Кіріспе

Жүгірткі жұлқының туысы

Жүгірткі жұлқы немесе шақыру жұлқы – Ocypodidae тұқымдасына жататын жартылай құрлықта тіршілік ететін теңіз жұлқыларының жүзден астам түрінің кез келгені болуы мүмкін. Ocypodidae тұқымдасына азырақ сандағы шағын жұлқы жұлқы және мангр жұлқы түрлері де жатады. Бұл топтың барлығы кішкентай жұлқылардан тұрады, ең ірісінің ені 5 см-ден сәл ғана асады. Жүгірткі жұлқылары теңіз жағалауларында, тұзды-әрі тұщы су аралас сазды жазықтарда, лагуналарда, батпақтарда және тұзды немесе тұщы сулы ылғалды жерлердің басқа да түрлерінде кездеседі. Барлық жұлқылар сияқты, жүгірткі жұлқылары да өскен сайын қабықтарын тастайды. Егер олар ағымдағы өсу кезеңінде аяқтарын немесе қысқыштарын жоғалтса, олар қабық ауыстырғанда жаңалары пайда болады. Егер үлкен қысқышы жоғалса, еркек жұлқылар келесі қабық ауыстырудан кейін сол жағында жаңа қысқыш өсіреді. Жаңа қабық ауыстырған жұлқылар жұмсақ қабықтарының нәтижесінде өте осал болады. Олар жаңа қабық қатайғанша жасырынып, қорғанады. Бақылау жасалған зертхана жағдайында жүгірткі жұлқыларының тәуліктік ырғағы толқындардың ағыны мен басылуына ұқсас: олар күндіз қараңғы, ал түнде ашық түске енеді.

Экология

Мангровый ормандарында, тұзды батпақтарда, Батыс Африканың құмды немесе лайлы жағалауларында, Атлантика мұхитының батысында, Тынық мұхитының шығысында, Үнді-Тынық мұхитында және Португалияның Алгарве аймағында кездесетін скрипкашы крабтарды ерекше асимметриялық қысқыштарымен оңай тануға болады. Скрипкашы крабтар толқындар мен қимыл-қозғалыстардың тізбегі арқылы байланысады; еркектердің үлкен қысқышы немесе челасы болады, ол әйелдер үшін ритуалдық айқас немесе құдалық кезінде қолданылады және олардың ниеттерін көрсетеді. Тамақтанған кезде кіші қысқыштың жерден ауызға жылжуы крабтардың атын түсіндіреді – жануар үлкен қысқышты скрипкадай тартып ойнағандай көрінеді. Кіші қысқыш жерден лайлы шөгіндіні алып, аузына жеткізеді, онда оның ішіндегісі сүзіліп алынады (крабты шөпқоректі жануарға айналдырады). Тамаққа жарамды нәрселер – балдырлар, микроорганизмдер, саңырауқұлақтар немесе басқа шіріген қалдықтар табылғаннан кейін, шөгінді кішкентай шар түрінде қайтадан орналастырылады. Осы шөгінді шарлардың иесі бар қуыстың кіреберісіне жақын орналасуы оның пайдаланылып жатқанын көрсетеді. Кейбір мамандар скрипкашы крабтардың тамақтану әдеттерінің ылғалды жерлерді сақтауда маңызды рөл атқарады деп санайды – олар құмды сүзіп, топырақты ауамен қамтамасыз етеді және анаэробтық жағдайлардың алдын алады.

Өмірлік цикл

Жібектер шаяншағы екі жылдан аспайтын қысқа өмір сүреді (қолда үш жылға дейін). Еркек жібектер шаяншағы аналықтарды тартып алу үшін үлкен қысқыштарын маусылдатып көрсетеді. Аналықтар жұбайын қысқыштарының мөлшеріне және маусылдатудың сапасына қарай таңдайды. Көптеген жібектер шаяншағының түрлерінде аналық жұмыртқаларын салу үшін еркегінің қуысын пайдаланады. Зерттеулер көрсеткендей, еркектің үлкен қысқышының мөлшері қуыстың енімен байланысты; қуыстың ені жұмыртқаның инкубация температурасына әсер етеді. Сондықтан аналық өзінің жұмыртқалары үшін ең қолайлы ортаны қамтамасыз ететін қысқыш мөлшері бар еркекті таңдайды. Маусылдату көрсетілімі еркектің жалпы денсаулығын аналыққа көрсетуге арналған деп саналады; күшті маусылдату қиынға соғады, сондықтан еркектің жақсы физикалық күйде болуын қажет етеді, бұл оның өміршең ұрпақ өндіруге көмектесетінін көрсетеді. Еркектер арасындағы бәсекелестік үлкен қысқыштармен күресу арқылы жүзеге асады. Аналық жібектер шаяншағы жұмыртқаларын денесінің астыңғы жағында жинақтап тасиды. Ол екі апталық жүктілік кезеңі бойы қуысында қалады, содан кейін жұмыртқаларын төмендеп бара жатқан толқында шығарып жібереді. Дернәсілдер тағы екі апта бойы планктон ретінде қалады. Austruca mjoebergi сияқты жібектер шаяншағының күресу қабілеттерін жоқтан құрастыратыны дәлелденді. Қысқышын жоғалтқаннан кейін қайта өсіргенде, шаяншақ кейде әлсіз қысқышты өсіреді, бірақ бұл кішкентай, бірақ күшті қысқыштары бар шаяншақтарды қорқытады. Бұл адал емес сигнал берудің мысалы. Жібектер шаяншағының үлкен қысқышының екі функциясы эволюциялық мәселе тудырады, себебі күреске ең қолайлы қысқыш механизмі маусылдату көрсетуі үшін ең қолайлы механизммен сәйкес келмейді.

Тұқымдар мен түрлер

Оциподилер тұқымдасына жататын 13 туыстың 11-ін құрайтын 100-ден астам скрипкашы крабының түрі бар. Бұрын олар Uca туысына жататын. 2016 жылы Uca-ның көптеген кіші туыстары туыс деңгейіне көтерілді, соның нәтижесінде скрипкашы крабтар қазір 11 туысты қамтиды және Gelasiminae және Ucinae кіші тұқымдарын құрайды. Жануарлар дүкендерінде сатылатын скрипкашы крабтар көбінесе сортаң сулы лагуналардан алынады. Олар төмен тұздылықтағы суларда өмір сүретіндіктен, жануарлар дүкендері оларды тұщы су крабтары деп атауы мүмкін, бірақ олар тұщы суда шексіз өмір сүре алмайды.