Кіріспе

Америка Құрама Штаттары Армиясының генералы (1818–1898)

Дон Карлос Бьюэлл (23 наурыз 1818 – 19 қараша 1898) – Семинол соғысы, Мексика-Америка соғысы және Америка Азамат соғысында қатысқан АҚШ армиясының офицері. Бьюэлл Азамат соғысының екі ірі шайқасында – Шило және Перривиллде Одақ әскерлеріне басшылық етті. Перривилл шайқасынан кейін, оның аз санды Конфедерация әскерін жеңе алмағаны және Шығыс Теннессиді басып алмағаны үшін ел ашуға ішін тыйып тұра алмады. Тарихшылар оның логистика саласында батыл және еңбекқор болғанымен, 1862 жылы туған үлкен қиындықтарға қарсы тұру үшін тым сақтықпен және қатаңдықпен әрекет еткенін айтады. Бьюэлл 1862 жылдың соңында далалық қолбасшылықтан алынып, 1864 жылы отставкаға шыққанға дейін маңызды әскери жетістіктерге қол жеткізбеді.

Ерте өмір және білім

Дон Карлос Бьюэлл Огайо штатының Лоуэлл қаласында туды. Ол Джордж П. Бьюэллдің туысы, сонымен қатар Одақ генералы. Бьюэллдің әкесі 8 жасында қайтыс болды, оны ағасы тәрбиелеп өсірді. Бала кезінде Бьюэлл өзінің жабық мінезі мен іштен тым сырлы болуына байланысты дос табуда қиындықтарға тап болды және басқа балалар оны жиі мазақтап жүрді. Көрші баланың зұлымдығымен болған төбелес жеңісінен кейін, ол кез келген кедергіні жеңу үшін тәртіп пен нық қадам қажет екенін түсінді. Бьюэллдің ағасы оны міндеттеме, өзіндік тәртіп, патриотизм және Жоғарғы Күшке сенуді қадағалайтын пресвитериан мектебіне жіберді. Джордж Бьюэлл немересіне Вест-Пойнтқа қабылдануына көмектесті, бірақ оның жоғары интеллектына және математикалық қабілеттеріне қарамастан, көптеген жаза мен тәртіптік бұзушылықтарға ұшырады және 1841 жылы 52 студенттің арасында 32-ші орынды иеленді. Бітіргеннен кейін Бьюэлл 3-ші АҚШ жаяу әскер полкіне екінші лейтенант болып тағайындалды және Флоридадағы Семинол соғыстарына жіберілді, бірақ ешқандай шайқасқа қатыспады. 3-ші жаяу әскер полкі Иллинойс штатына ауысқаннан кейін, Бьюэлл бір сарбазбен дауласып, оны қылышының тегіс бөлігімен ұрып-соққаны үшін әскери сотқа тартылды. Алайда, әскери сот оны кінәсіз деп таныды. Бұл үкімге қарсылық болды, тіпті генерал Винфилд Скотт Бьюэллдің іс-әрекеті үшін жазаланғанын қалады, бірақ сот істі қайта қараудан бас тартты. Мексика-Америка соғысында ол Закари Тейлор мен Винфилд Скотттың қол астында қызмет етті. Ол батылдығы үшін үш рет марапатталды және Чурубуско шайқасында жарақат алды. Соғыстар арасында ол АҚШ Армиясы Бас штабы кеңсесінде және Калифорнияда адъютант ретінде қызмет етті, 1851 жылы капитан, ал Азамат соғысы басталған кезде подполковник шеніне жетті.

Бастапқы орналасулар

Азамат соғысы басталғанда Бьюэлл маңызды лауазымға үміттенеді, бірақ оның орнына досы Джордж Макклеллан Одақтың соғыс күш-жігерінің жетекшісі болды. Ал Бьюэллдің өзі Калифорнияға жіберілді. Біріккен Штаттардың Булл-Ран шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін Макклеллан оны шығысқа шақырды, онда ол 1861 жылдың 17 мамырынан бастап еріктілердің бригада генералына тез көтерілді. Бьюэлл Кентуккидегі қолбасшылыққа ұсыныстар алды, бірақ ол Вашингтонда қалып, жаңа құрылып келе жатқан Потомак армиясын ұйымдастыруға көмектесті және дивизия командирі болып тағайындалды. Қараша айында Макклеллан Уинфилд Скоттты армияның бас қолбасшысы ретінде алмастырып, Бьюэллді батысқа жіберуге шешім қабылдады, сонда ол транс-Аппалахия аймағын генерал-майор Генри Халлекпен бөлісті. Бірақ сол кезде Халлек департамент командирі болып тағайындалды, бұл Бьюэллді оған бағынышты етті.

Кентукки штаты

Қыркүйек айында Эдмунд Керби Смит пен Брэкстон Брэгг басқаратын Конфедерация әскерлері Кентуккиге басып кірді, соның салдарынан Бьюэлл әрекет етуге мәжбүр болды. Бьюэлл Хэллекке Луисвиллге жорыққа шығуды жоспарлап отырғанын хабарлады, бірақ Теннессидегі баяу қимылдарынан кейін көңілі қалған Хэллек, Бьюэллдің қайда жорыққа шығатынының маңызды емес екенін, егер ол жауға қарсы күресу үшін бірдеңе жасаса болғанын айтты. Кентукки жорығы Бьюэллдің рухсыз әскерлерін қайта жандандырды, олар енді бір жерге баратындарына және соғыстан зардап шеккен штатқа аттанатындарына қуанды. 25 қыркүйекте Луисвилл Огайо армиясымен басып алынды, бірақ Брэгг әскерінің жақын маңдағы Манфордвилде екенін білгеніне қарамастан, Бьюэлл өзінің күштері олардан көп емес деп санап, Брэггті қуудан бас тартты. 1862 жылдың 8 қазанында Перривилл шайқасында Брэгг Бьюэлл әскерінің бір корпусына шабуыл жасады, ал Бьюэлл шайқас орнынан бірнеше шақырым қалып, күнінің соңына дейін шайқас басталғанын білмеді, сондықтан оның әскерінің толық күшін кішірек жау әскерін жеңу үшін тиімді пайдалана алмады. Бьюэллдің офицерлері келесі күні қарсы шабуыл жасауға шақырды, бірақ ол Конфедерация әскерінің саны қанша екенін нақты білмейтіндіктен бас тартты. Таңертең Брэгг майданнан шегінуге бұйрық берді. Перривилл тактикалық тұрғыдан шешімсіз болғанымен, ол Конфедерацияның Кентуккиге басып кіруін тоқтатты және оларды Теннессиге қайтаруға мәжбүр етті. Шайқас Одақ әскерінің майданды басып алуымен аяқталды, бірақ Конфедерация әскері тағы бір күнді күту үшін қашып кетті, ал Бьюэлл 60 000-ға жуық әскеріне қарсы 16 000 Конфедерация әскері болса да, әскерінің көп бөлігін шайқасқа тартпады. Тіпті Бьюэллдің өзінің офицерлері мен сарбаздары оның адалдығына күдік көре бастады, өйткені ол соғысқа дейін құлдарға ие болған Одақ генералдарының бірі болды. Индиана артиллерия офицері: «Перривиллден кейін Бьюэллдің Огайо армиясының басшылығынан қаншалықты ертерек босатылса, соғұрлым жақсы болады деп сендім» деп жазды. Президент Линкольн Брэггті дереу қууға шақырғанда, Бьюэлл оған Перривилльден оңтүстікке қарай Шығыс Теннессиге дейінгі жолдың қиын, орманды және жолдары аз екенін, сондықтан онымен жүру қиын болатынын айтты. Оның пікірінше, ең орынды жол – батысқа қарай Нэшвиллге қайтып, содан кейін Теннесси арқылы шығысқа Чаттанугаға бару. Хэллек Бьюэллге хабарлама жіберіп: «Президенттің неліктен біз жаудың жүрісімен жүре алмайтынымызды, оның тіршілік етуімен тіршілік ете алмайтынымызды және оның күресімен күресе алмайтынымызды түсінбейтінін түсіндіру қиын, егер біз генералдарымызда және сарбаздарымызда қандай да бір кемшілік бар екенін мойындамасақ» деді. 24 қазанда Бьюэлл Огайо армиясының басшылығынан босатылды және оның орнына генерал-майор Уильям Роузкранс тағайындалды. Әскери комиссия Перривилл кезінде және одан кейін Бьюэллдің іс-әрекетін тергеді, бірақ ешқандай қорытындыға келмеді, ал Бьюэлл өзінің абыройын ақтады деп санады, өйткені ол соғыс жүргізу кезінде өз қағидаларынан бас тартқан жоқ. Қызметтен босатылғаннан кейін ол болашақ тапсырмаларды күту үшін Индианаполиске жіберілді, бірақ ешқандай тапсырма келмеді. 1864 жылдың наурыз айында Грант армияның бас генералы болып тағайындалғанда, ол Бьюэллге мүмкін болатын қызмет ұсынды, бірақ ол Шерман мен Джордж Томасқа қарағанда жоғары дәрежеде болғандықтан олардың басшылығында қызмет етуден бас тартты. Өзінің естеліктерінде Грант мұны «әскердің қызметтен бас тарту үшін келтіре алатын ең нашар себеп» деп атады. 23 мамырда Бьюэллдің еріктілік мерзімі аяқталды және ол реттік армиядағы полковник шеніне қайта оралды. Осы төмендеуге шыдамаған ол 1 маусымда армиядан кетті.

Кейінгі өмір және өлім

Соғыстан кейін Бьюэлл қайтадан Индианада, содан кейін Кентуккиде өмір сүрді, темір және көмір өнеркәсібінде Грин Ривер темір компаниясының президенті болып жұмыс істеді. Соғыс кезіндегі әрекеттері үшін оған сын әрі қарыныз жауылдар жасалды. Бьюэлл өзінің естеліктері мен жазбаларын жазбағанмен, өзін қорғап, Грантты, әсіресе Шило шайқасының оқиғаларын сынаған бірқатар газет мақалаларын жариялады. Бьюэлл өмірінің соңына дейін шайқастың батыры – өзі екенін айтты. 1881 жылы әйелінің қазасы оған ауыр соққы болды, ал соңғы жылдары кедейлік пен денсаулықтың нашарлауымен өтті. 1898 жылға қарай ол денсаулығы нашарлап, мүгедек болып қалды және 19 қарашада қайтыс болды. Ол Сент-Луис қаласындағы Беллефонтейн зиратына жерленді.

Мұра

Бьюэлл "Батыстың Макклелланы" деген лақап атқа ие болды, себебі ол сақтықпен әрекет етіп, Оңтүстікте азаматтық өмірге кедеріс келтірмейтін және құлдыққа араласпайтын шектеулі соғыс жүргізуді қалаған. Ол сепаратизмге күшті қарсы болғанымен, Линкольн әкімшілігімен келісе алмай қалды. Бьюэллдің әйелі соғысқа дейін құлдарға ие болған, бірақ Конфедерацияның Форт Самтерге шабуыл жасағаннан кейін оларды босатып жіберді. Бьюэллдің құлдыққа немесе Оңтүстік өмір салтына жеке қарсылығы болған жоқ. Ол әріптес генералдарының көпшілігінің құрметіне ие болды, олардың көпшілігі Ақ үй оған әділетсіздік жасады деп ойлады. Уильям Т. Шерман өзінің ағасы, конгрессмен Джонға: "Сен Макклелланды қудың, ал Бернсайд одан жақсы ма? Сен Бьюэллді қудың, ал Роукранс одан жақсы ма?" – деп жазды. Оның қатал тәртібі және әскерлерімен жеке қарым-қатынас орната алмауы оның құлдырауына себеп болған болуы мүмкін. Кентукки штатының Лексингтон қаласындағы Кентукки университетінің кампусындағы Бьюэлл қару-жарақ қоймасы оның құрметіне аталған. Оның туған қаласы Лоуэллдегі Бьюэлл аралы да оның есімімен аталады. Оның жеке қағаздары, карталары, хаттары, формасы, Вест-Пойнт дипломы және басқа да мүліктері Нотр-Дам университетінде сақтаулы.