Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының президентінің жылдық есебі

«Одақтың жағдайы туралы үндеу» (кейде SOTU деп қысқартылады) – Америка Құрама Штаттарының президентінің жыл сайынғы хабарламасы, ол жылдың басында АҚШ Конгресінің бірлескен отырысында елдің қазіргі жағдайы туралы айтады. «Одақтың жағдайы туралы үндеу» әдетте елдің бюджеті, экономикасы, жаңалықтары, күн тәртібі, жетістіктері, президенттің басымдықтары және заңдық ұсыныстары туралы есептерді қамтиды. Бұл үндеу АҚШ Конституциясының II-бабының 3-тарауының 1-тармағында белгіленген талапты орындайды, онда президент Конгреске «Одақтың жағдайы туралы ақпаратты мерзімді түрде беруге және оған қажетті және тиімді деп санайтын шараларды қарастыруға ұсынуға» міндетті. Үндеу әдетте қаңтар немесе ақпан айында өткізіледі, ал палата спикері президентті палата залын пайдалануға шақырады. 1981 жылдан бастап, АҚШ-тың 40-шы президенті Рональд Рейган, жаңадан сайланған президенттердің өкіметтің бірінші жылында Конгреске үндеу жасауын бастады, бірақ бұл үндеуді ресми «Одақтың жағдайы» деп атамады. Сонымен қатар, жүйелік расизмге қарағанда жеке тұлғаны баса назар аударатын, көзі жоқтарға арналған риторика кеңінен таралды, көбінесе ақ нәсілді халыққа қызмет етеді. Президенттік кеңседе еркектік аураны көрсететін терең тамырланған гендерлік нормалар бар. Айта кетерлігі, Rotramel (2016) президенттің «Одақтың жағдайы» туралы үндеуінде ЛГБТ құқықтарын тарихи тұрғыдан мойындауымен көрсетілгендей, инклюзивті тілдің трансформациялық күшін атап көрсетеді. Метафоралық құрылым саяси лидерлердің қабылдауды стратегиялық түрде қалай қалыптастыратынын, қолдау үшін моральдық императивтерді қалай шақыратынын түсіндіреді. Бұл сілтемелер Америка саясатындағы гендерлік, нәсілдік және риторикалық күрделіліктерді қамтитын «Одақтың жағдайы» туралы үндеудегі өкілдіктің көп қырлы табиғатын көрсетеді.

Тарих

Джордж Вашингтон 1790 жылғы 8 қаңтарда Нью-Йорк қаласында, АҚШ-тың уақытша астанасында Конгрестің бірлескен отырысы алдында алғашқы ресми жылдық үндеуін жасады. 1801 жылы Томас Джефферсон жеке үндеу жасау дәстүрін тоқтатты, оны монархиялыққа ұқсас деп есептеді (тақтан сөйлеуге ұқсас). Оның орнына, үндеу жазылып, 1913 жылға дейін Конгреске хатшы оқысын деп жіберілді. Сол жылы Вудро Вильсон кейбір қарсылықтарға қарамастан, бұл дәстүрді қайта жаңғыртты және содан бері жыл сайын дерлік жеке үндеу жасалып келеді. Дегенмен, бұл ережеден де ауытқулар болды, кейбір үндеулер жазбаша түрде ғана, ал кейбіреулері жазбаша және ауызша (Конгреске сөз сөйлеу арқылы немесе телеарна арқылы) жеткізілді. Көп жылдар бойы бұл үндеу «Президенттің Конгреске жылдық үндеуі» деп аталды. «Елдің жағдайы» термині алғаш рет 1934 жылы Франклин Д. Рузвельт бұл тіркесті қолданғанда пайда болды және 1947 жылдан бері қабылданған атауға айналды. Жиырмасыншы түзету заңы 20 қаңтарды президенттік мерзімнің басталу күні деп белгіледі. Жаңа президент сайланған жылдары, бұрынғы президент «Елдің жағдайы» туралы соңғы үндеуін жасауға құқылы, бірақ Джимми Картер 1981 жылы жазбаша үндеу жібергеннен бері ешкім мұны істеген жоқ. 1953 және 1961 жылдары Конгресс бұрынғы президенттен жазбаша «Елдің жағдайы» туралы үндеу және жаңа президенттен жеке үндеу алды. 1981 жылдан бері, «Елдің жағдайы» туралы есеп беру жауапкершілігі өткен жылы қызмет еткен президентке тиесілі екенін мойындап, жаңадан сайланған президенттер Конгресс алдындағы алғашқы сөздерін «Елдің жағдайы» деп атамайды. Кальвин Кулидждің 1923 жылғы үндеуі алғаш рет бүкіл елге таратылды, бірақ бұл үрдіс 1960 жылдарға дейін қайталанбады. Гарри С. Трумэннің 1947 жылғы үндеуі алғаш рет теледидардан көрсетілді. 1968 жылы АҚШ телеарналары «Елдің жағдайы» туралы үндеуді жариялауға уақыт шектеуін алғаш рет алып тастады. Линдон Джонсонның үндеуінен кейін Дэниел Патрик Мойнихан мен Милтон Фридман сияқты сарапшылардың кең ауқымды теледидарлық талқылауы болды. Билл Клинтонның 1997 жылғы үндеуі World Wide Web желісінде тікелей эфирде таратылған алғашқы үндеу болды. Рональд Рейганның 1986 жылғы «Елдің жағдайы» туралы үндеуі алғаш рет кейінге шегерілді. Ол 1986 жылдың 28 қаңтарында үндеу жасауды жоспарлаған, бірақ сол күні таңертең «Space Shuttle Challenger» ғарыш кемесінің апатынан кейін бір аптаға кейінге жылдырылды. Рейган оның орнына апат туралы Овалдық кабинеттен халыққа үндеу жасады. 2019 жылдың 23 қаңтарында Дональд Трамптың 2019 жылғы «Елдің жағдайы» туралы үндеуі, бастапқыда 29 қаңтарға жоспарланған, Палата спикері Нэнси Пелосимен хат алмасудан кейін, ол 2018-2019 жылдарғы АҚШ федералдық үкіметінің жабылуы аяқталғанша Палатада үндеу жасауға рұқсат беру туралы қаулыға дауыс беруге қатыспайтынын мәлімдеді. Бұл шешім спикердің бұрынғы шақыруын кері қайтарды, бұл Америка тарихында спикердің президентті үндеу жасаудан «қайтарып шақырғанының» алғашқы жағдайы болды. Кейін олар үндеуді 5 ақпанда өткізуге келісті.

Сөз сөйлеу

Конгрестің бірлескен мәжілісіне арналған сөз болғандықтан, Өкілдер палатасы мен Сенат бірлескен мәжілістің күні мен уақытын белгілейтін қаулыны қабылдауы тиіс. Содан кейін, Өкілдер палатасының спикері президентке ресми шақыру жолдайды, әдетте, белгіленген күнге бірнеше апта бұрын.

Шақырулар

Конгресс мүшелерінің әрқайсысы Мемлекеттік дауыс беруге бір қонақ алып келе алады. Президент Бірінші ханыммен бірге ложада отыру үшін 24-ке дейін қонақ шақыруға құқылы. Палата спикері спикер ложасына 24-ке дейін қонақ шақыруға құқылы. Конгресс мүшелері үшін негізгі қабаттағы орындар алға келгендерге арналған, алдын ала брондау жүргізілмейді. Министрлер кабинеті, Жоғарғы Сот судьялары, Дипломатиялық корпустың өкілдері және әскери жетекшілер (Біріккен штабтар басшылары және Жағалау күзетінің бастығы) үшін орындар сақталған.

Парламент палатасына кіру туралы хаттама

Шамамен сағат 20:30-да, Жолдау кешінде, Палата мүшелері бірлескен отырыс үшін өз орындарында жиналады. Содан кейін, Қару-жарақ сержантының орынбасары спикерге жүгінеді және вице-президент пен Сенат мүшелерін қатты жариялайды, олар кіріп, өздеріне бөлінген орындарға отырады. Палатаның қарулы сержанты есіктің ішінде тұрып, спикерге қарайды және президент палатаға кіруге дайын болғанша күтеді. Президент дайын болған соң, сержант кіруді жариялап, қатты дауыспен: "Мырза [немесе ханым] спикер, АҚШ Президенті!" дейді. 2003 жылдан бері Конгрестің әрбір палатасы ресми түрде жеке-жеке аман қалған өкілді тағайындайды. Спикер мен вице-президент сөйлеу кезінде Президенттің артында, спикердің үстелінде отырады. Егер біреуі қолжетімсіз болса, тиісті палатаның ең жоғары дәрежедегі келесі мүшесі оны ауыстырады. Палата Президенттің келгенінен кейін тынышталғаннан кейін, спикер ресми түрде Президентті Конгрестің бірлескен сессиясына таныстырады. Содан кейін Президент Палатаның алдындағы трибунадан сөз сөйлейді. 2011 жылғы Жолдауда Колорадо штатының сенаторы Марк Удалл Республикашылдар мен Демократтарды Палатаның қарама-қарсы жақтарына отырғызу дәстүрін бұзуды ұсынды; бұл 2011 жылғы Тусон оқиғасына жауап ретінде жасалды, онда Өкіл Габби Гиффордсқа қастандық жасалып, жараланды. Удаллдың ұсынысына шамамен 60 заң шығарушы қол қойды; 2012 жылғы Жолдау үшін жасалған ұқсас жоспар 160-тан астам заң шығарушыдан екі партиялық қолдау алды.

Сөз мазмұны

Сөздердің мазмұнында әдетте президенттің билік ету кезеңінде ел және федералды үкімет туралы ақпараттар мен жағдай туралы есептер болады. Президент Рональд Рейган 1983 жылғы сөйлеуінде «Одақтың жағдайы мықты» деген фразаны, кейде сәл өзгерістермен, қолдануды дәстүрге айналдырды. Ол сөзді Джордж Буш (әкесі) қоспағанда, барлық президенттер дерлік жыл сайын қайталап келеді. 1982 жылғы сөйлеуінде Рейган «Air Florida» рейсі 90 апатынан кейін көрсеткен батырлығы үшін Ленни Скутникті атап өтті. Содан бері «Ленни Скутниктер» термині галереяға шақырылған және президенттің сөйлеуінде есімдері айтылған адамдарды білдіру үшін қолданыла бастады. «Одақтың жағдайы» туралы сөздер әдетте бір сағаттан сәл аса созылады, себебі көпшілік бойын билеп, үнемі қол соғып отырады. Қол соғу көбінесе саяси сипатта болады, сөйлеудің көп бөлігіне тек президенттің партиясының мүшелері ғана қол шапалақтайды. Саяси лауазымды емес, Жоғарғы Сот мүшелері немесе Біріккен штаб басшылары саяси бейтараптықты сақтау үшін сирек қол шапалақтайды. Соңғы жылдары Палата мен Сенат төрағалары, тиісінше спикер мен вице-президент, кеңесші органдардың төрағаларынан күтілетін бейтараптықтан ауытқып, президенттің пікірлерімен келіскенде тұрып қол шапалақтау арқылы өз қолдауларын білдіреді.

Қарсылық білдірудің жауабы

1966 жылдан бері президенттің партиясына қарсы ірі саяси партияның өкілі телеарнада сөйлеген сөзден кейін жауап немесе қарсы пікір білдіріп келеді. Жауап әдетте көрермені жоқ студиядан таратылады. 1970 жылы Демократиялық партия президент Никсонға жауап ретінде өз сөзін телеарнада көрсетті, ал 1973 жылы Никсонның жазбаша сөзіне де теледидар арқылы жауап берді. Демократтар президент Рейганның 1982 және 1985 жылғы сөздеріне де осылай жауап берді. Жауап әрқашан студияда жасалмайды; 1997 жылы республикашылар алғаш рет жоғары сынып оқушыларының алдында жауап берді. 2010 жылы Вирджиния штатының губернаторы Боб МакДоннелл Вирджиния штатының Ричмондтағы Капитолийінің Өкілдер палатасынан шамамен 250 адамның алдында республикалық жауап берді. 2004 жылы Демократиялық партияның жауабын алғаш рет испан тілінде Нью-Мексико штатының губернаторы Билл Ричардсон жеткізді. 2011 жылы Миннесота штатының конгрессмені Мишель Бахман да «Tea Party Express» қозғалысы үшін телеарнада жауап берді, бұл саяси қозғалыс үшін алғашқы жағдай болды. 2024 жылы республикашылардың жауабын сенатор Кэти Бритт 8 наурызда (Халықаралық әйелдер күні) өз үйінің ас үйінен берді. Алғашқы тәуелсіз жауапты Роберт Ф. Кеннеди кіші берді.

Маңыздылығы

Союз жағдайы туралы үнқатысудың салтанаттылығы мен рәсімінің көп бөлігі заңға емес, дәстүрге негізделгенімен, қазіргі уақытта бұл оқиға АҚШ саяси күнтізбесіндегі ең маңызды оқиғалардың бірі саналады. Бұл – АҚШ үкіметінің үш тармағының бір шатыр астында жиналатын сирек мүмкіндіктердің бірі: Конгрестің екі палатасының мүшелері – заң шығарушы билік, президент пен кабинет – атқарушы билік, ал Жоғарғы соттың төрағасы мен судьялары – сот билігін құрайды. Бұдан өзге, әскерилерді Бірлескен штабтар басшылығы, ал шетелдік үкіметтерді Дипломатиялық корпустың деканы ұсынады. Бұл үнқатысу қарапайым американдықтардың еңбектеріне құрмет көрсету үшін де пайдаланылады, олар президенттің шақыруымен бірінші ханыммен бірге отырады. Цинциннати, Огайо; Нью-Хейвен, Коннектикут; Парма, Огайо; Детройт, Мичиган; Сиэтл, Вашингтон; Бирмингем, Алабама; Бостон, Массачусетс; Лос-Анджелес, Калифорния; Буффало, Нью-Йорк; Рочестер, Нью-Йорк; Сан-Антонио, Техас; Мак-Аллен, Техас; және Сан-Диего, Калифорния. Нешвилл қаласының және Дэвидсон округінің мэрі "Метро жағдайы" деп аталатын ұқсас үнқатысу жасайды. Кейбір университет президенттері әр оқу жылының басында университет жағдайы туралы үнқатысу өткізеді. Сондай-ақ, кейбір бастауыш және орта мектептер мен мектеп округтері әр жылдың басында "Мектеп жағдайы" үнқатысуын ұйымдастырады. Жеке компаниялар әдетте бас директорларынан "Корпорация жағдайы" немесе "Компания жағдайы" туралы үнқатысу тыңдайды. Сонымен қатар, Солтүстік Американың кәсіби спорт лигаларының комиссарлары, әсіресе Жоғарғы футбол лигасы мен Канада футбол лигасы, жыл сайын лига жағдайы туралы үнқатысу өткізеді, көбінесе лигаларының чемпионат ойындарымен бірге. "Еуропалық Одақ" моделі де Еуропалық Одақ тарапынан қабылданды. Францияда президент Эммануэль Макрон 2017 және 2018 жылдары осындай шараны бастады, бірақ бұл практика келесі жылдары жалғастырылмады. Испанияда 1983 жылы Депутаттар Конгресі "Ұлт жағдайы туралы пікірталас" деген атаумен бұл дәстүрді қабылдады. Премьер-министр белгісіз уақыт бойы үнқатысу жасаса, содан кейін парламенттік фракциялардың әрқайсысы ең көп дегенде отыз минуттық үнқатысумен жауап беруге мүмкіндік алады. Бұл фракциялар әр парламенттік фракциядағы депутаттар санына қарай реттеледі, сондықтан оппозиция жетекшісінен басталады. Ол 2021 жылды қоспағанда, сайлау өтпеген барлық жылдары өткізілді, онда премьер-министр Педро Санчес COVID-19 пандемиясының салдарынан оны өткізуге мәжбүр болды.

Тарихи баяндамалар

Президент Джеймс Монро алғаш рет Монро доктринасын 1823 жылғы 2 желтоқсанда Конгреске арналған жетінші жылдық Мемлекеттік жолдауында жариялады. Ол АҚШ-тың сыртқы саясатының шешуші сәтіне және ең ұзақ сақталған қағидаларының біріне айналды, және Теодор Рузвельт, Джон Ф. Кеннеди және Рональд Рейган сияқты көптеген американдық мемлекет қайраткерлері мен президенттер оны пайдаланды. Төрт бостандыққа қатысты идеяларды алғаш рет 1941 жылғы 6 қаңтарда Франклин Д. Рузвельт айтқан. «Төрт бостандық» деп аталатын сөйлеуінде ол адамдардың «әлемнің кез келген жерінде» пайдалануы тиіс төрт негізгі бостандықты ұсынды: сөз және өрнек бостандығы, дін бостандығы, қанағаттанбаудан бостандық және қорқыныштан бостандық. 1944 жылғы 11 қаңтардағы Мемлекеттік жолдауында Рузвельт Екінші құқықтар туралы билльді ұсынды. Рузвельт конституция мен Құқықтар туралы билльде кепілдендірілген «саяси құқықтардың» «бақытты іздеуде теңдікті қамтамасыз етуге жеткіліксіз» болғанын дәлелдеді. Бұл техникалық тұрғыдан «Хабарлама» еді, сөйлеу емес, өйткені Рузвельт «грипке шалдыққандықтан» келе алмады; бірлескен отырыс болған жоқ, және Сенат хатшысы хабарламаны оқыды. (Дегенмен ол сол күні радио арқылы кеңсесінен «Камин басындағы әңгіме» ретінде оқыды.) 1964 жылғы 8 қаңтардағы Мемлекеттік жолдауында Линдон Джонсон «Кедейлікке қарсы күрес» деп аталатын заң жобасын ұсынды. Джонсон бұл заң жобасын елдегі кедейліктің шамамен он тоғыз пайызға жеткеніне жауап ретінде ұсынды. Бұл сөз АҚШ Конгресінің Экономикалық мүмкіндіктер туралы заңды қабылдауына әкелді, ол кедейлікке қарсы бағытталған федералдық қаражатты жергілікті деңгейде пайдалануды басқару үшін Экономикалық мүмкіндіктер кеңсесін (OEO) құрды. 1975 жылғы 15 қаңтардағы Мемлекеттік жолдауында Джеральд Форд «Елдің жағдайы жақсы емес: миллиондаған американдықтар жұмыссыз. Біз маңызды энергия үшін басқаларға тәуелдіміз. Кейбір адамдар үкіметтің қиын шешімдер қабылдауға және оларға тұруға қабілетін күмәнданады; олар Вашингтон саясатының әдеттегідей боларын күтеді» деді. Форд «көп, тіпті ешқандай қолдау күтпедім. Американдықтар іс-қимылдарды қалайды, және оларға қажеттіні беру үшін Конгресс пен президент қажет. Прогресс пен шешімдерге қол жеткізуге болады, және олар қол жеткізіледі» деді. 2002 жылғы 29 қаңтардағы Мемлекеттік жолдауында президент Буш Солтүстік Корея, Иран және Иракты АҚШ үшін маңызды қауіптер ретінде атады. Ол: «Осындай мемлекеттер және олардың террористік одақтастары зұлымдық осін құрайды, олар әлемнің бейбітшілігіне қауіп төндіру үшін қаруланып жатыр» деді. Бұл сөздерде ол Террорға қарсы күрестің мақсаттарын белгілеп берді.

Теледидар рейтингілері

Телевизиондық рейтингтер соңғы мемлекеттік дастархан сөздеріне қатысты
Күні Президент Көрермендер, миллиондаған Үй шаруашылықтары, миллиондаған Рейтинг Телеарналар
2024 03 07 Джо Байден 32.30 Анықтау жоқ Анықтау жоқ ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, CNN, CNNe, Fox Business, Fox News Channel, MSNBC, NewsMax, NewsNation
2023 02 07 27.30 20.00 16.1 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, CNBC, CNN, CNNe, Fox Business, Fox News Channel, MSNBC, NBCLX, NewsMax, NewsNation
2022 03 01 38.20 27.41 22.4 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, Black News Channel, CNBC, CNN, CNNe, Fox Business, Fox News Channel, MNBC, NBCLX, Newsmax, NewsNation
2021 04 28 26.90 19.95 16.5ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, CNN, CNNe, CNBC, Fox Business, FOX News Channel, MSNBC, Newsmax, NewsNation, Newsy
2020 02 04 Дональд Трамп 37.17 27.46 22.7 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, CNN, CNNe, Fox Business, Fox News Channel, MSNBC
2019 02 05 46.79 33.62 28.0 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, CNN, CNNe, FOX Business, FOX News Channel, MSNBC
2018 01 30 45.55 32.17 26.9 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, CNN, Estrella, FOX Business, FOX News Channel, MSNBC
2017 02 28 33.85 28.7 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, PBS, CNN, Estrella, FOX Business, FOX News Channel, MSNBC
2016 01 12 Барак Обама 31.33 23.04 19.6 ABC, CBS, NBC, FOX, Univision, Al Jazeera America, Azteca America, CNN, FOX Business, FOX News Channel, Galavision, MSNBC, NBC Universo
2015 01 20 31.71 23.14 19.9 ABC, CBS, NBC, FOX, Univision, Al Jazeera America, Azteca America, CNN, FOX Business, FOX News Channel, Galavision, MSNBC, MundoFox
2014 01 28 33.30 23.95 20.7 ABC, CBS, NBC, FOX, Univision, Al Jazeera America, Azteca America, CNBC, CNN, FOX Business, FOX News Channel, Galavision, MSNBC, MUN2
2013 02 12 33.50 24.77 21.8 ABC, CBS, NBC, FOX, Univision, PBS, Azteca America, Centric, CNBC, CNN, Current, FOX Business, FOX News Channel, Galavision, MSNBC, MundoFox
2012 01 24 37.75 27.57 24.0 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, CNBC, CNN, FOX Business, FOX News Channel, Galavision, MSNBC, MUN2, Telefutura
2011 01 25 42.79 30.87 26.6 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, CNN, Centric, CNBC, FOX News Channel, MSNBC
2010 01 27 48.01 34.18 29.8 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, CNN, BET, CNBC, FOX News Channel, MSNBC
2009 02 24 52.37 37.18 32.5 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, CNN, FOX News Channel, MSNBC
2008 01 28 Джордж Буш 37.52 27.70 24.7 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, CNN, FOX News Channel, MSNBC
2007 01 24 45.49 32.97 29.6 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, Univision, CNN, FOX News Channel, MSNBC
2006 01 31 43.18 30.53 31.2 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, CNN, FOX News Channel, MSNBC, Azteca America, Telefutura
2005 02 02 39.43 28.36 35.3 ABC, CBS, NBC, FOX, Telemundo, CNN, FOX News Channel, MSNBC, Telefutura
2004 01 20 43.41 30.29 28.0 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN, CNBC, FOX News Channel, MSNBC
2003 01 28 62.06 41.48 38.8 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN, CNBC, FOX News Channel, MSNBC
2002 01 29 51.77 35.55 33.6 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN, CNBC, FOX News Channel, MSNBC
2000 01 27 Билл Клинтон 31.48 22.54 22.4 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN, FOX News Channel, MSNBC
1999 01 19 43.50 30.70 31.0 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN, FOX News Channel, MSNBC
1998 01 27 53.08 36.51 37.2 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN, FOX News Channel, MSNBC, CNBC
1997 02 04 41.10 27.60 28.4 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN
1996 01 23 40.90 28.40 29.6 ABC, CBS, NBC, FOX, CNN
1995 01 24 42.20 28.10 29.5 ABC, CBS, NBC, CNN
1994 01 25 45.80 31.00 32.9 ABC, CBS, NBC, CNN