Жаңа Зеландиядағы 1999 жылғы сайлау: Ұлттық партия жеңіліске ұшырады, Хелен Кларк басқарыған Лейборист партия мен Альянс коалициясы билікке келді. Тарихқа кірді!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлау
General election in New Zealand
1999 жылғы Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлау 1999 жылдың 27 қарашасында 46-шы Жаңа Зеландия Парламентінің құрамын анықтау үшін өтті. Премьер-министр Дженни Шипли басқарған биліктегі Ұлттық партия жеңіліске ұшырады, оның орнына Хелен Кларктың Еңбек партиясы және кішігірім Альянс коалициясы құрылды. Бұл төртінші Ұлттық үкіметтің тоғыз жылдық билігінің аяқталуын және одан кейін тоғыз жыл бойы билікке ие болған Бесінші Еңбек үкіметінің басталуын білдірді. Бұл үкімет 2008 жылғы жалпы сайлауда Ұлттық партияға жеңілгенге дейін билікте болды. Бұл Жаңа Зеландиядағы екі үлкен партияның да әйел басшылары болған алғашқы сайлау еді.
The 1999 New Zealand general election was held on 27 November 1999 to determine the composition of the 46th New Zealand Parliament. The governing National Party, led by Prime Minister Jenny Shipley, was defeated, being replaced by a coalition of Helen Clark's Labour Party and the smaller Alliance. This marked an end to nine years of the Fourth National Government, and the beginning of the Fifth Labour Government which would govern for nine years in turn, until its loss to the National Party in the 2008 general election. It was the first New Zealand election where both major parties had female leaders.
Өмірбаян
Сайлау алдында Ұлттық партия билікті тұрақсыз ұстады. 1996 жылғы сайлаудан кейін Ұлттық партия популистік «Жаңа Зеландия бірінші» партиясымен және оның даулы көшбасшысы Уинстон Петерспен коалиция құрды. Коалиция танымал болмады, себебі «Жаңа Зеландия бірінші» партиясы Ұлттық үкіметке қарсы тұрғандай көрінді және 1996 жылғы сайлау науқанында осы бағытта көптеген мәлімдемелер жасады, мысалы, Ұлттық партияны тек «Жаңа Зеландия бірінші» партиясы ғана құлатуға қабілетті, ал Петерс Джим Болгерді Премьер-министр, Билл Берчті Қаржы министрі немесе Дженни Шиплиді әлеуметтік қамтамасыз ету саласындағы министрлікке қабылдамайтынын айтты. «Жаңа Зеландия бірінші» партиясының қолдауы төмендеді, бірақ бұл ішінара жанжалдарға да байланысты болды және 1997 жылдың ортасына қарай «Жаңа Зеландия бірінші» партиясының рейтингі 2%-ға дейін түсті. Ұлттық партияның да көрсеткіштері нашар болды, соның салдарынан Джим Болгердің орнына Дженни Шипли Премьер-министр болып тағайындалды. Бірақ, екі партия арасындағы қарым-қатынас біртіндеп нашарлап, Петерс Шипли оны кабинетінен босатқаннан кейін партиясын коалициядан шығарды. «Жаңа Зеландия бірінші» партиясының бірнеше депутаты Петерстен бас тартып, тәуелсіз депутаттар ретінде немесе жаңа құрылған партияларға қосылды. Осы депутаттармен келісімдер жасасқан арқасында Ұлттық партия билікте қала алды, бірақ оның бақылауы көбінесе тұрақсыз болды. Сайлаулардың нәтижелері бастапқыда шамалы айырмашылықты көрсетті, бірақ «Жаңа Зеландия бірінші» партиясының қолдауы болмағандықтан, Ұлттық партияның үкімет құру мүмкіндігі азайды. Ақырында, Лейбористік партия Ұлттық партиядан басымдыққа ие болды. 1990 жылғы сайлауда жеңілгеннен бері оппозицияда болған Лейбористік партия, әсіресе кішігірім Альянс партиясымен келісімге келгендіктен, күшті қарсылық көрсетті. Бұрын екі партияның қарым-қатынасы жақсы болмаған, себебі Альянстың құрамында «Жаңа Еңбек» партиясы болды. «Жаңа Еңбек» партиясын 1990 жылғы сайлаудағы Лейбористік партияның жеңілісіне себепкер болған Роджер Дугластың экономикалық реформаларына наразылық білдіріп, партиядан шыққан бұрынғы Лейбористік партия депутаты Джим Андертон құрған болатын. Лейбористік партия Рогерномикадан бас тартқан сайын, Альянс (Андертон басшылығымен) Лейбористік партияға деген қарсылығын азайтты, бірақ 1999 жылғы сайлауға дейін ғана солшыл коалиция құру мүмкіндігі туралы ресми келісімге қол жеткізілді. Бұл келісім Ұлттық партияға қарсы сенімді балама құру үшін қажетті қадам деп есептелді. Бұл сайлау Жаңа Зеландия тарихында екі үлкен партияны да әйелдер басқарған алғашқы сайлау болды, және бұл жағдай 2020 жылғы сайлауда да қайталанды.
Before the election, the National Party had an unstable hold on power. After the 1996 election National had formed a coalition with the populist New Zealand First party and its controversial leader, Winston Peters. The coalition was unpopular, as New Zealand First was seen as opposed to the National government, and had made many statements in the 1996 election campaign to that effect, such as saying that only through New Zealand First could National Party be toppled, and Peters said that he would not accept Jim Bolger as Prime Minister, Bill Birch as Finance Minister or Jenny Shipley in a social welfare portfolio. NZ First's support crashed, though this was also partly caused by scandals and by mid 1997, NZ First was polling at as low as 2%. National also polled badly, and Jim Bolger was replaced as Prime Minister with Jenny Shipley. Gradually, however, the relationship between the two parties deteriorated, and Peters took his party out of the coalition, after Shipley sacked him from her cabinet. A number of New Zealand First MPs deserted Peters, establishing themselves as independents or as members of newly established parties. By forming agreements with these MPs, National was able to keep itself in office, but its control was often unsteady. The polls were still initially close, but without NZ First support, National's chances of forming a government were slim. Eventually, Labour Party gained a solid lead over National. The Labour Party, which had been in Opposition since losing the 1990 election, presented a strong challenge, particularly due to its agreement with the smaller Alliance party. The two had not previously enjoyed good relations, primarily due to the presence of the NewLabour Party as one of the Alliance's key members. NewLabour had been established by Jim Anderton, a former Labour MP who quit the party in protest over the economic reforms of Roger Douglas, which were often blamed for Labour's election loss in 1990. Gradually, as the Labour Party withdrew from Rogernomics, the Alliance (led by Anderton) reduced its hostility towards Labour, but it was not until shortly before the 1999 election that a formal understanding was reached regarding a possible left wing coalition. This agreement was deemed a necessary step towards building a credible alternative to the National Party. This election was the first one in New Zealand's history where both main parties were led by women, being repeated again in the 2020 election.
Сайлау
Сайлау 27 қарашада өтті. Дауыс беруге тіркелген 2 509 365 адамның 84,1% -дан азы сайлауға қатысты. Бұл біраз уақыттан бергі ең төменгі қатысу көрсеткіші болды, бірақ 2002 жылғы сайлауда одан да төмендеді. Сайлау округтері үшін 36 партиядан 679 үміткер тұрды. Партиялық тізімдерде 22 партиядан 760 кандидат бар болды. Жаңа үкімет 10 желтоқсанда қызметке кірісті. Сайлауда 965 үміткер қатысты, және партиялық тізімі бар 22 тіркелген партия болды. Үміткерлердің 482-сі округтік және тізімдік, 197-сі тек округтік, ал 286-сы тек тізімдік болып табылды. Үміткерлердің 67% (647) ер адам, 33% (318) әйел адам болды.
The election took place on 27 November. Less than 84.1% of the 2,509,365 people registered to vote turned out for the election. This was the lowest turnout for some time, although it would drop further in the 2002 election. A total of 679 candidates stood for electorate seats, representing 36 parties. Party lists comprised 760 candidates from 22 parties. The new government was sworn in on 10 December. In the election 965 candidates stood, and there were 22 registered parties with party lists. Of the candidates, 482 were electorate and list, 197 were electorate only, and 286 were list only. 67% of candidates (647) were male and 33% (318) female.
Нәтижелердің жиынтығы
Еңбек партиясы парламентте 49 орын жеңіп алды. Альянс жеңген он орынмен қосылғанда, коалиция абсолютті көпшілікке екі орын жетпей қалды. Ол, алғаш рет тәуелсіз партия ретінде парламентке кірген (бұрын Альянстың құрамында болған) Жасыл партияның қолдауымен жаңа үкімет құра алды. Партияның парламентке өтуі қиын болды, себебі орын алу үшін партиялық дауыстардың 5% немесе сайлау округін жеңу қажет еді, және партияның екеуінің де орындалуы күмәнді болды. Хелен Кларк Кормонделдегі Еңбек партиясының қолдаушыларын сайлау округі бойынша дауыстарын Жасыл партияның басшысы Жанетт Фицсимонсқа, ал партиялық дауыстарын Еңбек партиясына беруге ашық шақырды. Бірақ, барлық қосымша дауыстар (яғни, сайлау күні өз сайлау округіндегі дауыс беру пунктына бара алмаған адамдардың берген дауыстары) саналған соң, Жасылдар бір емес, екі талапты да орындады. Жанетт Фицсимонс 250 дауыспен Коромадель сайлау округін жеңіп алды, ал партия 5,16% дауыс жинады. Ұлттық партия өте нашар өнім көрсетпесе де, билікте қалуға жеткілікті қолдау ала алмады. Ол 39 орын жеңіп алды, бұл Еңбек партиясынан он орын кем. Ұлттық партияның ықтимал коалициялық серігі – ACT Жаңа Зеландия тоғыз орын алды. Бұл ACT-тің бұрынғы сайлау нәтижелерінен жақсы болғанымен, Ұлттық партияға үкімет құруға жеткілікті болмады. Ұлттық партияның бұрынғы коалициялық серігі – Жаңа Зеландия бірінші партиясы нашар өнім көрсетті, сайлаушылар оны өткен үкіметтегі мәселелер үшін жазалады. Партия 5% дауыс жинамады, сондықтан Уинстон Петерс Тауранга сайлау округіндегі мандатын сақтап қалмаса, парламенттен шығарылар еді, ол тек 63 дауыспен ғана жеңді. Жаңа Зеландия бірінші партиясынан шығып кеткен депутаттардың ешқайсысы парламентке оралмады.
Labour Party won 49 seats in parliament. When combined with the ten seats won by the Alliance, the coalition was two seats short of an absolute majority. It was able to form a new government with support from the Green Party, which entered parliament for the first time as an independent party (having previously been a part of the Alliance). The Green Party's entry to parliament was by a narrow margin, however – in order to gain seats, it needed to either win 5% of the party vote or win an electorate seat, neither of which the party appeared likely to do. Helen Clark openly encouraged Labour supporters in the Coromandel to give their constituency vote to Green Party co leader Jeanette Fitzsimons and their party vote to Labour. However, when all special votes (that is, votes cast by people who were not able to attend a polling place in their electorate on the day of the election) were counted, the Greens had narrowly reached not one but both targets Jeanette Fitzsimons won the electorate of Coromandel by 250 votes, and the party gained 5.16% of the vote. The National Party, while not performing exceptionally poorly, failed to gain enough support to keep it in power. It won 39 seats, ten fewer than the Labour Party. ACT New Zealand, a potential coalition partner for National, gained nine seats. While this was an increase on ACT's previous election results, it was not sufficient to enable the National Party to form a government. National's former coalition partner, New Zealand First, performed poorly, with voters punishing it for the problems in the last government. The party received less than 5% of the vote, and so would have been removed from parliament had Winston Peters not retained his electorate of Tauranga, something he did by only 63 votes. None of the MPs who deserted New Zealand First were returned to parliament.
Сайлаудан кейінгі оқиғалар
Тауранга сайлау округіндегі нәтиже үштік жарыста өте тартысты болды. Жаңа Зеландияның бірінші партиясының лидері Уинстон Петерс Ұлттық партияның үміткері Кэтрин О’Реганды, ал екінші орында – Лейборист партиясының Маргарет Уилсонды тікелей басып өтті. Лейбористтер сот арқылы дауыстарды қайта санауды сұрады, себебі Жаңа Зеландияның бірінші партиясы партиялық дауыс беруде бес пайыздан кем дауыс жинағандықтан, егер Петерс сайлау округінде жеңіліске ұшыраса, парламентте орын алмайтын еді (соның арқасында Лейбористтер Альянспен ғана үкімет құруға мүмкіндік алатын болып, Жасылдарға мұқтаж болмас еді). Петерс қайта санауды ақшаның зыянға жұмсалуы деп сынады. Қайта санаудың нәтижесінде Петерстің басымдығы 62-ден 63 дауысқа дейін бір дауысқа артты. Веллингтон қалалық кеңесіне толықтыру сайлауы Шығыс округінің кеңесшісі Сью Кедгли Жасыл партияның тізімдік депутаты болып сайланғаннан кейін өкілдігінен бас тартып, кеңестегі бос орынды толтыру үшін қажет болды. Толықтыру сайлауында Рей Ахипене Мерсер жеңіске жетті.
The result in the Tauranga electorate was an extremely close three way race. New Zealand First leader Winston Peters beat National candidate Katherine O'Regan in a close race with Labour's Margaret Wilson in third. Labour sought a judicial recount as since New Zealand First won less than five percent of the party vote they would have no seats in parliament in at all if Peters lost the electorate (allowing Labour to govern solely with the Alliance and not needing the Greens). Peters criticised the recount as a waste of money. The recount resulted in Peters' majority increasing by one vote from 62 to 63. A by election to the Wellington City Council was caused after Eastern Ward councillor Sue Kedgley resigned her seat after she was elected a List MP for the Green Party, necessitating a by election to fill the council vacancy. The by election was won by Ray Ahipene Mercer.