Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Русьтің варяг батыры Рурик (сондай-ақ Рорик, Риурик немесе Рюрик деп те жазылады; ; ; 879 жылы қайтыс болған) – дәстүр бойынша 862 жылы Новгородты билеуге шақырылған Русьтің варяг батыры. Бастапқы жылнамада Руриктің орнын оның туысы Олег басқарған, ол нәресте ұлы Игорьдің регенті болған. Дәстүр бойынша, Рурик Рурик әулетінің негізін қалаушы саналады, бұл әулет Киев Русі мен оның княздіктерінің және соңында 1598 жылы Федор I қайтыс болғанға дейін Ресей патшалығының билік еткен әулеті болды. Рурик немесе Рюрик деген атқа ие басқа да адамдар бар.
Varangian chieftain of the Rus'
other people with the given name Rurik or Ryurik
Rurik (also spelled Rorik, Riurik or Ryurik; ; ; died 879) was a Varangian chieftain of the Rus' who, according to tradition, was invited to reign in Novgorod in the year 862. The Primary Chronicle states that Rurik was succeeded by his kinsman Oleg who was regent for his infant son Igor. Traditionally, Rurik has been considered the founder of the Rurik dynasty, which was the ruling dynasty of Kievan Rus' and its principalities, and ultimately the Tsardom of Russia, until the death of Feodor I in 1598.
Өмір
Рурик туралы ең алғашқы айғақ дәстүрлі түрде Несторға жатқызылатын және шамамен 1113 жылы жинақталған «Шағын жылнамада» кездеседі. Онда 860-862 жылдары шығыс славян және финн тайпалары (чудтар, словендер, кривичтер, мериандар және вестерлерді қоса алғанда) «варягтарды теңіздің ар жағына қуды, оларға салық төлеуден бас тартып, өздерін өзі басқаруға кірісті» делінген. Кейін тайпалар бір-бірімен соғыса бастады және тәртіпті қайта орнату үшін Рюрик бастаған варягтарды шақыруға шешім қабылдады. Рюрик кіші әйелдері Синеус және Трувормен, сондай-ақ көптеген серіктерімен бірге келді. Жылнамаға сәйкес, Рюрик рустардың бірі, варяг тайпасы еді. Көптеген тарихшылар рустардың скандинавиялық тегінен шыққандығына, атап айтқанда, қазіргі Швецияның шығыс жағалауынан біздің заманымыздың сегізінші ғасырында пайда болғандығына сенеді. Басым теория бойынша, «рус» атауы ежелгі скандинавия тілінде «ескек есетін адамдар» деген мағына беретін сөзден шыққан, ал бұл сөз Швецияның Рослаген аймағының ежелгі атауынан алынған. Синеус Белозерскте, ал Трувор Изборск қаласында орналасты. Трувор мен Синеус өздерінің биліктері орнағаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал Рюрик осы жерлерді өзінің билігіне біріктіріп, солтүстік Ресейдегі билігін кеңейтті. Рюрик 870 жылдардың бірінші жартысында қайтыс болғанға дейін билікте болды. Өлім төсегінде Рюрик өзінің патшалығын туысы Олегке мұра етіп берді және жас ұлы Игорьді Олегтің қолына тапсырды. Олег астананы Киевке көшірді (сол кездегі билеушілерді өлтіріп, қаланы басып алды) және Киев Русі мемлекетін құрды, оған Рюриктің мұрагерлері (оның ұлы Игорь және Игорь ұрпақтары) билік етті. Мемлекет 1240 жылы моңғол шапқыншылығына дейін өмір сүрді.
The earliest mention of Rurik is contained in the Primary Chronicle, traditionally ascribed to Nestor and compiled in c. 1113, which states that East Slavic and Finnic tribes in 860–862 (including the Chuds, Slovenes, Krivichs, Meryans and Ves) "drove the Varangians back beyond the sea, refused to pay them tribute, and set out to govern themselves". Afterwards the tribes started fighting each other and decided to invite the Varangians, led by Rurik, to reestablish order. Rurik came along with his younger brothers Sineus and Truvor and a large retinue. According to the chronicle, Rurik was one of the Rus', a Varangian tribe. Most historians believe that the Rus' were of Scandinavian origin, more specifically from what is currently coastal eastern Sweden around the eighth century. According to the prevalent theory, the name Rus is derived from an Old Norse term for "the men who row", from an older name for the Swedish coastal area of Roslagen. Sineus established himself at Beloozero, and Truvor at the town of Izborsk. Truvor and Sineus died shortly after the establishment of their territories, and Rurik consolidated these lands into his own territory, extending his rule in northern Russia. Rurik is said to have remained in power until his death some time in the 870s. On his deathbed, Rurik bequeathed his realm to Oleg, who belonged to his kin, and entrusted to Oleg's hands his son Igor, for he was very young. Oleg moved the capital to Kiev (by murdering the then rulers and taking the city) and founded the state of Kievan Rus', which was ruled by Rurik's successors (his son Igor and Igor's descendants). The state persisted until the Mongol invasion in 1240.
Мұра
Рурик Гипатий кодексінің (1425) басындағы билеушілер тізімінде көрсетілмейді; Киев княздарының ("князьдердің") тізімі "Дир мен Аскольд" деп басталады, одан кейін "Олег", сосын "Игорь" деп жазылған. Рурикідтер 1598 жылға дейін Киев Русінің және соңынан Ресей патшалығының билеуші әулеті болды. Көптеген ақсүйек отбасылар Руриктан еркек желісі бойынша шыққан екенін мәлімдейді. Ресейді патша ретінде соңғы билеген Рурикід Василий IV болды, ол 1610 жылға дейін тақ отырды және Шуйский үйінен шыққан. Романовтар да неке арқылы Рурикідтердің ұрпақтарымен туысқан. Рурикіден мұрагерлік алған деген князь отбасыларының ұрпақтары әлі күнге дейін тірі. Король Михал Корибут Вишневецкий 1673 жылға дейін Польша-Литва Ұлттық Республикасында билік етті; Вишневецкий үйінің мүшелері дәстүрлі түрде өз тегін Гедиминастарға байланыстырған, бірақ соңғы зерттеулер Збараски үйінің және оның тармақтарының, соның ішінде Вишневецкий үйінің Рурикідтік тегін қолдайды.
Rurik does not appear in the regnal list in the opening section of the Hypatian Codex (compiled 1425); the list of knyazi ("princes") of Kiev starts with "Dir and Askold", followed by "Oleg", and then "Igor". The Rurikids were the ruling dynasty of Kievan Rus', and ultimately the Tsardom of Russia, until 1598, and numerous noble families claim male line descent from Rurik. The last Rurikid to rule Russia as tsar was Vasily IV, who reigned until 1610 and was from the House of Shuysky. The Romanovs were also related to the descendants of Rurik through marriage. The descendants of the princely families allegedly inherited from Rurik are still living. The king Michał Korybut Wiśniowiecki reigned in the Polish–Lithuanian Commonwealth until 1673; a member of the House of Wiśniowiecki, who traditionally traced their descent to the Gediminids, recent studies side with a Rurikid origin of the House of Zbaraski and its cadet branches including the House of Wiśniowiecki.
Альтернативті теориялар
Рурик есімі – көне норвег тіліндегі Hrœrekr есімінің бір түрі. Дорестадтық Рорик – франк шежірешілері Хедебидегі Дания мемлекетін билеген екі бәсекелес әулеттің бірінің мүшесі болған. Ол король Харальд Клактың сіңілі баласы болуы мүмкін. Ол император Людовик I-ден Фризеландта жер алғандығы айтылады. Ол көршілес елдерді тонаған: 850 жылы Дорестадты басып алды, 857 жылы Хедебиге шабуыл жасады және 859 жылы Бременді тонады, ал ол болмағанда оның жерлері қиратылды. Император ашуланып, 860 жылы оның барлық иелігінен айырды. Содан кейін Рорик батыс деректерінде ұзақ уақытқа жоғалып кетті. 862 жылы ресейлік деректерге сәйкес, Рурик Балтық теңізінің шығысына келіп, Ладога бекінісін салды. Кейін Новгородқа көшті. Дорестадтық Рорик 870 жылы франк шежірелерінде қайта пайда болды, оның Фризия иелігі Карл Бальдқа қайтарылған кезде. 882 жылы Рорик қайтыс болды деп хабарланды (нақты қайтыс болған күні белгісіз). Алғашқы шежіреде Новгород Руригінің өлімі 879 жылы болған, бұл франк шежірелерінен үш жыл бұрын. Батыс деректеріне сәйкес, Фризеландтың билеушісі франктар тарапынан христиан дініне өтті. Русьтің Руригі мен Дорестадтың Роригін теңестіру идеясын 20-ғасырдың ортасында анти-нормандық Борис Рыбаков және Анатолий Х. Кирпичников жаңғыртты, бірақ Александр Назаренко және басқа ғалымдар оған қарсы шықты.
The name Rurik is a form of the Old Norse name Hrœrekr. Rorik of Dorestad was a member of one of two competing families reported by the Frankish chroniclers as having ruled the nascent Danish kingdom at Hedeby. He may have been a nephew of king Harald Klak. He is mentioned as receiving lands in Friesland from Emperor Louis I. He plundered neighbouring lands: he took Dorestad in 850, attacked Hedeby in 857, and looted Bremen in 859, while his own lands were ravaged in his absence. The Emperor was enraged and stripped him of all his possessions in 860. After that, Rorik disappears from western sources for a considerable period of time. In 862, according to Russian sources, Rurik arrived in the eastern Baltic and built the fortress of Ladoga. Later he moved to Novgorod. Rorik of Dorestad reappeared in Frankish chronicles in 870, when his Friesland demesne was returned to him by Charles the Bald. In 882, Rorik is mentioned as dead (without a specific date of death). The Primary Chronicle places the death of Rurik of Novgorod in 879, three years earlier than the Frankish chronicles. According to western sources, the ruler of Friesland was converted to Christianity by the Franks. The idea of identifying Rurik of Rus' with Rorik of Dorestad was revived by the anti Normanists Boris Rybakov and Anatoly H. Kirpichnikov in the mid 20th century, but Alexander Nazarenko and other scholars have objected to it.