Кіріспе

Ресейдің Тверь облысындағы облыстық маңызы бар қала

Ортағасырлық шығу тегі

Тверь қаласының негізі 1135 жылы қаланған деп ресми түрде қабылданады. Алғаш Новгород саудагерлерінің шағын қонысы болған, 1209 жылы Владимирдің ұлы князіне қарауына өтті. 1246 жылы Александр Невский оны кіші інісі Ярослав Ярославичке сыйлады, одан жергілікті княздер әулеті тарады. Олардың төртеуі Алтын Орда тарапынан өлтіріліп, Ресей православие шіркеуі оларды қасиеттілер деп жариялады. Бұрын орман мен батпақтардың көп болған жері Тверь княздығы тез арада Ресейдегі ең бай және ең халыққа толы мемлекеттердің біріне айналды. Аймаққа татар шапқыншылығына жету қиын болғандықтан, жақында қиратылған оңтүстіктен көптеген адамдар көшіп келді. Ғасыр соңына қарай, ол Ресейдегі басымдық үшін Мәскеумен бақталасты. Тверь де, Мәскеу де салынысы жаңа қалалар болғандықтан, олардың арасындағы бәсекелестіктің нәтижесі белгісіз болды.

Ұлы княздік

1305 жылы Владимир тағына отырған Тверь князі Михаил Ярославич – ортағасырлық Ресейдің ең құрметті билеушілерінің бірі болды. Алтын Ордамен ашық қақтығыс саясаты 1318 жылы оның қаза тауып, өлтірілуіне әкелді. Оның ұлы Дмитрий Михайлович ("Қорқынышты көздер") оның орнын басып, қуатты Литва Ұлы Герцогтығымен одақ құрып, Тверьдің беделін одан да биік деңгейге көтерді. Дмитрийдің ықпалынан кейіпті Иван Калита, Мәскеу князі, 1326 жылы монғолдардың оны өлтіруін ұйымдастырды. Бұл қылмыс туралы хабарды естіген қала монғолдарға қарсы бүлік көтерді. Орда москвалықтармен күш біріктіріп, көтерілісті аяусыз жаныштады. Көптеген азаматтар қаза тауып, құлға айналдырылды немесе жер аударылды. Бұл Тверьдің Ресейде басымдыққа ие болу жолындағы мұңайтушы соққысы болды. 14 ғасырдың екінші жартысында Тверь князьдері арасындағы династиялық тартыстар оны одан әрі әлсіретті. Билеуші үйдің екі үлкен тармағы – Кашин және Холмский – ұлы князьдік таққа талап етуді мәлімдеді. Мәскеу осы талапкерлерді қолдап, ақырында Мәскеу Кремлі сотында мәселе шешілді. Ұлы феодалдық соғыс кезінде Тверь қайтадан маңызға ие болып, Литва, Новгород, Византия және Алтын Ордамен қорғаныс одақтарын жасасты. Тверь князі Борис өзінің адамы Афанасий Никитинге алтын мен алмаз іздеу үшін Үндістанға дейін саяхат жасауды тапсырды. Никитиннің 1466-1472 жылдар аралығындағы саяхатын баяндайтын саяхатнамасы – еуропалықтың Үндістан туралы алғашқы қолдан келген баяндамаларының бірі. 1955 жылы Волга жағасында Никитинге ескерткіш орнатылды.

Кейінгі тарих

1485 жылы 12 қыркүйекте Иван III әскерлері қаланы басып алды, осының нәтижесінде ол Мәскеуге ресми түрде қосылды. Князьдық Иванның ұлы Жас Иванға иелік ретінде берілді, бірақ бірнеше онжылдықтан кейін таратылды. Билеуші әулеттің соңғы мүшелері Иван Қорқыныштының опричнина кезінде жазаланды. Сол аласапыран заманда Тверьді бұрынғы Касимов ханы Симеон Бекбулатович басқарды. Оның қысқа ғана билігінен қалған жалғыз ескерткіш – Тверьдің солтүстік-шығысындағы Кушалино ауылындағы әдемі шатырлы шіркеу.

18 ғасыр

Алайда қаланың құлдырауы қайтымсыз болған жоқ. Санкт-Петербургтың құрылуымен Тверь Мәскеуден келе жатқан жолдың (кейіннен теміржолдың) маңызды бекеті ретінде үлкен мәнге ие болды. Ескі астанадан жаңа астанаға және кері сапарлаған Ресей патшалары мен ақсүйектері осы қалаға жиі тоқтаған. 1708 жылы Ұлы Петр жүргізген әкімшілік реформа нәтижесінде Тверь Ингерманландия губернаторлығына (1710 жылдан бастап Санкт-Петербург губернаторлығы ретінде танылған) қосылды. 1727 жылы жаңа құрылған Новгород губернаторлығына берілді. 1775 жылы бұрын Мәскеу және Новгород губернаторлықтарына қарасты жерлерден Тверь вице-корольдігі құрылды, және барлық аймақ 1796 жылы Тверь губернаторлығына айналған Тверь вице-корольдігіне өткізілді. Тверь – Тверской уезінің орталығы болды. 1763 жылы болған қыраулы өрттен кейін қала жаңа классикалық стильде қайта жаңартылды. Екатерина II кезінде қаланың орталық бөлігі мұқият қайта құрылды. Ескірген ортағасырлық ғимараттар бұзылып, олардың орнына әсем жаңа классикалық ғимараттар салынды. Олардың ішіндегі ең маңыздылары – Императрица сарайы (танымал Матвей Казаковтың жобасы бойынша) және Аспанға Көтерілу шіркеуі (Николай Львовтың жобасы бойынша салынды және 1813 жылы киеленді).

19 ғасыр

1809 жылы қаланы жақсарту үшін комитет құрылды. Бір сәулетші Мәсіх соборын, су жағасындағы және қала орталығындағы үйлерді (30 ғимарат) жобалап, жазғы сарайды қайта жаңартып салды. Екатерина Павловна (Александр I-нің қарындасы) Тверь губернаторына үйленді, ал сарай Тверь және Мәскеу мен Санкт-Петербургтен келген қонақтар үшін әлеуметтік орталық пен әдеби салонға айналды. Жазушы және тарихшы Николай Карамзин Александрға "Ресей мемлекетінің тарихы" еңбегінен үзінділер оқып берді. Наполеон 1812 жылы Тверьге жақын болды.

20 ғасыр

1929 жылы 12 шілдеде облыстар мен уезддер жойылды. Әкімшілік орталығы Тверь қаласында орналасқан Тверский ауданы Мәскеу облысының Тверь округі құрамында құрылды. 1930 жылы 23 шілдеде округтер таратылып, аудандар тікелей облысқа бағындырылды. 1931 жылы 20 қарашада қала Михаил Калининнің құрметіне Калинин болып қайта аталды (1919–1946 жж.), ол мемлекет басшысының өкілі және Иосиф Сталиннің жақтасы болды, сонымен қатар ол бұл жерге жақын туған. Сол бір уақытта Тверский ауданы Калининский ауданы болып өзгертілді. 1935 жылы 29 қаңтарда Калинин облысы құрылып, Калининский ауданы Калинин облысына қосылды. Петр дәуірінен бұрынғы соңғы нысан – Құтқарушы соборы 1936 жылы жарылды. 1940 жылы НКВД Осташков лагерінде 6200-ден астам поляк полицейлері мен соғыс тұтқындарын атты. MI9 фотосуреттеріне сәйкес, Вермахт 1941 жылы 13 қазанда Калининге кірді және 1941 жылғы 13 қазан (дүйсенбі) / 14 қазан (сейсенбі) мен 19 желтоқсанға дейін екі айға қаланың басып алды, оны қиратып кетті. Калинин Вермахттан қайта алынған Еуропадағы алғашқы ірі қала болды. Суық соғыс кезеңінде Калининде Крючково әуе базасы орналасқан, ол қазір пайдаланылмайды. Қаланың тарихи атауы Тверь 1990 жылғы 17 шілдеде қайта жаңартылды. Тверьде 1564 жылы салынған Ақ Үштік шіркеуінен (Храм Троицы Живоначальной, Өмір Беруші Ырысқы Үштік шіркеуі) басқа ескі ескерткіштер жоқ. Орталық бөлігі Екатерин және Совет заманының ғимараттарымен, көпірлермен және жағалаулармен сәнделген. Тверьдің маңызды өнеркәсіптері – 1898 жылы ашылған Тверь вагондар зауыты, экскаватор зауыты және шыны зауыты. Тверьде Ресейдегі ең ірі әскери әуе көлігі орталықтарының бірі – Мигалово орналасқан.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Тверь облыстың әкімшілік орталығы және әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Калинин ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарады, бірақ оның құрамына кірмейді.

Саясат

Тверь қалалық думасы, жергілікті парламент 33 депутаттан тұрады. Атқарушы билік – Тверь әкімшілігі. Құрамы әкімнен (2017 жылдан бастап Алексей Огонков), оның орынбасарларынан, салалық органдардан (архитектура және құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, денсаулық сақтау және әлеуметтік саясат, мүлік және жер ресурстарын басқару; экономика, инвестиция және өнеркәсіптік саясат, бірқатар басқармалар мен бөлімдер), сондай-ақ төрт аудан әкімшілігінен: Заволжский, Московский, Пролетарский және Орталық аудандарынан тұрады. Тверь қаласы мен Тверь облысының көптеген мемлекеттік ғимараттары Советская көшесі бойында орналасқан: Санкт-Михаил алаңындағы ғимарат (Советская, 44) – Облыс әкімінің резиденциясы, ал бұрынғы облыстық партия комитеті (Советская, 33) – Тверь облысының Заң шығару жиналысы. Тверь қалалық думасы 1785 жылдан 1918 жылға дейін қалалық өкілдік орган ретінде жұмыс істеді, 1993 жылы кеңестер таратылып, Ресейдің жаңа Конституциясы қабылданғаннан кейін қайта құрылды. 1994 жылғы 20 наурызда Өкілдер палатасына сайлау өтті, ал 26 мамырда ол Тверь қалалық думасы болып қайта аталды. 7 маусымда депутаттар алғашқы отырысын өткізді, ал 14 маусымда Валерий Матицын спикер болып сайланды (кейін бұл лауазымға Валерий Павлов, Виктор Похтарев, Дмитрий Баженов, Игорь Сердюк, Андрей Борисенко, Людмила Полосина, Владимир Бабичев ие болды). 1996 жылы депутаттар қаланың негізгі құжатын – Тверь қаласының Жарғысын қабылдады, оған дума сайлауларында ротация принципі енгізілді. Оның негізінде екінші сайлау 1996 жылғы 27 қазанда өтті. Келесі жылдары сайлаулар екі жыл сайын «жұп» және «тақ» сайлау округтерінде өтті. 2007 жылы 12 бұрынғы депутат (соның ішінде бұрынғы дума төрағасы Виктор Похтарев) «Росводоканал» және басқа да коммуналдық қызметтердің пайдасына шешімдер қабылдағаны үшін пара алуда айыпталды. 2008 жылғы қазанда кейбір депутаттардың сайлауы партиялық тізімдер бойынша өтті, ал 2009 жылғы наурызда бүкіл қалалық дума осы жүйеге көшті, сонымен қатар депутаттардың ротациясы практикасы тоқтатылды. 2009 жылғы сайлауда ең жақсы нәтижені (49%) жергілікті коммунистер көрсетті. 1996 жылғы 27 қазанда қалалық думаға сайлаумен бірге қала басшысының алғашқы жалпы сайлауы өтті, оған 1991 жылдан бері қалалық әкімшілікті басқарып келген Александр Белоусов жеңіске жетті және 50%-дан астам дауыс алды. 2000 жылғы 30 қазанда ол екінші мерзімге қайта сайланды, ал 2003 жылғы 9 сәуірде жүрек талмасынан қайтыс болды. 2001 жылғы 26 шілдеде мерзімінен бұрын өткен мэр сайлауында оппозициялық кандидат Олег Лебедев жеңіске жетті. 2007 жылғы 2 желтоқсанда үкіметтік «Бірыңғай Ресей» партиясының қолдауымен ол екінші мерзімге қайта сайланды, 70%-дан астам дауыс алды. 2008 жылғы 11 сәуірде ол 2005 жылы қозғалған, 2006 жылы жабылған және 2008 жылғы наурызда Ресей Бас прокуратурасы қайта қараған қылмыстық іске байланысты Орталық аудандық сотымен қызметтен шеттетілді (Лебедев өзінің орынбасары Олег Кудряшовқа қатысты тергеуге кедергі келтірді деп айыпталды). 2 мамырда Олег Лебедев қайтадан қызметке орналастырылды, 3 маусымда қайтадан қызметтен босатылды, ал 25 маусымда қамауға алынып, Кашинге жеткізілді, онда Тверь облыстық сотының қазылар алқасы оны 18 жылға бас бостандығынан айырды, бұл оның өкілеттіктерін автоматты түрде тоқтатуды білдірді. 2009 жылы ол шартты түрде босатылды, бірақ лауазымына қайта орналастырылмады. 2008 жылдың соңында Тверь қалалық думасы қала Жарғысына түзетулер енгізді, оған сәйкес мэрді тікелей сайлау жойылды және қала әкімшілігі басшысының жаңа лауазымы енгізілді. Қала Жарғысына енгізілген бұл түзетуге қоғамдық реакция әртүрлі болды және коммунистердің мәселені қалалық референдумға көтеруге жасаған әрекеттері қалалық думамен қолдау таппады. 2009 жылғы наурызда қалалық дума Владимир Бабичевті жаңа мэр (қазіргі салтанатты лауазым) етіп сайлады, ал сол жылдың мамырында Василий Толоко қала әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды. Бұған дейін ол Тверь облысының бірінші вице-губернаторы болған. Мэр және жергілікті әкімшіліктің басшысы «Бірыңғай Ресей», «Әділ Ресей» және Либералды-демократиялық партиясының 17 дауысымен (Коммунистік партияның 16 дауысына қарсы) аз дауыспен сайланды. 2011 жылғы 27 желтоқсанда көпшілік дауыспен (22 дауыспен, 6 қарсы) қалалық кеңес Василий Толоконың мерзімінен бұрын жұмыстан босатылуына дауыс берді. 2012 жылғы 29 наурызда Тверь қалалық думасы (25 дауыспен, 4 қарсы) Валерий Павловты Әкімшілік басшысы қызметіне тағайындады. Бұған дейін ол қалалық әкімшіліктің бірінші орынбасары болған. 2012 жылғы 2 қарашада Александр Корзин қаланың мэрі болып тағайындалды. 2014 жылы ол лауазымынан кетті, ал 2014 жылғы 28 мамырда Тверь қалалық думасының шешімімен Юрий Тимофеев осы лауазымға тағайындалды, бұрын 10 жыл бойы Батыс Двинск ауданының басшысы болып жұмыс істеген. 2016 жылғы 22 қыркүйекте Игорь Руденя облыс әкімі лауазымына тағайындалғаннан кейін Тимофеев отставкаға кетті, ал 2014 жылдан бері бұл лауазымға үміткер болған Алексей Огонков әрекеттегі мэр болды. 2017 жылғы тамызда Тверь қалалық думасы қала Жарғысына түзетулер қабылдады, оған сәйкес мэр сонымен қатар әкімшілік басшысы болады. Осылайша, 2008 жылы енгізілген «екі басшылық» жүйесі жойылды. Түзетулер Александр Корзиннің мэр өкілеттігінің мерзімі аяқталғаннан кейін 2017 жылғы 2 қарашада күшіне енді. Осылайша, 2017 жылғы 2 қарашадан бастап Алексей Огоньков мэр болды.

Білім

Тверьде Тверь мемлекеттік университеті орналасқан, ол аймақтағы ең жоғары деңгейдегі университет. Сонымен қатар, Тверь мемлекеттік техникалық университеті, медициналық университеті, ауыл шаруашылығы академиясы, жиырмадан астам колледж және лицей, кейбір Мәскеу жоғары оқу орындарының филиалдары мен елуден астам орта мектеп орналасқан. Тверь мемлекеттік медицина академиясы да Тверьде орналасқан. МЭСИ-нің Тверь филиалы – Мәскеу мемлекеттік экономика, статистика және информатика университеті, 75 жылдан астам тарихы бар университет. Тверде Жуков атындағы Әуе және ғарыш қорғанысы академиясы да бар. Тверде шамамен елу орта мектеп, жеке лицей және Суворов әскери мектебі де орналасқан.

Экономика

Тверь қаласында 1918 жылы құрылған киім фабрикасы орналасқан. 2016 жылғы мәлімет бойынша, фабрикада 300 жұмысшы жұмыс істейді.

Теміржол

Октябрьская темір жолы Мәскеу мен Санкт-Петербургті байланыстырады. 1850 жылдан бері Тверь мен Мәскеу арасында теміржол қатынасы бар. Басты Тверь теміржол станциясында локомотивтер мен вагондарды жөндеу шеберханасы бар, ол жолаушылар және жүк пойыздарына қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Тверь орталық станциясынан басқа, қала шегінде төрт кішкентай станция бар: Лазурная, Пролетарская, Дорошиха және ППГТ. Магистральдық теміржол Тверьті Мәскеу, Бологое және Торжок қалаларымен байланыстырады. Мәскеуден солтүстік-батыс өңірлеріне қатынайтын көптеген пойыздар Тверьде қысқа тоқтайды. Мәскеу мен Санкт-Петербургті байланыстыратын жоғары жылдамдықты "Сапсан" пойзы, сондай-ақ Мәскеу мен Хельсинкиді байланыстыратын "Толстой" пойзы да Тверьде тоқтайды. Мәскеу мен Санкт-Петербург арасында салынып жатқан жаңа жоғары жылдамдықты теміржол желісінде қала шекарасынан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай "Жаңа Тверь" станциясы салынуы күтілуде. Тверьдегі №2 құрылыс материалдары зауытының КСМ-2 тар табанды теміржолы.

Жолдар

Мәскеу мен Санкт-Петербургты байланыстыратын маңызды М10 тас жолы да осы қала арқылы өтеді. Бұл тас жол Пан-Еуропалық дәліздер жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Ржевке (A112), Весьегонскке (P84) және Волоколамскке (P90) баратын жолдар, сондай-ақ көптеген кішігірім аймақтық жолдар қаладан басталады. Қазіргі уақытта жобаланып жатқан Мәскеу мен Санкт-Петербург арасындағы жаңа тас жолы Тверьдің солтүстік шекарасынан жақын жерден өтеді. Тверь жеке көліктердің көптігімен ерекшеленеді: мың тұрғынға 288 көлік шамасында, бұл Ресейдің басқа өңірлерімен салыстырғанда орташа көрсеткіштен жоғары.

Қоғамдық көлік

Тверьді Тверь облысының шағын қалаларымен, көршілес облыстармен және Мәскеумен байланыстыратын жергілікті автобус станциясы бар. Жергілікті қоғамдық көлік құралдары троллейбустардан, трамвайлардан, автобустардан және маршруткалардан (маршруттық таксилерден) тұрады. Соңғы екі түрі соңғы жылдары басымдыққа ие болды. 2018 жылдың қараша айында Тверьде трамвай қозғалысы толығымен тоқтатылды. 2019 жылдың 7 тамызында барлық көлік жүргізушілері, сондай-ақ трамвайлардың жол салушылары мен техникалық қызметкерлері «өзара келісім бойынша» жұмыстан босатылды. Осымен бірге, соңғы маршруттың контактілік желісі мен рельстерін бұзу жұмыстары басталды. Қала әкімдігі жол төсенішін толыққанды жөндеу қажеттігін мәлімдеді. Соңғы жылдары троллейбустардың маршрут желісін азайтуға бейімділік байқалады. 2020 жылдың бірінші тоқсанында жергілікті билік троллейбус қозғалысын жоюды және оның маршруттарын автобустармен дубликациялауды көздейтін жаңа көлік моделін енгізуді жоспарлап отыр. 2020 жылдың 14 сәуірінен бастап қолданыстағы троллейбус маршруттарының соңғысы (№2) дизельді автобустар қатынайтын 42-ші автобус маршрутымен алмастырылды.

Ауа

Қала ішінде екі әуеайлақ бар: Мигалово әскери әуе базасы және Змеево әуежайы; алайда, тұрақты кесте бойынша коммерциялық рейстерді жүзеге асыратын ең жақын әуежай Мәскеудегі Шереметьево әуежайы.

Су

Өзен станциясы (Речной Вокзал, "реchnoy vokzal") Волга өзенінің сол жағалауында, Тверца өзенімен қосылатын жерге жақын орналасқан. Волганың төменгі ағысында шағын жүк порты да бар. Жаз айларында саяхаттық кемелер өзен станциясынан басталып, Волга бойымен жоғары-төмен қатынайды.

Спорт

Қаланың футбол клубы, «Волга Тверь» 2017 жылы таратылды, бірақ 2020 жылы «Тверь» футбол клубы ретінде қайта құрылды.

Климат

Тверьде Орталық Ресейге тән ылғалды континенттік климат. Қыстары ұзақ, қарлы және суық, бірақ аса қатырған аяз (-дан төмен) сирек болады, жылына 10 күнтізбелік күннен кем. Жазы әдетте жылы және ылғалды, температура көбінесе жоғарылайды. Ең жоғары температура (+38,8°С) 2010 жылдың 7 тамызында, ең төменгі температура (-43,8°С) 1978 жылдың 31 желтоқсанында тіркелген.

Дін

Тверде төрт орыс православие соборы, он бес православие шіркеуі, мормон ғибадатханасы, католик шіркеуі, мешіт және синагога бар. Тверде, Орталық Ресейдің басқа қалаларындағы сияқты, басты дін – орыс православие христиандығы. Тверь – Ресей Православ шіркеуінің Тверь және Кашин епархиясының орталығы, онда епархиялық басқарма және бас епископтың резиденциясы орналасқан. 2018 жылдың 14 шілдесінен бастап Тверь және Кашин митрополиті – Савва (Михеев). Затмачьедегі Ақ Үшбірлік ғибадатханасы, жақында Үшбірлік соборы деп аталған, 1564 жылы салынған және кейіннен бірнеше рет қайта жаңартылған, Твердегі ең көне сақталған тас ғимарат. Ол бас епископқа бағынышты. 1750 жылдары салынған Аспанға Көтерілу соборы қаланың тарихи орталығында, Тверской даңғылында орналасқан және епископтық монастырь мәртебесіне ие. 18 ғасырға жататын сақталған Успенский соборы және бұрынғы Отроч монастыры Транс-Волга ауданында, Тверца өзенінің құйылысына жақын жерде орналасқан. Қайта тірілу соборы 1912-1913 жылдары Романовтар әулетінің 300 жылдығына арналып салынған, ал 1990 жылдары шіркеуге қайтарылғаннан кейін собор мәртебесін алды және бас епископқа тікелей бағынады. Собордан алыс емес жерде 1810 жылдары салынған Христостың тууы соборы мен монастыры орналасқан.