына сапар шегіп, мұнда иелік тасын орнатса да, алғашқы тұрақты еуропалық құрылыс – астық сақтауға арналған бекініс сияқты ғимарат – тек 1787 жылы салынды. Келесі жылдың шілде айында аймақта өсірілген бидайдың алғашқы партиясы шығанақтан жөнелтілді. 1806 жылы британдық әскер Кейпке басып кіргенімен, 1814 жылы Ұлыбритания колонияны толық иеленгенімен, Моссел шығанағы аймағы 1848 жылы муниципалитет болып жарияланғанға дейін голланд тіліндегі атауын сақтап келді. Ол, 1846 жылғы 8 қаңтарда британдықтардың Кейп колониясының губернаторы Гарри Смиттің үндістандық Аливал шайқасында сиктерге қарсы жеңіске жеткенінен кейін Әливал Оңтүстік деп аталды. Алайда, Әливал Оңтүстік атауы қалыптаспады, тіпті қала 1848 жылы ресми түрде жарияланғанда және 1852 жылы муниципалитетке айналғанда да. Голланд қоныс аударушыларының алғашқы күндерінен бастап Моссел шығанағы Оңтүстік Кап аймағы мен оның ішкі аймақтарына, құрғақ Кляйн (немесе Кішкентай) Каруға қызмет көрсететін маңызды порты болып келді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында порт арқылы жыл сайын 800 000 кг-нан астам қауырсын жөнелтілді, бұл 1912 жылы алғашқы толқын қорғанының салынуына түрткіс болған болуы мүмкін. 20 ғасырдың басында аймақта балық аулау және шаруашылық әрекеттері жалғасты, ал порттың өсуі осыны көрсетті. 1969 жылы теңіздегі табиғи газ кен орындары, 1980 жылы Бредасдорп бассейніндегі FA газ кен орыны (сондай-ақ Оңтүстік Кап жағалауында) және 1983 жылы жақын жердегі EM кен орыны табылды, бұл Mossgas газды сұйықтыққа айналдыру зауытының дамуына әкелді (1987 жылы пайдалануға берілді және 2002 жылы PetroSA зауыты деп аталды). Бұл порттың мәнін өзгертті, қазіргі күні оның негізгі қызметі PetroSA-ның теңіз платформаларына жабдық жеткізу және оның теңіздегі бір тұғырлы (немесе бір буйлі) теңізге жату арқылы экспорттау болып табылады, ол Вурбайдағы қорғалмаған аймақта, 21 метр тереңдікте, Сент-Блайз түбегінің қорғаныш жағында орналасқан. Зауыттың дамуы Моссел шығанағында жылжымайтын мүліктің өсуіне әкелді, құрылыс кезеңінде жұмыс күшін орналастыру үшін үйлер саны тез өсті. Жобаға жұмыс істеуге келген көптеген адамдар зауыт пайдалануға берілгеннен кейін қалада қалды және қаланың өзгеретін экономикасынан олар туризм, жеңіл өнеркәсіп немесе сауда саласында жұмыс тапқан көрінеді. Порт пен зауыт, әрине, Моссел шығанағының дамуына үлкен әсер етті, бірақ олар әрдайым туризм мен жалпы сауданың өсуімен үйлесімде болды, нәтижесінде қала қазір теңгерімді және дамыған экономикаға ие. Әсіресе туризм 1994 жылдан бері өсімге үлкен үлес қосты, бірақ қала 1800 жылдардың соңынан бастап Оңтүстік Африкалықтар үшін танымал демалыс орны болды. Африкаанс тілі мен мәдениеті қоғамы, сондай-ақ ATKV деп белгілі, 1936 жылы Моссел шығанағының шығысында орналасқан Хартенбос фермасын сатып алып, оны демалыс орны ретінде дамытты (қазір ATKV Хартенбос курорты деп аталады және Батыс Кейп провинциясындағы ең ірі өздігінен тамақтану курорты болып саналады). Бұл қаланың туризм экономикасының дамуындағы маңызды қадам болды, өйткені ол Моссел шығанағын жағажай демалысы орны ретінде бекітті және жағажай туризмі 21 ғасырда келуші туризмнің басты бағыты болып қала береді. Оңтүстік Африка 1994 жылы алғашқы демократиялық сайланған үкіметін құрды, бұл елдегі жергілікті басқару құрылымында кең ауқымды өзгерістерге әкелді. Мұның бір салдары – Моссел шығанағы 2000 жылдың желтоқсанында Фримерсхайм, Грейт Брак Ривер және Гербертсдейлдің кішігірім көрші ауылдарымен бірігіп, қазіргі Моссел шығанағы муниципалитетін құрды.

Топография

Моссел шығанағы Кейп-Сент-Блейз түбегіне (орташа биіктігі 96 метрге жетеді) орналасқан және Үнді мұхитының құмды жағалауларымен шығысқа қарай Джордж қаласына қарай созылады. Кейп-Фолд белдеуінің бөлігі болып табылатын Аутеньиква таулары муниципалдық аумақтың солтүстігінде жатыр. Бұл құмтас және тақта тасты таулар теңізге қарай көлбеу беткейлермен ерекшеленеді (әдетте таулық финбос пен шабындықтармен жабылған), және Джордж қаласының жанындағы Крадок шыңында 1578 метрге (Моссел шығанағынан шығысқа қарай 40 км), ал Плеттенберг шығанағының жанындағы Формоза шыңында 1675 метрге (Моссел шығанағынан шығысқа қарай 150 км) дейін көтеріледі. Шығысқа қарай жер бедері толқынмен ойылған платформаға қарай (орташа биіктігі 245 метр) көтеріледі, бұл Garden Route аймағының жыл бойы ылғалды климатын көрсетеді. Бұл жердегі жердің көп бөлігі шөп және егістік жерлермен жабылған. Муниципалдық аумақтың батыс бөлігіндегі терең құмды топырақтар да шабындықтар мен егістік жерлерге орын береді, олар әдетте құрғақ финбостың кең алқаптарымен сипатталады, олардың ішінде тері күтіміне арналған өнімдер жергілікті жерде жасалатын Aloe ferox (қаты алоэ, Кейп алоэ немесе қызыл алоэ деп те аталады) және дәстүрлі Каап Голланд ғимараттарының шатырларын жабу үшін қолданылатын Chondropetalum tectorum (Кейп немесе сабан қамысы) бар. Муниципалдық аумақтың шекаралары батыста Гуриц өзені, солтүстікте Аутеньиква таулары, шығыста Маалгейт өзені және оңтүстікте Үнді мұхиты.

Демография

2022 жылғы Оңтүстік Африканың ұлттық санағына сәйкес, Моссел шығанағының (қоса орналасқан шағын елді мекендермен қоса) халқы 140 075 адамды құрайды. Бұл халықтың 40,9%-ы өздерін "түстілер", 40,1%-ы "қара африкалықтар" және 17,6%-ы "ақтар" деп атады. Олардың 57,4%-ы африкаанс тілінде, 30,7%-ы кхоса тілінде, ал 6,9%-ы ағылшын тілінде сөйлейді.

Көрікті жерлер

Моссел шығанағы Оңтүстік Африкалықтар үшін бір ғасырдан астам уақыттан бері жағажай демалысының танымал орны болып келген. Бұл жағдай 1930 жылдары Африкаанс тілі және мәдениеті қауымдастығы (ATKV) Хартенбос шаруашылығын сатып алып, оны мүшелері үшін демалыс орны ретінде дамыта бастағаннан кейін айқын дамуға ие болды. Сол кездегі және (көбінесе) қазіргі күнгі басты тартымдылықтар – құрғақ, жылы және тұрақты ауа-райы, Үнді мұхиты және оның жағажайлары. Дегенмен, жақсы жолдардың, заманауи көлік құралдарының және ішкі облыстағы жатақжайлардың дамуымен аймақтың кеңірек ортасы (солтүстіктегі Аутенквиа таулары және батыстағы финбос немесе Кейп макиясының кең алқаптары) қазір туризм экономикасы үшін маңызды рөл атқарады. Қала – шытырман оқиғаларға толы туризм үшін маңызды орын, онда терең теңізде балық аулау, СКУБА-дайвинг, ақ акуланың қоршауында жүзу, киттерді қадағалау, парашютпен секіру және мұхит үстінен созылған ең ұзын зиплайн ұсынылады. Сонымен қатар, қаланың тарихы (Моссел шығанағы еуропалық саяхатшылар мен жергілікті халық арасындағы алғашқы байланыс орны болды) және оның мәдени ескерткіштері де маңызды. Моссел шығанағы Кейптаун (және Кейп Вайнлендс) мен Порт-Элизабет (оның жануарлар парктерімен) арасында дәл ортада орналасқан, сондықтан ол Батыс және Шығыс Кейп провинцияларына келетін халықаралық саяхатшылар үшін танымал тоқтау және демалыс орны болып табылады. Бартоломеу Диастың мұражай кешені – Моссел шығанағындағы ең ірі мұражай. Бұл кешен бастапқыда Бартоломеу Диас пен оның экипажының 1488 жылғы 3 ақпанда келгенін еске алу және «Пошта ағашын» қорғау үшін салынған, бірақ қазір Моссел шығанағының тарихын экологиялық, археологиялық және мәдени тұрғысынан кеңінен қарастырады. Кейп-Сент-Блейз маяғы 1864 жылы Колониялық инженер Р. Робинсонның жобасы бойынша салынған. Бастапқы жарық (биіктігі 20,5 метрлік тас мұнарада) тұрақты болған, бірақ 1897 жылы айналмалы, сағат механизмімен жұмыс істейтін жарық орнатылды, оны әр үш сағат сайын қайта орау қажет болды. Бұл 1970 жылдардың соңына дейін қолданылды. Қазір жарық толық автоматтандырылған.

Туризм

Моссел шығанағының туризм экономикасы дамыған. Жазғы демалыс маусымы (желтоқсанның ортасынан қаңтардың ортасына дейін) жылдың ең көп келушілер келетін уақыты, ал 2010 жылдың желтоқсанында муниципалитет осы кезеңде қалада түнеуге 50 000-ден 60 000-ға дейін демалыс шебушілерге жағдай жасалғанын бағалады.

Табиғи газ және мұнай

PetroSA (Оңтүстік Африканың мұнай, газ және мұнай өнімдері корпорациясы) мұнай өңдеу зауыты 1987 жылы Mossgas деп аталған күйінде пайдалануға берілді. Ол қаланың орталық бизнес ауданынан батысқа қарай 13 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл әлемдегі ең ірі газдан сұйықтыққа (GTL) айналдыру зауыттарының бірі және GTL процестерін коммерцияландырудағы алдыңғы қатардағылардың бірі болып табылады. Ол күніне (ббл/күн) мұнай эквиваленті өндіреді, бұл Фишер-Тропш процесі арқылы табиғи газды (PetroSA-ның FA платформасы арқылы құбырмен оффшорлық кен орындарынан тасымалданатын) өңдеу арқылы қол жеткізіледі. Моссел шығанағындағы GTL зауыты Оңтүстік Африканың көлік отынының қажеттілігінің 15 пайызына дейін қамтамасыз етеді. Ол қорғасынсыз бензин, өте төмен күкіртті дизель, керосин, төмен ароматты дистилляттар, бұрғылау сұйықтықтары, сұйық мұнай газы, төмен күкіртті отын майы, сусыз спирттер, сұйық оттегі, сұйық азот, көмірқышқыл газы және балауыздар өндіреді.

Жол көлігі

Моссел шығанағы Оңтүстік Африканың Батыс Кейп провинциясындағы Кейптауннан Квазулу-Натал провинциясындағы Дурбанға дейінгі басты жағалау тас жолы – N2 арқылы өтеді. (Осы маршрут бойынша Моссел шығанағы Кейптаун мен Шығыс Кейп провинциясының астанасы Порт-Элизабеттен тең қашықтықта, әрқайсысы 400 км жерде орналасқан). Моссел шығанағы муниципалитеті 417,9 км асфальтталған және бетонды жолдармен, сондай-ақ 24 км қиыршық тас жолдарды күтіп ұстайды. Моссел шығанағы осы аймақ үшін лицензиясы бар барлық ірі жүк тасымалдаушы компаниялар үшін тоқтау орны болып табылады.

Темір жол

Моссел шығанағы Джордж қаласына дейінгі тармақ желісі арқылы ұлттық теміржол желісімен байланысты. Бұл желі 2007 жылдың 25 қыркүйегінде 100 жылдығын тойлады.

Пинакл Пойнт үңгірлері

Қазіргі қабылданған теория бойынша, заманауи адамдардың Африкадан шығуы, бүгін тірі барлық адамдар 100 000 мен 200 000 жыл бұрын Африка құрлығында өмір сүрген шамамен 600 адамнан тұратын негізгі топтан дамыған. Моссел шығанағы археологиялық жобасы (MAP) Оңтүстік Кейп жағалауының шамамен 164 000 жыл бұрын заманауи мінез-құлықтың алғаш рет пайда болған жері болғандығын көрсетті. Моссел шығанағы археологиялық жобасы Пинакл Пойнт үңгірлеріндегі ежелгі үйінділерді зерттеу үшін құрылды, олардың көпшілігі Кейп Сент-Блейзден шамамен 12 км шығысқа қарай орналасқан. Бұл жаңалық Пиннакл Пойнт Бич және Гольф курортының салынуына дейін жүргізілген археологиялық зерттеулер кезінде ашылды, ал қазба жұмыстары 2000 жылы профессор Кертис Мареанның (Аризона штаты университетінің Адам тегі институтының палеоантропологы) және доктор Питер Нильсеннің (Изико Оңтүстік Африка мұражайы) басшылығымен басталды. Ғылыми топқа Оңтүстік Африка (Кейптаун университеті), Австралия (Жаңа Оңтүстік Уэльс университеті және Вуллонгонг университеті), сондай-ақ Израиль мен Франциядан келген зерттеушілер кіреді. Жобаға Ұлттық ғылым қоры (АҚШ), Хайс отбасы трасты, Изико Оңтүстік Африка мұражайы, Кейптаун университеті және Моссел шығанағындағы Диас мұражайы қаржы бөлді. Жоба Пиннакл Пойнт Бич және Гольф курортының оңтүстік шекарасындағы теңізге қарап ойылған үңгірлерге назар аударады, олар 170 000 мен 40 000 жыл бұрын Орта тас дәуірінде өмір сүрген адамдармен мекенделген. Қазба жұмыстары теңіз ресурстарын жүйелі пайдаланудың ең алғашқы дәлелдерін көрсетті, мысалы, моллюскалар (олар заманауи адам миының дамуына қажетті Омега-3 май қышқылдарын қамтамасыз еткен болуы мүмкін); символдарды қолданудың ең алғашқы дәлелі (әсіресе, бояулар, мүмкін, денеге сурет салу немесе сәндік өнер үшін); жетілдірілген микрожана технологиясын қолдану (кеңірек жаналарды күрделі құралдар жасау үшін үлкен қабаттарға енгізу); және тас құралдарды өндіруде жылумен өңдеуді қолданудың ең алғашқы дәлелі. Табылған заттардың маңыздылығы үңгірлердің төбесінен төгілген тамшы тастардағы (сталактиттердегі) көміртегі изотоптарының табылуымен артады, олар 400 000 жыл бұрын үңгірлерге сіңген судың құрамын көрсетеді. Өз жұмыстарының бір бөлігі ретінде, шығанақ археологиялық жобасының ғалымдары осы деректерді зерттеуде, 400 000 мен 30 000 жыл бұрынғы аймақтың климатын анықтау үшін, сондай-ақ үңгірлер еденіндегі адам мінез-құлқының дәлелдерін климаттық үлгілермен салыстырып, адамның ғасырлар бойы климат өзгеруіне қалай бейімделгенін білу үшін.

Сент-Блейз түбі

Кейп Сент-Блайз үңгірі тікелей Кейп Сент-Блайз маягының астында орналасқан және Оңтүстік Африканың ең көне археологиялық қазба орындарының бірі болып табылады. Ол алғаш 1888 жылы Джордж Лит, содан кейін 1899 жылы Т. Руперт Джонс, ал 1920 жылдары А. Дж. (Джон) Гудвин қазып зерттеген. Гудвин өз табалдырынан Кейп Сент-Блайзда орта тас дәуіріндегі Моссел-Бей өнеркәсібін сипаттаған деседі. Үңгір шамамен 200 000 жыл бұрыннан, колониялық кезеңге дейінгі кезеңге дейінгі шөгінділерді ашты, осы уақыт ішінде Сан немесе Коэкоен халықтарының мал өсірушілері үйінділер жасаған. Ол Heritage Western Cape ұйымымен провинциялық мұра нысаны ретінде қорғалады.

Жазбалар

Моссел шығанағының солтүстігіндегі таулар Оңтүстік Африканың тас өнерінің маңызды сақталымы болып табылады. Бұл өнер қазір шамандық амалдармен байланысты (мұнда тас өзі осы дүние мен әруақтар әлемі арасындағы жамылғы деп есептелген), және оны Сан халқы жасаған, ал үлгілері 27 000 жылға дейін сонауға барып тірелуі мүмкін. Моссел шығанағы төңірегіндегі тас суреттерінің орналасқан жерлері көбінесе жеке меншікте, сондықтан оларға халық тек тіркелген жетекшілермен бірге ғана қол жеткізе алады, олар мұрағаттардың сақталуын қамтамасыз етеді.

Гербтері

Муниципалитет (1) – 1905 жылғы 6 қазанда W. H. Armstrong & Co (Кейптаун қаласы) компаниясы жасаған алғашқы қару қабылданды. Қалқан төрт бөлікке бөлінді: 1 – қызыл түстегі Әділеттің бейнесі; 2 – көк түстегі алтын жүн; 3 – көк түстегі үш өрілген алтын балық; 4 – көк түстегі Нептун бейнесі. Муниципалитет (2) – 1992 жылы Геральдика бюросы қолданыстағы қарудың геральдикалық кемшіліктері болғандықтан тіркеуден бас тартқаннан кейін, кеңес бюро дайындаған жаңа дизайнды қабылдады. Жаңа қару 1992 жылғы 6 наурызда Бюрода тіркелді: Per saltire Argent және Azure, жоғарғы бөлігінде семсердің ұшына тік қойылған тепе-теңдік, Azure; оң жақта үш өрілген балық, алтын жүн және төменгі бөлігінде, толқынды Azure фонында толқынды Argent жолағымен безендірілген португалдық каравель, желкендері жайылған, дұрыс. Қарапайым тілмен айтқанда: қалқан екі диагональді сызықпен төрт бөлікке бөлінген, жоғарғы бөлігінде күміс түстегі семсермен бірге көк тепе-теңдік, сол жақта көк түстегі үш өрілген алтын балық, оң жақта көк түстегі алтын жүн, ал төменгі бөлігінде стильделген көк және ақ теңізде португалдық каравель бейнеленген. Елтаңба – маяк, ал ұраны – Jure et justitia valemus. Муниципалитет (3) – 1998 жылғы 20 ақпанда Бюрода жаңа герб тіркелді: Per saltire, негізінде grady, Azure және Or, жоғарғы бөлігінде көк түстегі екі ақ кит, ал төменгі бөлігінде екі Karoo үйінің fess nowy, Argent, есіктері Azure, төменгі жиегі толқынды; сол жақта жасыл алоэ, қызыл гүлдерімен және оң жақта 15 ғасырғы португалдық каравель, желкенінде крест белгісі, қызыл түсті. Аңдар үшін: қалқан екі диагональді сызықпен төрт бөлікке бөлінеді, олардың төменгі бөліктері сатылы, жоғарғы бөлігінде көк түстегі екі күміс кит, сол жақта алтын түстегі алоэ өсімдігі, оң жақта алтын түстегі португалдық каравель және төменгі бөлігінде көк түстегі күміс түстегі екі стильделген Karoo үйі бейнеленген. Герб – қара қабырғалық тақтадан шығатын маяк. Девиз – Jure et justitia valemus.