Кіріспе
Көтергіш – үлкен зымыранның итеру күшін арттыру үшін қолданылатын зымыран (немесе зымыран қозғалтқышы). Көтергіш көп сатылы ұшыру құралының бірінші сатысында немесе ұзақ жануды қамтамасыз ететін зымырандармен қатар ғарыш аппаратының ұшып көтерілу күшін және пайдалы жүктеме қабілетін арттыру үшін пайдаланылады. Көтергіштер әдетте ғарыш кемесін Жердің төменгі орбитасына (бір сатылы орбиталық жоба болмаса) шығару үшін қажет, және ғарыш кемесінің Жер орбитасынан тысқары жерлерге ұшуы үшін ерекше маңызды. Отын толық сарқылғаннан кейін, көтергіш Жерге қайта түседі, бұл көтергіш қозғалтқышының тоқтатылуы (BECO) деп аталады. Көтергіш бөлінгеннен кейін, ұшыру құралының қалған бөлігі негізгі немесе жоғарғы саты қозғалтқыштарымен ұшуын жалғастырады. Көтергішті қалпына келтіруге, жаңартуға және қайта пайдалануға болады, мысалы, Space Shuttle Solid Rocket Boosters үшін қолданылған болат корпустар сияқты. Бұл бағдарлама ұшыру бағасын айтарлықтай төмендету мақсатын көздеген. 2018 жылға қарай SpaceX ұшқышта сынақтан өткен көтергіштердің ұшыру бағасын 50 миллион долларға дейін төмендетті, бұл орташа көтергіштік ұшыру қызметтері үшін өнеркәсіптегі ең төменгі баға. 2019 жылдың тамызына қарай Falcon 9 көтергіштерін қалпына келтіру және қайта пайдалану кең таралды, көтергіштердің қонуы/қалпына келтірілуі SpaceX-тің барлық ұшуларының 90 пайызынан астам бөлігінде жүзеге асырылды, ал сәтті қонулар мен қалпына келтірулер 75 әрекеттің 65-інде тіркелді. 2020 жылдың соңына дейін барлығы 25 қалпына келтірілген көтергіш жаңартылып, екінші рет ұшты, ал олардың кейбіреулері үшінші рет те ұшты. 2020 жылдың соңында Rocket Lab өзінің Electron зымыранының көтергішін Return to Sender миссиясын іске қосқаннан кейін парашютпен Тынық мұхитында қонуға бағыттады, бұл көтергішті тікұшақпен ұстап алу және оны келешек миссияларда қайта пайдалану бағдарламасының бір бөлігі болды.
A booster is a rocket (or rocket engine) used either in the first stage of a multistage launch vehicle or in parallel with longer burning sustainer rockets to augment the space vehicle's takeoff thrust and payload capability. Boosters are traditionally necessary to launch spacecraft into low Earth orbit (absent a single stage to orbit design), and are especially important for a space vehicle to go beyond Earth orbit. The booster is dropped to fall back to Earth once its fuel is expended, a point known as booster engine cut off (BECO). Following booster separation, the rest of the launch vehicle continues flight with its core or upper stage engines. The booster may be recovered, refurbished and reused, as was the case of the steel casings used for the Space Shuttle Solid Rocket Boosters. The program was intended to reduce launch prices significantly, and by 2018, SpaceX had reduced launch prices on a flight proven boosters to $50 million, the lowest price in the industry for medium lift launch services. By August 2019, the recovery and reuse of Falcon 9 boosters had become routine, with booster landings/recovery being attempted on more than 90 percent of all SpaceX flights, and successful landings and recoveries occurring 65 times out of 75 attempts. In total 25 recovered boosters have been refurbished and subsequently flown a second time by late 2020, with several having been flown a third time as well. In late 2020, Rocket Lab guided the booster of their Electron rocket for a splashdown in the Pacific Ocean with a parafoil after launching the Return to Sender mission, as part of a program to catch the booster with a helicopter and reuse it on later missions.
Әуеде пайдалану
Ұшақтарда қолданылатын реактивтік көмекпен ұшыру құралдары (JATO) зымырандары деп аталады. Әртүрлі зымырандар да қатты отынды ракеталық күштеуіштерді пайдаланады. Мысалдар: 2K11 (SA 4) бірінші саты ретінде қатты отынды күштеуішті, содан кейін тақымды реактивті қозғалтқышты қолданады. S-200 (SA 5) бірінші саты ретінде қатты отынды күштеуішті пайдаланады, содан кейін сұйық отынмен жұмыс істейтін зымыранды қолданады. Жер үстінен және су астынан ұшырылатын реактивтік қозғалтқышты "Боинг Харпун" және көптеген басқа да қанатты зымырандар қатты отынды күштеуішті пайдаланады.
2K11 (SA 4) which uses SRBs as a first stage, and then a ramjet. S 200 (SA 5) which uses SRBs as the first stage, followed by a liquid fuel rocket. Surface and submarine launched versions of the turbojet powered Boeing Harpoon and many other cruise missiles use an SRB.