Кіріспе

Латынша сөз тіркесі Et cetera (/lang//ɛ//t/'s//ɛ//t//ə//ɹ//ə/ немесе /lang//ɛ//k/'s//ɛ//t//ə//ɹ//ə/), etc., et cet., &c. немесе &c деп қысқартылып, ағылшын тілінде "және басқа да нәрселер" немесе "әрі қарай" деген мағынада қолданылады. Латын тілінен аударғанда, [[wikt:et#Latin "және" дегенді, ал [[wikt:ceterus#Latin "қалғанын" білдіреді; демек, бұл сөз тіркесі "және қалған (мұндай нәрселердің)" деп аударылады. Et cetera – бұл грек тіліндегі "kai ta hetera" ("және басқа нәрселер") деген сөздің тікелей аудармасы. Қазіргі грек тіліндегі әдеттегі түрі – και τα λοιπά (kai ta loipá), "және қалғандары".

Есімнің жазылуы мен қолданылуы

"Этцетра" деген бір сөздің жазылуы кейбір сөздіктерде кездеседі. Ықшамдалған түрі &c. немесе &c. кейде қолданылады – амперсанд ⟨&⟩, "et" әрпінің лигатурасынан шыққан. "Et cetera" тіркесі жиі түрлі сипаттамалардың логикалық жалғасуын білдіру үшін қолданылады. Мысалы, келесі мысалда: Менюде бізге көп нан қажет: бидай, астық, қамырлы, т.б. Тізім соңында қосымша сөздерсіз қолданғанда, әдетте осы тіркестің алдына үтір қойылады (бірақ "Тізімдік үтір" бөлімін қараңыз). Егер "т.б." сөйлем соңында қолданылса, нүкте қайталанбайды. Егер ол лепті сөйлемдердің, сұрақтардың немесе сөйлем бөлігінің соңында келсе, нүкте жойылмайды, бірақ сөйлемді аяқтауға немесе жалғастыруға қажетті тыныш белгілер қойылады. Қара әріп (готика немесе фратур) типографиясында "r" ротондасы ⟨ꝛ⟩ кейде "et" орнына, оған ұқсас Тирониялық "et" ⟨⁊⟩ орнына қолданылады, содан кейін "c" қосылып, ꝛc пайда болады.

Латынша ұқсас сөз тіркестері

Адамдар тізімінде "et al." (қысқартылған түрі "et al.", яғни "және басқалар") "т.б." орнына қолданылады. Орындар тізімінде "et alibi" қолданылуы мүмкін, ол да "et al." деп қысқартылады; "et alibi" – "және басқа жерлерде" дегенді білдіреді. Әдебиетке немесе жалпы мәтіндерге сілтеме жасағанда "et sequentes (versus)" немесе "et sequentia" – "және одан кейін келетін сөздер, т.б." (қысқартылған түрі "et seq.", көпше түрі "et seqq.") қолданылады. Бұл белгілі сілтемелердің тек бірінші бөлігі нақты көрсетілгенін, ал қалған бөлімдері логикалық ретпен одан кейін келеді екенін білдіреді. Мысалы, "VII тарау, 4-бөлім, А-қосымша, 1-тармақ, және одан кейінгілер" деген тіркес 1-тармақтан кейін келетін көптеген қосымшалар мен тармақтарға сілтеме жасауы мүмкін. Заңдық және заңнамалық құжаттарда "et seq." жиі қолданылады. "Et seq." пен "т.б." арасында функционалдық айырмашылық бар. "Et seq." және оның түрлері нақты мәтінге сілтеме жасайды, ал "т.б." де солай болуы мүмкін, бірақ оқырманға нақты көрсетілмеген элементтерді өзі толықтыруға мүмкіндік береді. "VII тараудың 4, 7 және 2-бөлімдеріндегіге ұқсас маңызды тармақтар" деп айтудың қажеті жоқ, бірақ мұндай жағдайда "т.б." қолдануға болады.

Танымал мәдениетте

1956 жылы түсірілген "Патша мен мен" фильмінде Юл Бриннер Сиам патшасы Монгкутты бейнелеуде "және т.с.с., және т.с.с., және т.с.с." деген сөздерді қайта-қайта қолданды. Бұл патшаның өте көп білімімен әркімге әсер еткісі келетінін және оны артық түсіндіру қажеттігі болмайтынын көрсетеді. Бұл қолданыс, Анна мен Сиам патшасы романындағы патшаның сансыз нәрселерді ойыншыл түсінігін "&c., &c." (1823) деген сөзбен білдіруімен сәйкес келеді. Локомотивтер мен олардың басқа да шығындары $136000 – олардың тозуы $75600. Басқа да шығындар $90000 (1834). Басқа да нәрселер: астероидтар, кометалар және планетааралық шаң химиялық тұрғыдан алғанда "қоспалар" болып табылады және планеталық материяның өте шағын бөлігін құрайды (1989). "Кітаптардан тыс мифтерді қалпына келтіруге" тырысқаннан кейін, хидальго салауатты ақылмен, күнделікті еңбекпен және Контрреформацияның діни талаптарымен кездеседі, бұл оның ежелгі рыцарлық идеалдарды құтқаруға жасаған сапары (2008). UNIX сияқты операциялық жүйелердегі каталог, негізінен жүйелік конфигурациялық файлдарды, баптауларды және т.б. сақтау үшін жауапты.