Ольга Киевская – Киевтік Русьтің регенті, христиан дінін қабылдаған алғашқы билеуші. Древлян тайпасын бағындырған, қадірлі қасиетті әйел. (Olga of Kiev – Regent of Kievan Rus', first ruler to adopt Christianity. Conquered the Drevlians, revered saint.)
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киев ханшайымы (890–925 ж. шамамен)
Princess of Kiev (c. 890–925)
Ольга (шамамен 890–925 – 11 шілде 969) – 945 жылдан 960 жылға дейін Киев Русінің ұлы Святославтың регенті болды. Дінге шомылдырылғаннан кейін Ольга Елена есімін алды. Ол күйеуі Игорьді өлтірген Древлян тайпасын бағындырғанымен әйгілі. Немересі Владимир христиан дінін қабылдап, оны мемлекеттік дін етіп белгілесе де, Ольга христиан дінін қабылдаған алғашқы билеуші болды. Ольга Шығыс православие шіркеуінде "Апостолдармен тең" әулие ретінде қадірленеді. Оның мерекесі – 11 шілде.
Olga (; ; c. 890–925 – 11 July 969) was a regent of Kievan Rus' for her son Sviatoslav from 945 until 960. Following her baptism, Olga took the name Elenа. She is known for her subjugation of the Drevlians, a tribe that had killed her husband Igor. Even though it was her grandson Vladimir who adopted Christianity and made it the state religion, she was the first ruler to be baptized. Olga is venerated as a saint in the Eastern Orthodox Church with the epithet "Equal to the Apostles". Her feast day is 11 July.
Ерте өмір
Ольганың туған күні белгісіз, бірақ ол 890 жылға дейін және 925 жылға дейін туған болуы мүмкін. Бастапқы жылнамаға сәйкес, Ольга варяг (викинг) тегінен шыққан және Плесков қаласында дүниеге келген. Киев князі Игорь І-ге үйленгенге және ұлдары Святославтың туғанға дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Бұл біріккен тайпалар конфедерациясы Киев Русі деп аталды, ол қазіргі Ресей, Украина және Беларусь аумақтарының бір бөлігін қамтыды. Древляндар – Киев Русі империясымен күрделі қарым-қатынаста болған көрші тайпа еді. Древляндар Киев Русімен бірге Византия империясына қарсы әскери жорықтарға қатысып, Игорьдің ізашарларына салық төлеген. Олег қайтыс болғаннан кейін олар салық төлеуді тоқтатып, орналасқан әскербасына ақша берді. 945 жылы Игорь Древлян астанасы Искоростенге Киев Русіне салық төлеуге мәжбүрлеу үшін аттанды. Олардың жеріне келген кезде древляндар Игорьді өлтірді. Византиялық жазбагер Лео Диаконның мәлімдемесіне сәйкес, Игорьді «ағаштарға байлап, екіге бөліп» қорқынышты түрде азаптап өлтірген. Д. Салливан Леоның Игорьдің өлімі туралы осы сенсациялық нұсқаны ойлап тапқан болуы мүмкін дейді, себебі ол Диодор Сицилийдің Синис атты қарақшы қолданған ұқсас өлтіру әдісі туралы айтқан әңгімесінен шабыттанған. Ол Киев Русін басқарған алғашқы әйел болды. Ольганың Киевтің билеушісі ретіндегі қызметі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Бастапқы жылнама оның таққа отыруы, күйеуін өлтіргені үшін древляндарға жасаған қанды кек алуы және Киев халқының азаматтық басшысы ретіндегі рөлі туралы айтады. Археолог Сергей Белецкийдің сөзіне қарағанда, княгиня Ольга, Ұлы Владимирден бұрынғы барлық билеушілер сияқты, бидентті жеке символы ретінде қолданған.
While Olga's birthdate is unknown, it could be as early as 890 AD and as late as 925 AD. According to the Primary Chronicle, Olga was of Varangian (Viking) origin and was born in Pleskov. Little is known about her life before her marriage to Prince Igor I of Kiev and the birth of their son, Sviatoslav. This loose tribal federation became known as Kievan Rus', a territory covering what are now parts of Russia, Ukraine, and Belarus. The Drevlians were a neighboring tribe with which the growing Kievan Rus' empire had a complex relationship. The Drevlians had joined Kievan Rus' in military campaigns against the Byzantine Empire and paid tribute to Igor's predecessors. They stopped paying tribute upon Oleg's death and instead gave money to a local warlord. In 945, Igor set out to the Drevlian capital, Iskorosten, to force the tribe to pay tribute to Kievan Rus'. Upon his arrival in their territory, the Drevlians murdered Igor. According to the Byzantine chronicler Leo the Deacon, Igor's death was caused by a gruesome act of torture in which he was "captured by them, tied to tree trunks, and torn in two." D. Sullivan has suggested that Leo may have invented this sensationalist version of Igor's death, taking inspiration from Diodorus Siculus' account of a similar killing method used by the robber Sinis, who lived near the Isthmus of Corinth and was killed by Theseus. She was the first woman to rule Kievan Rus'. Little is known about Olga's tenure as ruler of Kiev, but the Primary Chronicle does give an account of her accession to the throne and her bloody revenge on the Drevlians for the murder of her husband as well as some insight into her role as civil leader of the Kievan people. According to archeologist Sergei Beletsky, Knyaginya Olga, like all the other rulers before Vladimir the Great, was also using the bident as her personal symbol.
Древль көтерілісі
Игорь Древляндықтардың қолынан қаза тапқаннан кейін Ольга таққа отырды, өйткені оның үш жасар ұлы Святослав билік етуге тым жас еді. Древляндықтар патшаны аңдып өлтірудегі сәттілігінен күш алып, Ольгаға елші жіберіп, оның өлтірушісі, князь Малға үйленуді ұсынды. Жиырма древляндық елші Киевке қайықпен келіп, патшаның хабарын жеткізіп, Ольганың келісімін алуға тырысты. Олар сарайға келгенде, патшайымға Киевке келген мақсатын айтты: "Біз күйеуіңді өлтіргенбіз және Ольга князь Малға үйленсін", - деді. Ольга: "Сендердің ұсынысың маған ұнайды, әрине, күйеуім өлгеннен қайта тіріле алмайды. Бірақ мен ертең халқымның алдында сендерді құрметпен қарсы алуға ниеттенемін. Енді қайықтарыңа қайтыңдар және онда мақтанышпен күтіңдер. Мен сендерге ертең хабаршы жіберемін, сонда сендер: "Біз атқа мінбейміз, жаяу да жүрмейміз, бізді қайығымызбен тасыңдар", - дейсіңдер. Сендер қайықтарыңмен тасыласыңдар". Древляндықтар оларға алым-салық төлейміз деп жауап берді, бірақ патшайым күйеуінің өлімінен кек алуға әлі де ниеттеніп отыр деп қорқыды. Ольга оған Киевке жіберілген елшілердің өлтірілуі және той кешінде болған оқиғалар оған жеткілікті екенін айтты. Содан соң ол олардан шағын сұраныс жасады: "Әр үйден маған үш көгершін мен үш торғай беріңдер". Константинопольге келген соң, Ольга император мен патриархтың көмегімен христиан дінін қабылдады. Алғашқы жылнама Ольганың сапарға немесе шомылдыру рәсіміне не себеп болғанын нақты айтпайды, бірақ оның шомылдыру рәсімінен өтуі мен христиандыққа үйрену процесін егжей-тегжейлі сипаттайды: "Император Константин, Леоның ұлы, Ольганың алдына келді. Оның өте әдемі және ақылды екенін көрген император оның зиялылығына таң қалды. Ол онымен сөйлесіп, оның өзінің қаласында онымен бірге билік етуге лайық екенін айтты. Ольга оның сөздерін естігенде, ол әлі де пұтқа табынушы екенін және егер ол оны шомылдыру рәсімінен өткізуді қаласа, онда ол өзі орындауы керектігін айтты, әйтпесе ол шомылдыру рәсімінен өтпек емес. Император, патриархтың көмегімен, оны шомылдыру рәсімінен өткізді. Ольганың көзі ашылғанда, ол жан-тәнімен қуанды. Оған дінді үйреткен патриарх: "Русь әйелдерінің арасында сен жарылқанасың, өйткені сен жарықты жақсы көріп, қараңғылықтан бас тарттың. Рустың ұлдары ұрпақтарыңның соңғы буынына дейін сені мақтан тұтады". Ол оған шіркеудің негіздерін үйретті, дұға етуге, ораза ұстауға, садақа беруге және тазалықты сақтауға үйретті. Ольга бас иіп, суды сіңірген губка сияқты оның сөздерін құштарлықпен қабылдады. Княгиня патриархқа иіліп: "Сенің дұғаларың арқылы, қасиетті әке, мені шайтанның айла-амалдарынан және шабуылдарынан сақтап қал!" - деді. Шомылдыру рәсімінен өткенде оған Елена деген ат берілді, бұл ежелгі императрица, Константин Ұлының анасының есімі. Патриарх оған батасын беріп, үйіне жіберді. Императордың Ольганың "өз қаласында патшалық құруға лайық" екенін айтуы, оның оған үйленгісі келетінін көрсетеді. Шындығында, Константиннің Ольганы әйел ретінде алуы Русь үстінен билікке ие болуына көмектескен болар еді. Жылнамада Ольга императордан өзін шомылдыру рәсімінен өткізуді сұрағаны айтылады, өйткені оның шомылдыру рәсімін қабылдауы, рухани туыстық ережелеріне сәйкес, олардың арасындағы некені рухани инцестқа айналдыратынын білген. Шындығында, Ольга шомылдырылған кезде Константиннің әйелі болған. Константинопольде болған оқиғалар туралы жылнаманың шындығына күмән тудыратынымен, оның христиан дініне айналуының мәліметтері де даулы. Ресей деректеріне сәйкес, ол 957 жылы Константинопольде шомылдырылды. Алайда Византия деректері 957 жылғы сапарына дейін оның христиан болғанын көрсетеді. Өз халқының христиан дінін қабылдамауына қарамастан, Ольга Киевте, Псковте және басқа жерлерде шіркеулер салдырды.
After Igor's death at the hands of the Drevlians, Olga assumed the throne because her three year old son Sviatoslav was too young to rule. The Drevlians, emboldened by their success in ambushing and killing the king, sent a messenger to Olga proposing that she marry his murderer, Prince Mal. Twenty Drevlian negotiators boated to Kiev to pass along their king's message and to ensure Olga's compliance. They arrived in her court and told the queen why they were in Kiev: "to report that they had slain her husband and that Olga should come and marry their Prince Mal." Olga responded:<blockquote>Your proposal is pleasing to me, indeed, my husband cannot rise again from the dead. But I desire to honor you tomorrow in the presence of my people. Return now to your boat, and remain there with an aspect of arrogance. I shall send for you on the morrow, and you shall say, "We will not ride on horses nor go on foot, carry us in our boat." And you shall be carried in your boat. The Drevlians responded that they would submit to tribute, but that they were afraid she was still intent on avenging her husband. Olga answered that the murder of the messengers sent to Kiev, as well as the events of the feast night, had been enough for her. She then asked them for a small request: "Give me three pigeons and three sparrows from each house." Once in Constantinople, Olga converted to Christianity with the assistance of the Emperor and the Patriarch. While the Primary Chronicle does not divulge Olga's motivation for her visit or conversion, it does go into great detail on the conversion process, in which she was baptized and instructed in the ways of Christianity:<blockquote>The reigning Emperor was named Constantine, son of Leo. Olga came before him, and when he saw that she was very fair of countenance and wise as well, the Emperor wondered at her intellect. He conversed with her and remarked that she was worthy to reign with him in his city. When Olga heard his words, she replied that she was still a pagan, and that if he desired to baptize her, he should perform this function himself; otherwise, she was unwilling to accept baptism. The Emperor, with the assistance of the Patriarch, accordingly baptized her. When Olga was enlightened, she rejoiced in soul and body. The Patriarch, who instructed her in the faith, said to her, "Blessed art thou among the women of Rus', for thou hast loved the light, and quit the darkness. The sons of Rus' shall bless thee to the last generation of thy descendants." He taught her the doctrine of the church, and instructed her in prayer and fasting, in almsgiving, and in the maintenance of chastity. She bowed her head, and like a sponge absorbing water, she eagerly drank in his teachings. The Princess bowed before the Patriarch, saying, "Through thy prayers, Holy Father, may I be preserved from the crafts and assaults of the devil!" At her baptism she was christened Helena, after the ancient Empress, mother of Constantine the Great. The Patriarch then blessed her and dismissed her. The observation that Olga was "worthy to reign with him in his city" suggests that the emperor was interested in marrying her. While the Chronicle explains Constantine's desire to take Olga as his wife as stemming from the fact that she was "fair of countenance and wise as well," marrying Olga could certainly have helped him gain power over Rus'. The Chronicle recounts that Olga asked the emperor to baptize her knowing that his baptismal sponsorship, by the rules of spiritual kinship, would make marriage between them a kind of spiritual incest. In fact, at the time of her baptism, Constantine already had an empress. In addition to uncertainty over the truth of the Chronicle telling of events in Constantinople, there is controversy over the details of her conversion to Christianity. According to Russian sources, she was baptized in Constantinople in 957. Byzantine sources, however, indicate that she was a Christian prior to her 957 visit. Despite the resistance of her people to Christianity, Olga built churches in Kiev, Pskov, and elsewhere.
Киелі Рим императорымен қарым-қатынастар
Латын тіліндегі жеті дереккөз 959 жылы Ольганың Киелі Рим императоры Оттон І-ге жасаған елшілік сапарын куәландырады. Реджино Прумның жалғасында елшілер императордан өз ұлты үшін епископ пен дін қызметкерлерін тағайындауды сұрағаны айтылады. Шығанақтар елшілерді жалғандық айыптайды, олардың алдауы кейін ғана ашылғанын мәлімдейді. Мерзебургтік Тьетмар Магдебургтің алғашқы архиепискобы Адалберт Магдебургтік, осы жоғары дәрежеге көтерілгенге дейін император Оттон тарапынан Русь еліне (Rusciae) қарапайым епископ ретінде жіберілген, бірақ Святослав I-нің пұтқа табынушы одақтастары оны елден қуған екен. Осы деректер Кведлинбург және Хильдесхайм жылнамаларында да қайталанады. 2018 жылы орыс тарихшысы және жазушысы Борис Акунин епископтарды шақыру мен келгені арасындағы 2 жылдық кезеңнің маңыздылығына назар салды: "Ольганың Византияға жасаған сапарының сәтсіздігі оның жақтастарына ауыр соққы берді. Ұлы княгиня христиан қолдауын табу үшін екінші рет, енді Батыста іздеуге тырысты. Бірақ 959 жылы император Оттонға елшілік жібергеннен бастап 961 жылы Адалберт Киевке келгенге дейін, қан төгілмейтін төңкеріс болған секілді. Пұтқа табынушылардың партиясы үстемдік құрды, жас Святослав анасын екінші орынға ысырып, неміс епископтары бос қол қайтуға мәжбүр болды". Ресей тарихшысы Владимир Петрухиннің сөзіне сүйенсек, Ольга Рим шіркеуінің епископтарын шақырды, себебі ол Византия дін қызметкерлерін Русь халқын оқытуға жарысуға ынталандырып, бәсекелестік тудыруды мақсат тұтқан.
Seven Latin sources document Olga's embassy to Holy Roman Emperor Otto I in 959. The continuation of Regino of Prüm mentions that the envoys requested the emperor to appoint a bishop and priests for their nation. The chronicler accuses the envoys of lies, commenting that their trick was not exposed until later. Thietmar of Merseburg says that the first archbishop of Magdeburg, Adalbert of Magdeburg, before being promoted to this high rank, was sent by Emperor Otto to the country of the Rus' (Rusciae) as a simple bishop but was expelled by pagan allies of Sviatoslav I. The same data is repeated in the annals of Quedlinburg and Hildesheim. In 2018, Russian historian and writer Boris Akunin pointed out the importance of a 2 year gap between invitation and arrival of bishops: "The failure of Olga's Byzantine trip has inflicted a severe blow to her party. The Grand Knyaginya made a second attempt to find a Christian patron, now in the West. But it seems, in the period between the sending of the embassy to Emperor Otto in 959 and the arrival of Adalbert in Kiev in 961, a bloodless coup took place. Pagan party prevailed, the young Sviatoslav pushed his mother into the background, and that's why the German bishops had to return empty handed." According to Russian historian Vladimir Petrukhin, Olga invited the Roman rite bishops because she wanted to motivate Byzantine priests to catechize the Rus' people more enthusiastically, by introducing competition.
Өлім
Бастапқы жылнамаға сәйкес, Ольга 969 жылы печенегтер қаланы қоршағаннан кейін көп ұзамай аурудан қайтыс болды. Свиятослав тағын Дунай өңіріне көшіруді жоспарлағанда, Ольга оны соңғы күндері өзінің жанында болуға көндірді. Үш күннен кейін ол қайтыс болды, оның отбасы және Киев Русінің көп бөлігі қайғырып аза тұтты. Свиятослав анасы мен боярларына: «Киевте қалуға ниетім жоқ, бірақ Дунайдағы Периаславецте тұруды артық көремін, себебі ол – менің мемлекетімнің орталығы, барлық байлықтың жиналған жері: Грекиядан алтын, жібек, шарап және түрлі жемістер, Венгрия мен Богемиядан күміс және жылқылар, ал Ресейден – тері, балауыз, бал және құлдар», – деді. Бірақ Ольга: «Сен менің әлсіздігімді көріп тұрсың. Неліктен мені тастап кеткің келеді?» – деп сұрады, өйткені оның денсаулығы нашар еді. Ол онымен сөйлесіп, алдымен оны жерлеуге рұқсат сұрап, содан кейін қалай қаласа да кете беруін өтінді. Үш күннен кейін Ольга қайтыс болды. Ұлы, немерелері және бүкіл халық оны қатты жоқтап жылады. Олар оның мәйітін алып шығып, қабірге қойды. Ольга өзінің жерлеу рәсіміне қатыспауды бұйырды, себебі оның дін қызметкері қасиетті княгиняға соңғы рәсімді жасады. Ол анасының христиан дінін қабылдағанын мақұлдамаса да, Ольганың өтінішімен дін қызметкері Григорий христиандық жомен жерлеу рәсімін өткізді, ескі, түркілік дәстүрдегі жерлеу тойын өткізбеді. Оның қабірі екі ғасырдан астам уақыт Киевте сақталды, бірақ 1240 жылы Бату ханның моңғол-татар әскерлері оны қиратты. Келесі жылы ол «барлық орыс жеріне (яғни Суздальға, Солтүстік-Шығыс Ресейге) сапар шегіп, үйретті, нұсқау берді және басқарды», сондай-ақ олардың қасиеттілікке ие екендігі туралы жаңалықты таратты, оның ішінде Новгород пен Псков қалаларында. XV ғасырға жататын солтүстік ресейлік қолжазбада: «Владимир әжесі Ольганың мәйітін қазып шығарғанда, оның бүлінбегенін көрді, содан кейін оны ондық шіркеуіндегі ағаш сандыққа қойды», – делінген. 1547 жылы, Ольганың 969 жылы қайтыс болғанына 600 жылға жуық уақыт өткен соң, Ресей православие шіркеуі оны апостолдармен тең дәрежедегі әулие деп жариялады. Өзінің өмірбаянына сәйкес, ол жесірлер мен дінін ауыстырғандардың қамқоршысы. «Апостолдармен тең» деген құрметті атақ оған 1980-ші жылдары архимандрит Иннокентий (Просвирнин) бастамасымен берілді. Ольга Шығыс славян тілінде сөйлейтін елдерде әулие ретінде құрметтеледі, онда шіркеулер Византиялық дәстүрді қолданады: Шығыс православие шіркеуі (әсіресе Ресей православие шіркеуі), грек-католик шіркеуі (әсіресе Украина грек-католик шіркеуі), Византиялық дәстүрді ұстанатын лютерандық шіркеулер және Ресейдегі батыс католиктері арасында.
According to the Primary Chronicle, Olga died from illness in 969, soon after the Pechenegs' siege of the city. When Sviatoslav announced plans to move his throne to the Danube region, the ailing Olga convinced him to stay with her during her final days. Only three days later, she died and her family and larger parts of Kievan Rus' mourned:Sviatoslav announced to his mother and his boyars, "I do not care to remain in Kiev, but should prefer to live in Peryaslavets on the Danube, since that is the centre of my realm, where all riches are concentrated; gold, silks, wine, and various fruits from Greece, silver and horses from Hungary and Bohemia, and from Rus' furs, wax, honey, and slaves." But Olga made reply, "You behold me in my weakness. Why do you desire to depart from me?" For she was already in precarious health. She thus remonstrated with him and begged him first to bury her and then to go wheresoever he would. Three days later Olga died. Her son wept for her with great mourning, as did likewise her grandsons and all the people. They thus carried her out, and buried her in her tomb. Olga had given command not to hold a funeral feast for her, for she had a priest who performed the last rites over the sainted Princess. Although he disapproved of his mother's Christian tradition, Sviatoslav heeded Olga's request that her priest, Gregory, conduct a Christian funeral without the ritual pagan burial feast. Her tomb remained in Kiev for over two centuries, but was destroyed by the Mongolian Tatar armies of Batu Khan in 1240. and was recorded the next year visiting "all the Russian land (i. e. Suzdalia, northeast Russia), teaching, instructing and administering," and spreading news about their canonization, including in Novgorod and Pskov. A northern Russian manuscript from the 15th century mentions that "when Vladimir unearthed the body of Olga, his grandmother [and discovered that it was] uncorrupted, [he then] placed it in a wooden coffin in the Church of the Tithe". In 1547, nearly 600 years after her 969 death, the Russian Orthodox Church officially named Olga a saint, equal to the apostles. In keeping with her own biography, she is the patron of widows and converts. The honorific title "Equal to the Apostles" was first given to her on the initiative of Archimandrite Innokenty (Prosvirnin) in the 1980s. Olga is venerated as saint in East Slavic speaking countries where churches uses the Byzantine Rite: Eastern Orthodox Church (especially in Russian Orthodox Church), Greek Catholic Church (especially in the Ukrainian Greek Catholic Church), in churches with Byzantine Rite Lutheranism, and among Western Catholics in Russia.
Қазіргі заманғы қабылдау
Ольганың Шығыс Еуропа мен Ресейде христиан дінінің таралуындағы рөліне, сондай-ақ Киев Русіндегі христиандарды қудалауға қарсы ұлына кеңес берудегі рөліне зерттеулер дәстүрлі түрде назар аударды. Дегенмен, қазіргі жариялымдар Ольганың христиандық дінді таратумен қатар, оның өзге де қырларын қамтиды. 2018 жылғы мақалада оның тарихы баяндалып, ол өз халқына "әйелдің күш-қуат пен нық қадаммен қалай билік ете алатынын" көрсеткені айтылады. "Русь тарихнамасының бастауы" Ольганың викингтерден тарағаны туралы мәлімдемесі оның "соғысшыл рухына" қатысты болған мүмкіндіктеріне назар аударды. Томас Крауэлл: "Егерде киелі адамдардың ішінде ең қатыгез болған біреу болса, ол Киев ханшайымы Ольга еді. Ол қатыгездікті жаңа деңгейге көтерді" деді.
Scholarship has traditionally focused on Olga's role in the spread of Christianity to Eastern Europe and Russia as well as her role in advising her son against persecution of Christians in the Kievan Rus'. Modern publications, on the other hand, reflect a broader interest in Olga beyond her role in expanding Christendom. Detailing her story, a 2018 article claimed she showed her countrymen how "a woman could rule with strength and decision." The Russian Primary Chronicle's claim that Olga was of Viking descent also received attention for its possible contribution to her "warrior spirit". Thomas Craughwell has commented, "If any saint [was] bad to the bone, it was Olga, princess of Kiev [She] took viciousness to a new level."
Өнер және әдебиет
1981 жылы Киев қаласының 1500 жылдығын мерекелеуге арналған, Ольганың өміріне негізделген жаңа балет қойылды.
In 1981 a new ballet based on Olga's life was composed to commemorate the 1500th anniversary of the city of Kyiv.
Топонимдер
Украинаның көптеген қалаларында Княгиня Ольга көшесі бар. Киев қаласында Олынская көшесі бар. Кливлендте Сент-Ольга даңғылы бар. Канаданың Гамильтон қаласында да Сент-Ольга көшесі бар.
In most cities of Ukraine there is Knyagini Olga Street. There is Olhynska Street in the city of Kyiv. Cleveland has Saint Olga Ave. There is also St. Olga Street in the city of Hamilton (Canada).