Атлант мүйізді шабақ: сипаттамасы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Атлантикалық атөсті краб (Limulus polyphemus), сондай-ақ американдық атөсті краб деп те аталады, атөсті крабтардың бір түрі, теңіз және тұзды суларда тіршілік ететін қосжақтаулы бунақденелі. Бұрын олардың жұмыртқаларын жергілікті американдықтар жеген, бірақ қазір Атлантикалық атөсті крабтар балық аулауға арналған жем ретінде, биомедицинада (әсіресе лимул амебоцит лизаты үшін) және ғылыми зерттеулерде қолданылады. Атауына қарамастан, атөсті крабтар шаян мен сарышаян сияқты кенелерге, крабтар мен басқа да қабықтылыларға қарағанда жақын туыс.

Атаулары мен сыныптамасы

Бұл жануарлар тобы жылқы аяғы немесе қазан деп те аталады. Кейбір адамдар ат асты крабын "көлемді қабықшалы краб" деп атайды, бірақ бұл жалпы атау көбінесе Telmessus cheiragonus түрінің нағыз крабына, малакостраканға қолданылады. "Патша крабы" термині кейде ат асты крабтарға қолданылса да, көбінесе онбунақты шаянаттар тобына қолданылады. Лимул сөзі "қисайған" дегенді білдіреді, ал Полифем грек мифологиясындағы алып Полифемге сілтеме жасайды.

Анатомия және физиология

Атқа ұқсас крабтың денесі үш негізгі бөліктен тұрады: бас аймағы, "просома" деп аталатын, құрсақ аймағы немесе "опистосома", және омыртқа тәрізді құйрығы, "телсон". Қабығы жылтыр, аттың жалатысына ұқсас пішінде, жасыл-сұрдан қоңырға дейін түсті болады. Еркектер мен әйелдердің сыртқы түрі ұқсас, бірақ әйелдер ұзындығы мен ені бойынша еркектерге қарағанда 25-30% үлкен, ал салмағы екі еседен астам болуы мүмкін. Әйелдердің ұзындығы, құйрығын қоса есептегенде, және салмағы жете алады. Делавэр шығанағында әйелдер мен еркектердің қабығының орташа ені тиісінше шамамен және болады. Флоридада әйелдердің орташа ені шамамен, ал еркектердің ені шамамен жетеді.

Horseshoe crabs have three main parts to the body: the head region, known as the "prosoma", the abdominal region or "opisthosoma", and the spine like tail or "telson". The smooth shell or carapace is shaped like a horseshoe, and is greenish grey to dark brown in colour. The sexes are similar in appearance, but females are typically 25 to 30% larger than the male in length and width, and can reach more than twice the weight. Females can grow up to in length, including tail, and in weight. In Delaware Bay, females and males have an average carapace width of about and , respectively. In Florida, females average about and males
A wide range of marine species become attached to the carapace, including algae, flat worms, mollusks, barnacles, and bryozoans, and horseshoe crabs have been described as 'walking museums' due to the number of organisms they can support. In areas where Limulus is common, the shells, exoskeletons or exuviae (molted shells) of horseshoe crabs frequently wash up on beaches, either as whole shells, or as disarticulated pieces. The brain and the heart are located in the prosoma. On the underside of the prosoma, six pairs of appendages occur, the first of which (the small pincers or chelicerae) are used to pass food into the mouth, which is located in the middle of the underside of the cephalothorax, between the chelicerae. Although most arthropods have mandibles, the horseshoe crab is jawless. The second pair of appendages, the pedipalps, are used as walking legs; in males they are tipped with 'claspers', which are used during mating to hold onto the female's carapace. The remaining four pairs of appendages are the 'pusher legs', also used in locomotion. The first four pairs of legs have claws, the last pair has a leaf like structure used for pushing. The opisthosoma bears a further six pairs of appendages; the first pair houses the genital pores, while the remaining five pairs are modified into flattened plates, known as book gills, that allow them to breathe underwater, and can also allow them to breathe on land for short periods of time, provided the gills remain moist. The telson (i. e., tail or caudal spine) is used to steer in the water and also to flip itself over if stuck upside down. Among other senses, they have a small chemoreceptor organ that senses smells on the triangular area formed by the exoskeleton beneath the body near the ventral eyes.

Қабыққа әртүрлі теңіз түрлері бекінеді, оның ішінде балдырлар, жалпақ құрттар, моллюскалар, барнаклдар және бриозоандар бар. Атқа ұқсас крабтар өздеріне бекінген организмдердің көптігіне байланысты "жүретін мұражайлар" деп сипатталған. Лимул көп таралған аймақтарда, атқа ұқсас крабтардың қабықтары, экзоскелеттері немесе жаңқалы қабықтары (экзувиялар) жиі жағажайларда кездеседі, толық қабықтар түрінде немесе бөлінген бөліктер түрінде. Ми мен жүрек просомада орналасқан. Просоманың астыңғы жағында алты жұп қосымша бар, олардың біріншісі (кішкентай қысқыштар немесе келицералар) тамақты ауызға жеткізу үшін қолданылады, ол кефалоторакстың астыңғы жағының ортасында, келицералар арасында орналасқан. Көптеген буынтұқымдыларда жауырынша бар болғанымен, атқа ұқсас крабтың жауыры жоқ. Екінші жұп қосымшалар, педипальптер, жүруге арналған аяқтар ретінде қолданылады; еркектерде олардың ұштарында "ұстағыштар" болады, олар жұптасу кезінде әйелдің қабығына жабысу үшін қолданылады. Қалған төрт жұп қосымшалар "итеру аяқтары" болып табылады, олар да қозғалыс үшін қолданылады. Бірінші төрт жұп аяқта тырнақтар бар, ал соңғы жұптың жапырақ тәрізді құрылымы итеру үшін пайдаланылады. Опистосомада тағы алты жұп қосымша бар; бірінші жұп жыныс тесіктерін қамтиды, ал қалған бес жұп тегістелген пластиналарға айналған, "кітап жапырақтары" деп аталатын, олар су астында дем алуға мүмкіндік береді, сондай-ақ, жапырақтар ылғалды болса, қысқа мерзімге жерде де дем алуға мүмкіндік береді. Телсон (яғни, құйрық немесе құйрық омыртқасы) суда бағытталғанда және кері аударылғанда өзін-өзі аударғанда қолданылады. Басқа сезімдердің қатарында, оларда дене астындағы экзоскелет құрайтын үшбұрышты аймақта иіс сезуге мүмкіндік беретін кішкентай химиорецептор мүшесі бар, ол ішкі көздерінің жанында орналасқан.

Қан

Жылқының ілгегі крабтарының (сондай-ақ көптеген моллюскалардың, оның ішінде головоногилер мен брюхоногиелердің) қанында мырыштан тұратын гемоцианин ақуызы литрге шамамен 50 грамм мөлшерде кездеседі. Олардың қаны ауадағы оттегіге ұшырағанда қою көгілдір түске өтеді, оны қан кету кезінде байқауға болады. Осының нәтижесінде пайда болатын қан ұюы жануардың жартылай жабық қан айналымы жүйесіндегі бактериялық инфекцияларды тоқтатуға көмектеседі деп саналады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

20 ғасырдың басында және одан бұрын, кейбір аймақтарда жылқының ілгегі балық шаруашылығына зиянды деген қате пікір болды, халық арасында олардың ұзын тікендерімен моллюскаларды тесіп өтетіні туралы әңгімелер тарады. Осы қате сенім мен халық әңгімелеріне байланысты, кейде билік олар үшін сыйлық тағайындаған. Кейп-Кодта 20 ғасырдың басында әрбір өлген жылқының ілгегі үшін бес центтен берілді. Атлантикалық жылқының ілгегі қазіргі уақытта жойылып кету қаупінде емес, бірақ оны аулау және оның мекендеу ортасын жою кейбір аймақтарда оның санын азайтып, осы жануардың болашағына алаңдаушылық тудырды. 1970 жылдардан бері, бірнеше факторларға байланысты, соның ішінде балық аулауда жем ретінде пайдалану, кейбір аймақтарда жылқының ілгегінің саны азайып келеді. Атлантика мемлекеттерінің теңіз балық шаруашылығы комиссиясы (ASMFC) жариялаған «Жылқының ілгегінің қорларын бағалау жөніндегі сарапшылар тобының есебіне» сәйкес, Солтүстік-Шығыста биомедициналық зерттеулер жүргізілетін жерлерде популяция тұрақты болып қала береді, ал Оңтүстік-Шығыста қорғау шараларының арқасында өркендеп, өседі – бұл тенденция ондаған жылдар бойы сақталып келеді. Табиғатты қорғаушылар көктемгі көші-қон кезінде жылқының ілгегінің жұмыртқасына көп тәуелді болатын жағалау құстарының, мысалы, қызыл түйіндердің санының азаюына да алаңдаушылық білдірді. Соңғы жылдары қызыл түйіндердің саны күрт азайғаны байқалды. Жылқының ілгегінің жануарлары, мысалы, қазіргі уақытта қорғауға алынған Атлантикалық бауыршақ та, олардың саны азайғандықтан зардап шегуде. 1991 жылы Оңтүстік Каролина штатында балық аулаудан қорғау туралы заң қабылданды, ол жылқының ілгегін балық аулауды басқару және реттеуді талап етіп, биомедициналық зерттеулер мен теңіз биологиясы зерттеулері үшін қолмен жинауға рұқсат берді. Биомедициналық қолдануда LAL қажет болмаған жағдайда, жылқының ілгегінің заңдық қорғалуы кепілденбеуі мүмкін, және олар қайтадан шамадан тыс балық аулау мен жем ретінде пайдаланудың құрбанына айналуы мүмкін. 1995 жылы коммерциялық емес «Экологиялық зерттеулер және даму тобы» (ERDG) жылқының ілгегінің қалған төрт түрін сақтау мақсатымен құрылды. Құрылғаннан бері ERDG жылқының ілгегін сақтауға маңызды үлес қосты. ERDG негізін қалаушы Гленн Гауври балық/қоңырау тұзақтары үшін торлы қап жасады, бұл басқа түрлердің жемді алып кетуіне жол бермейді. Бұл талап етілетін жемнің мөлшерін шамамен 50%-ға азайтты. Вирджиния штатында бұл торлы қаптар балық аулау кезінде міндетті болып табылады. 2006 жылы Атлантика мемлекеттерінің теңіз балық шаруашылығы комиссиясы бірнеше сақтау нұсқаларын қарастырды, соның ішінде жануарларды аулауға екі жылға тыйым салу, бұл Делавэр шығанағының Делавэр және Нью-Джерси жағалауларына әсер етті. 2007 жылдың маусым айында Делавэр штатының Жоғарғы сотының судьясы Ричард Стоукс 100 000 еркек малдың шектеулі мөлшерде аулануына рұқсат берді. Ол 1998 жылға дейін крабтардың саны шамадан тыс аулаудың салдарынан қатты азайғанын, содан бері тұрақталғанын және еркектердің бұл шектеулі мөлшері жылқының ілгегінің немесе қызыл түйіндердің популяциясына кері әсер етпейтінін мәлімдеді. Қарсылығын білдірген Делавэр штатының қоршаған ортаны қорғау министрі Джон Хьюз құстардың санының азаюы соншалықты маңызды болды, құстар келген кезде краб жұмыртқаларын қамтамасыз ету үшін өте қатаң шаралар қажет болды деген қорытындыға келді. 2008 жылдың 25 наурызында Нью-Джерси штатында крабтарды аулауға тыйым салынды. Жыл сайын, тұқымдық крабтардың шамамен 10 пайызы қатты толқындардан кейін арқаларына аударылып, тік тұра алмайды. Осыған жауап ретінде ERDG «Жай ғана аударыңыз» науқанын бастады, жағажайда демалыс жасаушылардың крабтарды кері аударуын үміттенеді. Нью-Джерси жағажайларындағы «Қолайлықтарды қайтарыңыз» науқаны еріктілерді соқтығысқан және аударылған жылқының ілгегін құтқаруға және табиғи және адам жасаған қауіптер туралы мәліметтер жинауға оқытады. Солтүстік Америка жағалауында жылқының ілгегін таңбалау және санау бойынша ірі жоба 2008 жылы басталды, ол Project Limulus деп аталды.

Early in the 20th century and possibly before, there was the mistaken belief in some areas that horseshoe crabs were destructive to fisheries, folklore held that they used their long spines to drill into some shellfish. Because of this mistaken belief and folklore, bounties were sometimes offered by authorities for them. On Cape Cod in the early 20th century five cents was offered for every dead horseshoe crab turned in. The Atlantic horseshoe crab is not presently endangered, but harvesting and habitat destruction have reduced its numbers at some locations and caused some concern for this animal's future. Since the 1970s, the horseshoe crab population has been decreasing in some areas, due to several factors, including the use of the crab as bait in eel, whelk and conch trapping. According to the Horseshoe Crab Benchmark Stock Assessment Peer Review Report published by the Atlantic States Marine Fisheries Commission (ASMFC), the population continues to remain stable where biomedical is present in the Northeast and thrive and grow in the Southeast due to protection efforts – a trend spanning decades. Conservationists have also voiced concerns about the declining population of shorebirds, such as red knots, which rely heavily on the horseshoe crabs' eggs for food during their spring migration. Precipitous declines in the population of the red knots have been observed in recent years. Predators of horseshoe crabs, such as the currently threatened Atlantic loggerhead turtle, have also suffered as crab populations diminish. In 1991, the species was provided legislated protection from bait fishing in South Carolina by calling on the management and regulation of the horseshoe crab fisheries, allowing only hand collecting for biomedical applications and marine biological research. Without the need for LAL in biomedical use, the legal protection of the horseshoe crab is not guaranteed in the future, and they would again fall prey to overfishing and use as bait. In 1995, the nonprofit Ecological Research and Development Group (ERDG) was founded with the aim of preserving the four remaining species of horseshoe crab. Since its inception, the ERDG has made significant contributions to horseshoe crab conservation. ERDG founder Glenn Gauvry designed a mesh bag for whelk/conch traps, to prevent other species from removing the bait. This has led to a decrease in the amount of bait needed by approximately 50%. In the state of Virginia, these mesh bags are mandatory in whelk/conch fishery. The Atlantic States Marine Fisheries Commission in 2006 considered several conservation options, among them being a two year ban on harvesting the animals, affecting both Delaware and New Jersey shores of Delaware Bay. In June 2007, Delaware Superior Court Judge Richard Stokes has allowed limited harvesting of 100,000 males. He ruled that while the crab population was seriously depleted by overharvesting through 1998, it has since stabilized, and that this limited take of males will not adversely affect either horseshoe crab or red knot populations. In opposition, Delaware environmental secretary John Hughes concluded that a decline in the red knot bird population was so significant that extreme measures were needed to ensure a supply of crab eggs when the birds arrived. Harvesting of the crabs was banned in New Jersey on March 25, 2008. Every year, about 10% of the horseshoe crab breeding population dies when rough surf flips the creatures onto their backs, a position from which they often cannot right themselves. In response, the ERDG launched a "Just Flip 'Em" campaign, in the hopes that beachgoers will simply turn the crabs back over. New Jersey beaches campaign "ReTURN the Favor," trains volunteers to rescue impinged and overturned horseshoe crabs while collecting data on natural and man made hazards. A large scale project to tag and count horseshoe crabs along the North American coast was started in 2008, termed Project Limulus.

Мексика

1994 жылдан бері Юкатан түбегіндегі популяциялар Мексика заңдарымен жойылу қаупі төнген түрлер деп танылған. Олардың саны 1960 жылдардан бері азайып келеді, ал қалған маңызды Юкатан популяциялары көбінесе қорғау аймақтарында орналасқан.