Кеңес Русінің билеушісі тағының тарихы

Кіріспе

Киев Русінің билеушісінің атағы (10-13 ғасырлар)

Киевтің Ұлы князі (кейде ұлы герцог) – Киев Русінің монархінің атағы, ол 10-13 ғасырларда Киевте (қазіргі Киев) тұрды. 13 ғасырда Киев алдымен Владимирдің Ұлы князінің және моңғол Алтын Ордасының билеушілерінің еншілік княздығына айналды, кейін Литваның Ұлы Герцогтығы бағындырды. Киев Русінің жылнамалары, мысалы, Бастапқы жылнама, "Ұлы князь" атағын Киев Русінің түрлі князьдарына қолдануда үйлесімсіздік танытады. Көптеген дереккөздер осы атақты Киев князіне берсе де, қай княздардың Ұлы князь болғаны туралы бірлік жоқ, сондықтан ғалымдар Киевтің Ұлы княздарының әртүрлі тізімдерін жасады.

Шығу тегі

Бастапқы хроникадағы негізін қалау мифтеріне сәйкес, Ки, Шек және Хорив және олардың қарындасы Либида Киев қаласын (Киев) құрды, ал ең үлкен ағасы Ки – "өз руының басшысы" болды. Кейбір батыс тарихшылары (мысалы, Кевин Алан Брук) Киевті хазарлар немесе мадьярлар құрды деп есептейді. Киев – түркі тіліндегі жер атауы (Küi = өзен жағалауы + ev = елді мекен). Кем дегенде 8-9 ғасырларда Киев Хазар империясының алғы шебі ретінде қызмет етті (бір бекініс, Самбат деп аталды, көне түркі тілінде "биік орын"). Омельян Прицак, Константин Цукерман және басқа да ғалымдардың пікірінше, хазарлар 10 ғасырдың басында Киевті жоғалтты. Бір кезде варяг князі Рурик 862 жылы "варягтарды шақыру" арқылы "Рурик әулетін" (оның есімі 16 ғасырда берілді) құрды делінеді, бірақ қазіргі ғалымдар оны аңыз, мифтік және тіпті толығымен ойдан шығарылған тұлға деп санайды. Бастапқы хроникада Рурик ешқашан Киев князі деп аталмайды; Олегтің "Киевте отырғаны" туралы мәтінде Рурик туралы ештеңе айтылмаған, бұл автордың "әулеттің негізін қалаушылардан гөрі Киевте тұратын алғашқы русь билеушісіне көбірек қызығушылық танытқанын" көрсетеді. Киевті Аскольд пен Дир басып алды, олардың өмір сүргені де даулы, ал Бастапқы хроника оларды "Рурик әулетіне жатпайтын" "боярлар" деп сипаттайды. Кейбір орыс тарихшыларының (мысалы, Глеб С. Лебедев) айтуынша, Дир – Рос хаганының (Русь хаганы) хаканусы болған. Томас Нунан 9 ғасырдың басында русьтің "теңіз патшаларының" бірі, "Жоғары патша" хаган атағын қабылдағанын мәлімдейді. Питер Бенджамин Голден русьтің Хазар федерациясының бір бөлігі болғанын және олардың билеушісі Хазар хаганы Итилдің вассалы хаганы ретінде ресми түрде қабылданғанын айтады. 15 ғасырдың ортасына дейін ешбір тарихи дерек Руриктің әулет құрғанын көрсетпейді; 1425 жылғы Гипатий кодексі Киев княздарының тізімін "Дир және Аскольд", содан кейін "Олег", содан кейін "Игорь" деп бастайды, 1240 жылға дейін, және Рурикті ешқайда жазбайды. Сол сияқты, Хлебников кодексі патшалық тізіммен басталады: "Киевте бірінші болып бірге билік еткен Динар мен Аскольд болды, олардан кейін Ольга, Ольгадан кейін Игорь, Игорьдан кейін Святослав болды, (.)". "Рурик" туралы ештеңе айтылмаған; оның орнына тізім "Динар мен Аскольд" деп басталады. Алайда, Гипатий Олег Зиялыны екінші орынға қойса, Хлебников Киевтің Ольгасы олардан бұрын иелік еткенін және күйеуі Игорь Киевтен бұрын болғанын көрсетеді.

According to a founding myth in the Primary Chronicle, Kyi, Shchek and Khoryv and their sister Lybid co founded the city of Kiev (Kyiv), and the oldest brother Kyi was "chief of his kin" Some western historians (i. e., Kevin Alan Brook) suppose that Kiev was founded by Khazars or Magyars. Kiev is a Turkic place name (Küi = riverbank + ev = settlement). At least during the 8th and 9th centuries Kiev functioned as an outpost of the Khazar empire (a hill fortress, called Sambat, "high place" in Old Turkic). According to Omeljan Pritsak, Constantine Zuckerman and other scholars, Khazars lost Kiev at the beginning of the 10th century. At some point, Rurik, a Varangian prince, allegedly founded the "Rurik dynasty" (named after him in the 16th century) in 862 through the "calling of the Varangians", but he is considered to be a legendary, mythical and perhaps even entirely fictional character by modern scholars. The Primary Chronicle never calls Rurik a prince of Kiev; the passage wherein Oleg "sat in Kiev" makes no mention of Rurik, suggesting the author was 'more interested in the first Rus' ruler to reside in Kiev than with any founder of a dynasty'. Kiev was captured by Askold and Dir, whose existence is also debatable, and are called "boyars" who "did not belong to [Rurik's] family" by the Primary Chronicle. According to some Russian historians (i. e., Gleb S. Lebedev), Dir was a chacanus of Rhos (Rus khagan). Thomas Noonan asserts that one of the Rus "sea kings", the "High king", adopted the title khagan in the early 9th century. Peter Benjamin Golden maintained that the Rus became a part of the Khazar federation, and that their ruler was officially accepted as a vassal khagan of the Khazar Khagan of Itil. Before the mid 15th century, no historical source claims that Rurik founded a dynasty; the Hypatian Codex of 1425 began its list of knyazi of Kiev with "Dir and Askold", then "Oleg", then "Igor", up to 1240, and does not mention Rurik anywhere. Similarly, the Khlebnikov Codex starts with a regnal list stating: 'In Kiev, the first to begin reigning together were Dinar and Askold, after them came Olga, after Olga Igor, after Igor Sviatoslav, ( )'. There is no mention of a "Rurik"; instead, the list starts with "Dinar and Askold". Unlike Hypatians second place for Oleg the Wise, however, Khlebnikov appears to assert Olga of Kiev succeeded them, and preceded her own husband Igor of Kiev.

Бірінші ханзадалар

Аскольд пен Дир 882 жылы Киевтің алғашқы "князі" (княз) Олегтің қолынан қаза тапқан, бірақ ол әлі "үлкен князь" (великий княз) емес еді. Оның Рюрикпен байланысы күмәнді және бірнеше қазіргі заманғы ғалымдар оны жоққа шығарды. Кейінгі мәскеулік жылнамашылар Олегті "үлкен князь", Киевті "үлкен княздық" деп атағанмен, ең ерте деректер мұндай атау бермейді. Рус-Византия шарттысының (907 ж.) түпнұсқа грек тіліндегі мәтінінде Олегті μεγας ἄρχων немесе "үлкен архонт" ("бастық") деп аталса, Лаврентий кодексі мен Гипатий кодексіндегі көне шығыс славян тіліндегі аудармаларында олай аталмаған. Ал Византия императорлары Лев VI ғалымы, Александр және Константин "Ұлы" деп аталғанда, Олег те "Ұлы" деп аталады. Димник (2004) оны "Олег - Русьтің ұлы князі" емес, "Русь князі Олег Ұлы" деп оқу керек деп ұсынды. Сол сияқты, Киевтің Игорьі алғашқы жылнамада (алты рет) великий княз деп аталған жағдайлардың бәрі Рус-Византия шарттысының (945 ж.) құрамында кездеседі, онда грек императорлары k великим цесарям Греческим ("Ұлы грек императорларына") деп аталған. Осыған ұқсас, 971 жылы Святославтың Болгарияға шабуыл жасағаннан кейін жасалған бейбіт келісім туралы жазбада да осылай болған. Бұл – алғашқы жылнамада Святослав I-нің великий княз деп аталған жалғыз жері. Ең маңыздысы, Нашальды жинақтама (тек Новгородтың бірінші жылнамасында ғана кездеседі) ешқандай бейбіт келісім туралы айтпайды және Олег, Игорь немесе Святославты великий княз деп атамайды. Димник (2004) пікірінше, бұл грек жазушылары князь атағына "үлкен" сөзін қосыпты, ал рустар оны осы үш шартты грек тілінен славян тіліне аударғанда ғана жасаған. Киевтің Ярополк I және Киевтің Владимир I екеуі де Новгородтың бірінші жылнамасы мен Лаврентий және Гипатий кодекстерінде князь ретінде ғана аталған. Бір ғана ерекшелік бар: Гипатий кодексі Владимирдің қайтысы туралы хабарлағанда Владимир князь великий ("Владимир ұлы князь") деп жазады; өйткені Гипатий кодексі үштің ең соңғысы (1425 ж. құрастырылған), бұл кейінірек қосылған нәрсе болуы мүмкін. XIII ғасырдың басындағы Киев Печерск лаврасының Патерикі де Владимирді великий княз деп атайды, бірақ ол оның қайтысынан екі ғасыр өткен соң жазылған, сондықтан оның тірі кезінде қалай танылғанын көрсетпеуі мүмкін. Ең көне сақталған дереккөз – Киевтің Иларионның Заң және рақым туралы уағызы (1040 ж. ш.) Владимирді князь емес, қаған (хазарлық атақ) деп атайды. Кейбір ғалымдар бұл Киев Русінің Х ғасырдың басында хазарлардан тәуелсіздік алғанын және кейінірек князь атағын алмастырмас бұрын қаған атағын мұра еткенін көрсетеді деп болжайды. Князь Владимирдің шіркеу жарлығы "Міне, мен, князь Василий, Владимир деп аталдым" деп басталады, бірақ кейін мәтінде ол өзін князь де, великий княз де дейді, ал осы құжаттың ең көне көшірмесі 14 ғасырдан басталады, сондықтан жоғалған түпнұсқа мәтіннің не айтқанын анықтау қиын. Жылнамашылар да Владимирді оның атағын атамай-ақ Великий деп атағандықтан, оның тарихқа Владимир "Ұлы" деп танылуының себебі бұл қосымша оның атағының бөлігі емес, сонымен қатар оны қоршаған басқа монархтарға немесе дін қызметкерлеріне де қолданылған лақап есім екенін көрсетеді.

Askold and Dir are narrated to have been killed in 882 by Oleg, the first "prince" (knyaz) of Kiev according to the Primary Chronicle, but not yet a "grand prince" (velikiy knyaz). His relation to Rurik is debatable, and has been rejected by several modern scholars. Although later Muscovite chroniclers would call Oleg a "grand prince" and Kiev a "grand principality" , the earliest sources do not. Whereas the reconstructed original Greek text of the Rusʹ–Byzantine Treaty (907) calls Oleg a μεγας ἄρχων or "great archon" ("ruler"), the Old East Slavic translations found in the Laurentian Codex and Hypatian Codex do not. On the other hand, only when the Byzantine emperors Leo VI the Wise, Alexander and Constantine VII are called "the Great", Oleg is also called "the Great". Dimnik (2004) argued it should thus be read as "the Rus' prince Oleg the Great" instead of "Oleg the grand prince of Rus'". Similarly, the only occasions Igor of Kiev is ever called velikiy knyaz in the Primary Chronicle (six times) are all found in the Rusʹ–Byzantine Treaty (945), where the Greek emperors are also called k velikiy tsesarem Grech' skim ("to the great Greek caesars"). The same happens when, after Sviatoslav's invasion of Bulgaria, the 971 peace treaty is recorded; it is the only place in the Primary Chronicle where Sviatoslav I is named a velikiy knyaz. Most significantly, the Nachal'nyy svod (found only in the Novgorod First Chronicle) never mentions any of these peace treaties, and never calls Oleg, Igor or Sviatoslav a velikiy knyaz. According to Dimnik (2004), this means that Greek scribes added the word "great" to the princely title, whereas the Rus' themselves did not, except when translating these three treaties from Greek into Slavic. Yaropolk I of Kiev and Volodimer I of Kiev are both steadily referred to as just a knyaz by the Novgorod First Chronicle and the Laurentian and Hypatian Codices. There is one exception: the Hypatian Codex writes Volodimir knyaz velikii ("Volodimir the grand prince") when reporting the latter's death; because the Hypatian Codex is the latest source of the three (compiled 1425), this is probably a later interpolation. A Paterik of the Kyiv Pechersk Lavra of the early 13th century also calls Volodimer a velikiy knyaz, but that was written two centuries after his death, and may not necessarily describe how he was known while alive. The oldest surviving source available is Hilarion of Kiev's Sermon on Law and Grace ( 1040s), which calls Volodimer a kagan (a Khazar title) rather than a knyaz. Some scholars have suggested that this indicates Kievan Rus' had won its independence from the Khazars in the early 10th century, and had inherited the title of kagan from them, before exchanging it for knyaz later. The Church Statute of Prince Volodimir starts with "Behold, I, Prince Vasilii, called Volodimir," , but later in the text he interchangeably calls himself knyaz and velikiy knyaz, and the earliest copy of this document is from the 14th century, so it is difficult to say what the lost original text said. Since chroniclers also regularly referred to Volodimer as velikiy without mentioning his title – the reason why he has become known to history as Volodimer "the Great" – suggests that this adjective was not part of his title, but a sobriquet or nickname, that was also applied to other monarchs or clerics around him.

Ұлы княз Ярослав және оның ұрпақтары

Киевтің Святополк І ешқашан үлкен князь ("үлкен князь") деп аталмаған. Керісінше, ол 1015 жылы Владимирдің қайтысынан кейін туған мұрагерлік соғысында билікке зорлықпен көтерілгендігі үшін деректерде "Қарғысқа ұшыраған" немесе "Ләнеттелген" (окаянный) деген лақап аттарымен айтылады. Ал Ярослав Зиялы – XI ғасырдың екінші жартысының барлық деректеріндегі алғашқы үлкен князь ("үлкен князь") болып табылады, сондай-ақ, Ярослав князінің шіркеу жарғысының сақталған түсірмелері де ол тірі кезінде өзіне осы атақты қолданғанын көрсетеді. Димник (2004) Ярославтың билігінің соңында, 11 ғасырдың үшінші тоқсанында, ол өзін үнемі үлкен князь деп атап, Киевтің үлкен князі деп танылғанын, ал қаған мен патшаның бәсекелес атақтары Киев монархының басымдығы үшін үлкен князь атағына жеңіліп қалғанын тұжырымдады. Үлкен князь тектік еретімен тағайындалып, Киевтен билік ету құқығы берілді – мемлекеттегі барлық басқа княздықтардан жоғары тұрған үлкен княздық – Ярославтан тараған барлық княздерге билік ету үшін. Мұрагерлік жүйесі Ярославтың күткендей әрқашан жұмыс істемеген себебі, кейбір князьдер Киевтегі сарайда төңкеріс жасап билікті басып алды. 1097 жылғы Любеч кеңесі ішкі шеңбердегі ақсүйек князьдердің астаналарын да үлкен княздықтарға көтерді, бірақ Киевтің басымдығын мойындады. Владимир Суздальдың Андрей Боголюбский Киевті тонағаннан (1169) кейін Владимирдің үлкен князьдері Киевтің үлкен князьдерімен бүкіл мемлекетке кімнің үстемдік ететіні үшін қызу бәсекеге түсті. Содан бері "Киевтің үлкен князі" деген тіркес тек атаққа айналды, ал жылнамашылар үлкен князь атағын Киевке немесе Клязьмадағы Владимирге оларға ұнайтындықтарына қарай қолданды. Іс жүзінде, кез келген князьдің әскери үстемдігі, әсіресе Всеволод Ұлы ұядан бастап, басқа князьдер оны "үлкен князь" деп мойындайтын-мойындамайтындығын анықтады. Киев Русіне моңғолдардың шапқыны және 1230-1240 жылдардағы Киевтің тонауынан кейін Алтын Орда хандары "фактылық түрде Киевтің үлкен князі лауазымын жойды және Владимирдегі марионеткасына саяси үстемдік берді".

Sviatopolk I of Kiev was never called velikiy knyaz ("grand prince") in any source. Moreover, he has been stigmatised by chroniclers with the nickname "the Accursed" or "the Damned" (okayannyy) because of how he violently rose to power in the war of succession following Volodimir's death in 1015. On the other hand, Yaroslav the Wise is the first widely attested velikiy knyaz ("grand prince") in virtually all sources of the second half of the 11th century, and surviving copies of the Church Statute of Prince Yaroslav also strongly suggest he applied the title to himself while he was alive. Dimnik (2004) concluded that by the end of Yaroslav's reign in the third quarter of the 11th century, he was regularly calling himself and being called the velikiy knyaz of Kiev, and the competing titles of kagan and tsar had decisively lost in favour of velikiy knyaz as the preferred appellation of the Kievan monarch. The velikiy knyaz was designated by genealogical seniority and given the right to reign from Kiev – the grand principality superior to all other principalities in the realm – over all other princes descended from Yaroslav. The reason why the system of succession did not always work as Yaroslav intended was because some princes simply usurped power through a coup d'état at the court in Kiev. The 1097 Council of Liubech upgraded the dynastic capitals of the inner circle of senior princes to grand principalities as well, but still acknowledged the superiority of Kiev. It was not until the Sack of Kiev (1169) by Andrey Bogolyubsky of Vladimir Suzdal that the grand princes of Vladimir launched a fierce competition with the grand princes of Kiev over who had primacy over the entire realm. Since then, the phrase "velikiy knyaz of Kiev" was merely titular, and chroniclers applied the symbolic title of velikiy knyaz to Kiev or Vladimir on the Klyazma according to whomever they favoured. In practice, the military supremacy of any particular prince – especially from Vsevolod the Big Nest onwards – would determine whether the other princes would or would not acknowledge him as "grand prince". After the Mongol invasion of Kievan Rus' and Sack of Kiev in the late 1230s and 1240s, the khans of the Golden Horde "in effect, terminated the office of the velikiy knyaz of Kiev and conferred political supremacy on their puppet in Vladimir."

Киевтің ұлы князьдері

Аты Жүйе Өмір сүру мерзімі Билеушіден билеушіге дейін Ескертпелер Ярослав Мұдрый Володимерович 978–1054 1019–1054 Ұлы Владимирдің ұлы, 1024–36 жылдары Мстиславпен бірлесіп билеген. Қазіргі заманғы көздердің барлығында кеңінен расталған «үлкен князь» атағын алғаш алған. Изяслав I Володимерович 1024–1078 1054–1073 Ярославтың ұлы, бірінші рет (1068/69 жылдары Полоцк князьдеріне билікті жоғалтқан) Святослав II Володимерович 1027–1076 1073–1076 Ярославтың ұлы Всеволод I Володимерович 1030–1093 1076–1077 Ярославтың ұлы, бірінші рет Изяслав I Володимерович 1024–1078 1077–1078 екінші рет, 1075 жылы Римнен Григорий VII папа оған тәж жіберген Всеволод I Володимерович 1030–1093 1078–1093 екінші рет Святополк II Изяславич 1050–1113 1093–1113 Изяслав I-нің ұлы Владимир II Мономах Мономахович 1053–1125 1113–1125 Всеволод I-нің ұлы Мстислав I Киевский Мономахович 1076–1132 1125–1132 Владимир II-нің ұлы Ярополк II Мономахович 1082–1139 1132–1139 Мстислав I-нің бауыры Вячеслав I Мономахович 1083–1154 1139–1139 Ярополк II-нің бауыры (бірінші рет) Всеволод II Святославич ?–1146 1139–1146 Олег Святославичтің ұлы Игорь II Святославич ?–1147 1146–1146 Всеволодтың бауыры Изяслав II Мономахович 1097–1154 1146–1149 Мстислав I-нің ұлы (бірінші рет) Юрий Долгорукий Мономахович 1099–1157 1149–1151 (бірінші рет) Вячеслав I Мономахович 1083–1154 1151–1154 (екінші рет) бірлесіп Изяслав II Мономахович 1097–1154 (екінші рет) бірлесіп Ростислав I Мономахович 1110–1167 1154–1154 Изяслав II-нің бауыры (бірінші рет) Изяслав III Святославич ?–1162 1154–1155 (бірінші рет) Юрий I Долгорукий Мономахович 1099–1157 1155–1157 (екінші рет) Изяслав III Святославич ?–1162 1157–1158 (екінші рет) Ростислав I Мономахович 1110–1167 1158–1167 Изяслав III-пен бірлесіп 1162 жылы Мстислав II Изяславич (Мономах) ?–1172 1167–1169 Изяслав II-нің ұлы (бірінші рет) Глеб Юрьевич (Мономах) ?–1171 1169–1169 Юрий Долгорукийдің ұлы (бірінші рет) Мстислав III Изяславич (Мономах) ?–1172 1170–1170 (екінші рет) Глеб Юрьевич (Мономах) ?–1171 1170–1171 (екінші рет) Владимир III Мстиславич Мономахович 1132–1171 1171–1171 Мстислав I Ұлының ұлы Михаил I Юрьевич (Мономах) ?–1176 1171–1171 Глебтің жартылай бауыры Роман I Ростиславич (Мономах) ?–1180 1171–1173 Ростислав I-нің ұлы (бірінші рет) Всеволод III Үлкен ұя Юрьевич (Мономах) 1154–1212 1173–1173 Михаил I-нің бауыры Рурик Ростиславич Ростиславич (Мономах) ?–1215 1173–1173 Роман I-нің бауыры (бірінші рет) Святослав III Ольгович ?–1194 1174–1174 Всеволод II-нің ұлы (бірінші рет) Ярослав III Изяславич (Мономах) ?–1180 1174–1175 Изяслав II-нің ұлы (бірінші рет) Роман I Ростиславич (Мономах) ?–1180 1175–1177 (екінші рет) Святослав III Ольгович ?–1194 1177–1180 (екінші рет) Ярослав III Изяславич (Мономах) ?–1180 1180–1180 (екінші рет) Рурик Ростиславич Ростиславич (Мономах) ?–1215 1180–1182 (екінші рет) Святослав III Ольгович ?–1194 1182–1194 (үшінші рет) Рурик Ростиславич Ростиславич (Мономах) ?–1215 1194–1202 (үшінші рет) Игорь IV Изяславич (Мономах) ?–? 1202–1202 Ярослав II-нің ұлы (бірінші рет) Рурик Ростиславич Ростиславич (Мономах) ?–1215 1203–1206 бірлесіп (төртінші рет) Роман II Ұлы Изяславич (Мономах) 1160–1205 Мстислав II-нің ұлы, бірлесіп (1203–05) Ростислав II Ростиславич (Мономах) 1173–1214 Рурик Ростиславичтің ұлы, бірлесіп (1204–06) Всеволод IV Қызыл Святославич (Ольгович) ?–1212 1206–1207 Святослав III-нің ұлы (бірінші рет) Рурик Ростиславич Ростиславич (Мономах) ?–1215 1207–1210 (бесінші рет) Всеволод IV Қызыл Святославич (Ольгович) ?–1212 1210–1212 (екінші рет) Игорь IV Изяславич (Мономах) ?–? 1212–1214 (екінші рет) Мстислав III Ростиславич (Мономах) ?–1223 1214–1223 Роман IV-нің ұлы Владимир IV Рурикович Ростиславич (Мономах) 1187–1239 1223–1235 Ростислав III-нің бауыры Изяслав IV Владимирович Сиверия (Ольгович) немесе Ростиславич (Мономах) 1186–? 1235–1236 Владимир Игоревичтің немесе Мстиславтың ұлы Ярослав III Юрьевич (Мономах) 1191–1246 1236–1238 Всеволод Үлкеннің ұлы (бірінші рет) Михаил II Святославич (Ольгович) 1185–1246 1238–1239 Всеволод IV-нің ұлы (бірінші рет)

Name House Lifespan Ruled From Ruled Until Notes Yaroslav the Wise Volodimerovichi 978–1054 1019 1054 son of Vladimir the Great, jointly with Mstislav in 1024–36. First widely attested velikiy knyaz ("grand prince") in virtually all contemporary sources. Iziaslav I Volodimerovichi 1024–1078 1054 1073 son of Yaroslav, first time (in 1068/69 lost state power to Polotsk princes) Sviatoslav II Volodimerovichi 1027–1076 1073 1076 son of YaroslavVsevolod IVolodimerovichi 1030 1093 1076 1077 son of Yaroslav, first time Iziaslav I Volodimerovichi 1024–1078 1077 1078 second time, in 1075 Pope Gregory VII sent him a crown from RomeVsevolod I Volodimerovichi 1030–1093 1078 1093 second time Sviatopolk II Iziaslavichi 1050–1113 1093 1113 son of Iziaslav I Vladimir II Monomakh Monomakhovychi 1053–1125 1113 1125 son of Vsevolod I Mstislav I of Kiev Monomakhovychi 1076–1132 1125 1132 son of Vladimir II Yaropolk II Monomakhovychi 1082–1139 1132 1139 brother of Mstislav I Viacheslav IMonomakhovychi1083–115411391139 brother of Yaropolk II (first time) Vsevolod II Svyatoslavichi ?–1146 1139 1146 son of Oleh Svyatoslavich Igor II Svyatoslavichi ?–114711461146brother of Vsevolod IIIziaslav IIMonomakhovychi1097–115411461149son of Mstislav I (first time) Yuri DolgorukiyMonomakhovychi1099–115711491151(first time) Viacheslav IMonomakhovychi1083–115411511154(second time) jointly Iziaslav II Monomakhovychi 1097–1154 (second time) jointlyRostislav IMonomakhovychi1110–116711541154brother of Iziaslav II (first time)Iziaslav IIISvyatoslavichi?–116211541155(first time) Yuri I Dolgorukiy Monomakhovychi 1099–1157 1155 1157 (second time)Iziaslav IIISvyatoslavichi?–116211571158(second time)Rostislav I Monomakhovychi 1110–1167 1158 1167 (second time) jointly with Iziaslav III in 1162 Mstislav II Iziaslavichi (Monomakh) ?–1172 1167 1169 son of Iziaslav II (first time) Gleb Yurievichi (Monomakh) ?–1171 1169 1169 son of Yuri Dolgorukiy (first time)Mstislav IIIziaslavichi (Monomakh)?–117211701170(second time)GlebYurievichi (Monomakh)?–117111701171(second time)Vladimir III MstislavichMonomakhovychi1132–117111711171son of Mstislav I the GreatMichael IYurievichi (Monomakh)?–117611711171half brother of GlebRoman IRostislavichi (Monomakh)?–118011711173son of Rostislav I (first time)Vsevolod III the Big NestYurievichi (Monomakh)1154–121211731173brother of Michael IRurik RostislavichRostislavichi (Monomakh)?–121511731173brother of Roman I (first time)Sviatoslav IIIOlgovichi?–119411741174son of Vsevolod II (first time)Yaroslav IIIziaslavichi (Monomakh)?–118011741175son of Iziaslav II (first time)Roman IRostislavichi (Monomakh)?–118011751177(second time) Sviatoslav III Olgovichi ?–1194 1177 1180 (second time)Yaroslav IIIziaslavichi (Monomakh)?–118011801180(second time)Rurik RostislavichRostislavichi (Monomakh)?–121511801182(second time)Sviatoslav IIIOlgovichi?–119411821194(third time)Rurik RostislavichRostislavichi (Monomakh)?–121511941202(third time)Igor IIIIziaslavichi (Monomakh)?–?12021202son of Yaroslav II (first time)Rurik RostislavichRostislavichi (Monomakh)?–121512031206jointly (fourth time)Roman II the GreatIziaslavichi (Monomakh)1160–1205son of Mstislav II, jointly (1203–05)Rostislav IIRostislavichi (Monomakh)1173–1214son of Rurik Rostislavich, jointly (1204–06)Vsevolod IV the RedSvyatoslavichi (Olgovichi)?–121212061207son of Sviatoslav III (first time)Rurik RostislavichRostislavichi (Monomakh)?–121512071210(fifth time)Vsevolod IV the RedSvyatoslavichi (Olgovichi)?–121212101212(second time)Igor IIIIziaslavichi (Monomakh)?–?12121214(second time)Mstislav IIIRostislavichi (Monomakh)?–122312141223son of Roman IVladimir IV RurikovichRostislavichi (Monomakh)1187–123912231235brother of Rostislav IIIziaslav IV VladimirovichSiveria (Olgovichi) orRostislavichi (Monomakh)1186–?12351236son of Vladimir Igorevich or MstislavYaroslav IIIYurievichi (Monomakh)1191–124612361238son of Vsevolod the Big Nest (first time)Michael IISvyatoslavichi (Olgovichi)1185–124612381239son of Vsevolod IV (first time)

Моңғол шапқыншылығынан кейінгі Киев княздары

1240 жылғы моңғол шапқыншылығына байланысты Чернигов Михаил Венгрия королі Бела IV-тен әскери көмек іздеу үшін Киевтен кетті. Сол уақытта Смоленск князі Ростислав Киевті басып алды, бірақ сол жылы оны Галициялық Даниил тұтқынға алды және өзінің воеводасы Дмитрийді Киевті қорғауға тағайындады. Венгрияда сәттілікке ие болмаған Михаил Мазовияның Конрад I-ге барды. Польшада нәтижеге қол жеткізе алмағандықтан, ол Галициялық Даниилден моңғол шапқыншылығынан пана сұрады. XIV ғасырдан бастап Киев княздігі Литва Ұлы Княздығының ықпалына түсе бастады. 1299 жылы Киев митрополиті Максим өзінің митрополиттігін Киевтен Клязьмадағы Владимирге көшірді. 1321 жылы Ирпин өзеніндегі шайқастан кейін Гедиминас Ольшанский әулетінен шыққан, Всеслав Полоцкий әулетінің ұрпағы, Византия империясына жер аударылған Миндаугасты орнатты. 1331 жылы Киевті тағы да Сиверский әулетінен (Ольговичи тармағы) Путивль князі басып алды. 1362 жылы Көк Су шайқасында Алтын Орданы жеңгеннен кейін Ұлы князь Алгирдас Киевті және оның айналасындағы аймақтарды Литва Ұлы Княздығына қосты.

Due to the Mongol invasion of 1240, Michael of Chernigov left Kiev to seek military assistance from King Béla IV of Hungary. During that time, Prince Rostislav of Smolensk occupied Kiev, but was captured the same year by Daniel of Galicia who placed his voivode Dmytro to guard Kiev while the grand prince was away. Being unsuccessful in Hungary, Michael visited Konrad I of Masovia. Receiving no results in Poland, he eventually asked Daniel of Galicia for asylum due to the Mongol invasion. Since the 14th century, the principality of Kiev started to fall under the influence of Grand Duchy of Lithuania. In 1299, the Metropolitan of Kiev Maximus moved his metropolitan see from Kiev to Vladimir on Klyazma. In 1321, after the battle on the Irpin River, Gediminas installed Mindgaugas, one of his subjects from the house of Olshanski, a descendant of the family of Vseslav of Polotsk that was exiled to the Byzantine Empire. In 1331, Kiev was once again taken by a member of the Siverski house (Olgovichi branch), the prince of Putivl. After Grand Duke Algirdas defeated the Golden Horde at the Battle of Blue Waters in 1362, he incorporated Kiev and its surrounding areas into the Grand Duchy of Lithuania. Name House Lifespan Ruled from Ruled until NotesRostislav MikhailovichSmolensk (Rostislavichi)1210–126212391239son of Michael II Voivode Dmytro 12391240appointed by Daniel of GaliciaMichael IISvyatoslavichi (Olgovichi)1185–124612411243(second time)Yaroslav IIIYurievichi (Monomakh)1191–124612431246(second time)Alexander NevskyVladimirsky (Monomakh)1220–1263 12461263son of Yaroslav IIIYaroslav IVVladimirsky (Monomakh)1230–127112631271brother of AlexanderLevGalicia (Monomakh)1228–130112711301son of DanielIziaslav IV VladimirovichSiverski (Olgovichi)?–?1301?Stanislav IvanovichSiverski (Olgovichi)1228–1301?1321 Mindaugas Holshanski Alšėniškiai ?–? 1321 1324 son of Holsha Romanovich Algimantas Michael Alšėniškiai ?–? 1324 1331son of MindaugasFyodor (Teodoras)Siverski (Olgovichi)?–?13311362son of Ivan Vladimir V Algirdaitis Gediminids ?–? 1362 1394 son of Algirdas Skirgaila Gediminids 1354–1397 1395 1397 son of Algirdas Ivan Olshansky Alšėniškiai ?–? 1397 c. 1402 son of Algimantas (in 1404–11 Jurgis Gedgaudas as voivode) Andrew Alšėniškiai ?–? c. 1412 c. 1422 son of Ivan Michael IV Alšėniškiai ?–1433 c. 1422 c. 1432 son of Ivan Michael V Boloban Alšėniškiai ?–1435 c. 1433 c. 1435 son of Simonas Boleslav (Švitrigaila) Gediminids 1370–1452 1432 1440 son of Algirdas Alexander Olelko Olelkovich ?–1454 1443 1454 son of Vladimir Simeon Olelkovich Olelkovich 1418–1470 1454 1470 son of Alexander

Атауы Үй Өмір сүру мерзімі Басқарудан бастап Басқаруға дейін Ескермелер
Ростислав Михайлович Смоленск (Ростиславичтер) 1210–1262 1239 1239 Михаил II-нің ұлы
Воевода Дмитрий 1239–1240 Галициялық Даниил тағайындаған
Михаил II Святославичтер (Ольговичи) 1185–1246 1241–1243 (екінші рет)
Ярослав III Юрийевич (Мономах) 1191–1246 1243–1246 (екінші рет)
Александр Невский Владимирский (Мономах) 1220–1263 1246–1263 Ярослав III-нің ұлы
Ярослав IV Владимирский (Мономах) 1230–1271 1263–1271 Александрдың бауыры
Лев Галициялық (Мономах) 1228–1301 1271–1301 Даниилдің ұлы
Изяслав IV Владимирович Сиверский (Ольговичи) ?–? 1301 ?
Станислав Иванович Сиверский (Ольговичи) 1228–1301 ?–1321
Миндаугас Холшанский Алшенишки 1321–1324 Холша Романовичтің ұлы
Алгимантас Михаил Алшенишки ?–? 1324–1331 Миндаугастың ұлы
Федор (Теодор) Сиверский (Ольговичи) ?–? 1331–1362 Иванның ұлы
Владимир V Алгирдайтис Гедиминдер ?–? 1362–1394 Алгирдастың ұлы
Скиргайла Гедиминдер 1354–1397 1395–1397 Алгирдастың ұлы
Иван Ольшанский Алшенишки ?–? 1397–1402 Алгимантастың ұлы (1404–11 Жүргіс Гедгаудас воевода ретінде)
Андрей Алшенишки ?–? 1412–1422 Иванның ұлы
Михаил IV Алшенишки ?–1433 1422–1432 Иванның ұлы
Михаил V Болобан Алшенишки ?–1435 1433–1435 Симонас ұлы
Болеслав (Швитригайла) Гедиминдер 1370–1452 1432–1440 Алгирдастың ұлы
Александр Олелько Олелькович ?–1454 1443–1454 Владимирдің ұлы
Симеон Олелькович Олелькович 1418–1470 1454–1470 Александрдың ұлы