Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлау
General election in New Zealand
2002 жылғы Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлау 2002 жылдың 27 шілдесінде 47-ші Жаңа Зеландия Парламентінің құрамын анықтау үшін өтті. Ол Хелен Кларктың Еңбек партиясы үкіметінің қайта сайлануын, сондай-ақ оппозициялық Ұлттық партияның тарихындағы ең нашар көрсеткіштерін көрсетеді (2020 жылғы сайлауда олар орын жоғалту тұрғысынан одан да ауыр жеңіліске ұшырады). Сайлау науқанындағы даулы мәселе – генетикалық инженерияға қатысты мораторийдің тоқтатылуы болды, оған Жасыл партия күшті қарсылық көрсетті. Кейбір сарапшылардың пікірінше, бұл мәселе бойынша Еңбек партиясы мен Жасылдар арасындағы шиеленіс, Еңбек партиясы мен олардың дәстүрлі оңшыл оппоненттері арасындағы шиеленістен гөрі науқанның маңызды бөлігі болды. Сайлауға дейін Ники Хагердің "Сенімсіздіктің тұқымдары" атты кітабының жарық көргені де көп пікірталас тудырды. Кітапта үкімет импортталған жүгеріге генетикалық түрлендірілген тұқымдардың қосылуын қалай басқарғаны зерттелді. Хелен Кларк науқан барысында Жасылдарды "готтар мен анархо-феминистер" деп атады.
The 2002 New Zealand general election was held on 27 July 2002 to determine the composition of the 47th New Zealand Parliament. It saw the reelection of Helen Clark's Labour Party government, as well as the worst ever performance by the opposition National Party (the 2020 election would see it suffer a greater defeat in terms of net loss of seats). A controversial issue in the election campaign was the end of a moratorium on genetic engineering, strongly opposed by the Green Party. Some commentators have claimed that the tension between Labour and the Greens on this issue was a more notable part of the campaign than any tension between Labour and its traditional right wing opponents. The release of Nicky Hager's book Seeds of Distrust prior to the election also sparked much debate. The book examined how the government handled the contamination of a shipment of imported corn with genetically modified seeds. Helen Clark called the Greens "goths and anarcho feminists" during the campaign.
Өмірбаян
12 маусымда үкімет елде 27 шілдеде жалпы сайлау өтетінін жариялады. Бұл талап етілген мерзімнен бірнеше ай ертерек болды, бұл факт кең пікірталас тудырды. Премьер-министр Хелен Кларк кіші коалициялық серіктесі Альянстың тарауына байланысты ерте сайлаудың қажеттігін айтты. Дегенмен, сыншылар Кларк билік етуді жалғастыра берсе болған еді дейді, ал мерзімінен бұрын сайлау шақырылуының себебі – Лейбористер партиясының сайлау алдындағы жоғары көрсеткіштерін пайдалану болды. Кейбір сарапшылар осы факторлардың жиынтығы себеп болды деп санайды. Сайлауға дейін Лейбористік партия парламентте 49 орынға ие болды. Олар 10 орынға ие болған, кіші (солшыл) Альянспен коалиция құрып билік жүргізді. Сондай-ақ, Жасылдар партиясының қолдауына да сүйенді, бірақ бұл көбінесе ресми емес келісім болды және Жасылдар үкімет құрамына кірген жоқ. Лейбористер партиясына қарсы Ұлттық партия (оңшыл-орталық), Біріккен болашақ (орталық), Жаңа Зеландия бірінші (популистік), ACT Жаңа Зеландия (еркін нарық) партиялары бақ сынады. Көптеген сауалнамалар Лейбористер партиясының абсолютті көпшілікті жеңіп алуға мүмкіндігі бар екенін көрсетті, бұл оларға кіші партиялардың қолдауысыз басқаруға жол ашар еді. Лейбористер партиясының Ұлттық партиядан басымдығы соншалық, көптеген адамдар үшін сұрақ – Лейбористер партиясы жеңіске жетеді ме емес пе емес, Лейбористер партиясы іздеген абсолютті көпшілікті ала алады ма еді.
On 12 June the government announced that the country would have a general election on 27 July. This was several months earlier than was required, a fact which caused considerable comment. The Prime Minister, Helen Clark, claimed that an early poll was necessary due to the collapse of her junior coalition partner, the Alliance. Critics, however, claimed that Clark could have continued to govern, and that the early election was called to take advantage of Labour's strong position in the polls. Some commentators believe that a mixture of these factors was responsible. Before the election, the Labour Party held 49 seats in parliament. It governed in coalition with the smaller (and more left wing) Alliance, which had 10 seats. It also relied on support from the Greens, but this was a largely informal arrangement, and the Greens were not a part of the administration itself. Opposing Labour were the National Party (centre right), United Future (centrist), New Zealand First (populist), ACT New Zealand (free market). Many opinion polls for the election indicated that Labour was popular enough to conceivably win an absolute majority, leaving it able to govern without the support of smaller parties. Labour's dominance over National was such that for many people, the question was not whether Labour would win, but whether Labour would receive the absolute majority it sought.
Сайлау
Сайлауға тіркелген сайлаушылардың саны 2 670 030-ға жетті, бұл Жаңа Зеландия тарихындағы кез келген сайлаудағы ең жоғары көрсеткіш. Дегенмен, осы тіркелген сайлаушылардың бар болғаны 77 пайызы ғана дауыс берді, бұл бұрынғы сайлаулармен салыстырғанда айтарлықтай төмендеу. Көптеген сарапшылар бұл сайлауға қатысудың төмен болуын Лейбористік партияның сайлау алдындағы үстемдігімен байланыстырды. Көптеген адамдар нәтижені алдын ала болжағандықтан, дауыс беруге қатыспады. Сайлауда 683 кандидат өне таласты, сондай-ақ партиялық тізімі бар 14 тіркелген партия болды. Кандидаттардың 433-і округтік және тізімдік, 160-ы тек округтік, ал 90-ы тек тізімдік болып тіркелді. Кандидаттардың 71 пайызы (487) ер адамдар, ал 29 пайызы (196) әйелдер құрады.
There were 2,670,030 registered voters, the highest number for any election in New Zealand. However, only 77% of these registered voters chose to cast a vote, a considerable drop from previous elections. Many commentators cited Labour's dominance in the polls as a reason for this low turnout. Many people saw the outcome as inevitable, and so did not bother to vote at all. In the election 683 candidates stood, and there were 14 registered parties with party lists. Of the candidates, 433 were electorate and list, 160 were electorate only, and 90 were list only. 71% of candidates (487) were male and 29% (196) female.
Нәтижелердің жиынтығы
Көпшілік күткендей, Лейборист партия жеңіске жетті. Дегенмен, ол абсолютті көпшілік орын алмай, тек 52 мандатқа ие болды (жартылай белгіге дейін жеті мандат жетіспеді). Лейборист партияның бұрынғы коалициялық серіктесі – Альянс (сайлауға дейін жарылып кеткен) парламентке қайта оралмады. Бірақ, бұрынғы Альянс жетекшісі Джим Андертон құрған жаңа Прогрессивтік коалиция (қазіргі Прогрессивтік партия) екі мандат жеңіп алды және Лейборист партиямен одақтасты. Генетикалық инженерия мәселесінде Лейборист партиядан алшақтаған Жасылдар тоғыз мандатқа ие болды (екі мандатқа өсім). Жалпы алғанда, бұл оңшыл партиялар үшін сәтсіз сайлау болды. Бір кезде "үкіметтік партия" деп аталған Ұлттық партия ең ауыр жеңіліске ұшырады, дауыстардың тек 21% ын жинады. Ұлттық партияның оңшыл жақтасы – ACT New Zealand, Ұлттық партия қолдаушыларының көшкенін пайдалана алмады және бұрынғыдай мандат санын сақтап қалды. Керісінше, оппозициялық партиялар арасында ең айқын жетістіктерді екі орталық партия көрсетті. Олардың бірі – иммиграцияға қарсы, популисттік және ұлтшыл көзқарастағы Уинстон Петерстің "Жаңа Зеландия бірінші" партиясы. Петерстің белсенді науқаны партияға 1999 жылғы сайлаудағы ауыр жеңілістен кейін қайта көтерілуге мүмкіндік берді. Екіншісі – Біріккен болашақ Жаңа Зеландия партиясы, Біріккен партия мен Болашақ Жаңа Зеландия партиясының бірігуі нәтижесінде құрылды. Партия жетекшісі Питер Даннның табысты өнерпазда болуының арқасында бір мандаттан сегіз мандатқа дейін өсті. Мандаттардың соңғы үлестірілімі анықталғаннан кейін, Лейборист партияның үкіметтің ядросы болатыны және Прогрессивтік партиямен одақтасатыны белгілі болды. Алайда, бұл Лейборист партияға сенім мен қолдау мәселесінде әлі де қолдау қажеттігін көрсетті, өйткені екі партияның жалпы саны абсолютті көпшілікке жетпеді. Лейборист партия сайлау алдындағы Жасылдармен болған келісімге ұқсас "келісімге" қол жеткізуді артық көрді, толық коалиция құрудан бас тартты. Серіктес болуға үш нақты кандидат болды: Жасылдар, Біріккен болашақ және Жаңа Зеландия бірінші. Лейборист партия сайлау науқаны кезінде Жаңа Зеландия бірінші партиясымен келісімдер жасаудан бас тарды және сайлаудан кейін де бұл позициясын сақтап, тек Жасылдар мен Біріккен болашақ партиясын қарастырды. Келіссөздерден кейін Лейборист партия Жасылдар партиясының қолдауын алу үшін генетикалық инженерия саясатын өзгертуге дайын болмағандықтан, Біріккен болашақ партиясымен одақтасуға шешім қабылдады. Лейборист партия мен Прогрессивтік партия билікте қалды, ал Біріккен болашақ партия сенім мен қолдау дауыстарында қолдау көрсетті.
As most people expected, Labour was victorious. It did not, however, receive an absolute majority, gaining only 52 seats (eight seats short of the half way mark). Labour's former coalition partner, the Alliance (which had splintered shortly before the election), was not returned to parliament. However, the new Progressive Coalition (now the Progressive Party) started by former Alliance leader Jim Anderton won two seats, and remained allied with Labour. The Greens, who were now distanced from Labour over the genetic engineering controversy, gained nine seats (an increase of two). In general, it was a bad election for the parties of the right. The National Party, once referred to as "the natural party of government", suffered its worst ever electoral defeat, gaining only 21% of the vote. ACT New Zealand, National's more right wing neighbour, failed to capitalise on the exodus of National supporters, retaining the same number of seats as before. Instead, the most notable gains among opposition parties were made by two centrist parties. One of these was Winston Peters's New Zealand First, a populist and nationalist party opposed to immigration. Strong campaigning by Peters allowed the party to recover from its serious losses in the 1999 election. The other was United Future New Zealand party, a centrist party based on a merger of the United Party and the Future New Zealand party – primarily due to the performance of leader Peter Dunne, the party shot from having one seat to having eight seats. Once the final distribution of seats was determined, it was clear that Labour would be at the centre of the government, and that it would be allied with the Progressives. However, this still left Labour needing support in matters of confidence and supply, as the two parties together fell short of an absolute majority. Labour expressed a preference for an "agreement" rather than a full coalition, hoping to establish an arrangement similar to the one that existed with the Greens prior to the election. Three realistic choices existed for a partner – the Greens, United Future, and New Zealand First. Labour had repeatedly ruled out deals with New Zealand First during the election campaign, and reaffirmed this soon after the election, leaving just the Greens and United Future as candidates. After a period of negotiation, Labour opted to ally with United Future, being unwilling to change their genetic engineering policies to secure the Green Party's support. Labour and the Progressives remained in power, with support in confidence and supply votes from United Future.