Чарльз Вуоринэн: Американдық композитор және оның шығармалары

Кіріспе

Американдық композитор (1938–2020)

Чарльз Питер Вуоринен (/pron/'/w//ɔr//ɪ//n//ə//n/; 9 маусым 1938 – 11 наурыз 2020) – Нью-Йорк қаласындағы американдық заманауи классикалық музыка композиторы. Ол сонымен қатар пианист және дирижер ретінде де өнер көрсетті. Вуоринен 270-тен астам шығарма жазды: оркестрлік музыка, камералық музыка, жеке орындауға арналған аспаптық және вокалдық шығармалар, сондай-ақ «Брокбек Маунтин» сияқты опералар. Оның шығармалары сериалистік деп аталған, бірақ ол бұл идеяны мағынасыз деп есептеді. Оның жалғыз электрондық шығармасы «Time's Encomium» Пулитцер сыйлығына ие болды. Вуоринен бірнеше оқу орындарында сабақ берді, оның ішінде Колумбия университеті, Ратгерс университеті және Манхэттен музыка мектебі бар.

Өмірбаян

Уоринен Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің жоғарғы батыс бөлігінде дүниеге келген. Оның әкесі Джон Х. Вуоринен, Колумбия университетінің тарих кафедрасының төрағасы, Пол Зуковскиймен және Майкл Тилсон Томас басқарған BSO оркестрімен бірге жұмыс істеген. 1976 жылы Вуоринен өзінің Перкуссиялық симфониясын аяқтады – 24 музыкантқа арналған, ішінде екі фортепиано бар, бес бөлімнен тұратын шығарма. Бұл симфония Нью-Джерси перкуссиялық ансамблі мен оның көп жылдық әріптесі Реймонд Де Рош үшін жазылған. Сонымен қатар, ол Рено Чарльз Брюстің түпнұсқа либреттосымен жазылған, "барокколық бурлеск" деген қосымша атауға ие "Вавилонның W." операсын жазды. Нью-Джерси перкуссиялық ансамблі Перкуссиялық симфонияға дейін, қазіргі заманғы музыка тобымен бірлесіп, Вуориненнің "Рингинг Ченджес" композициясын орындап, жазды, бұл осы ауқымды жұмыстың күрделілігіне дайындық жасады. Реймонд Де Рош құрған ансамбль 1978 жылы Nonesuch лейблы арқылы шыққан Перкуссиялық симфонияның жазбасын жасады. 1970 жылдардың соңында Вуоринен математик Бенуа Мандельброттың жұмысына қызығушылық танытты және Рокфеллер қорының грантымен Нью-Джерсидегі Белл зертханасында дыбыстық эксперименттер жүргізді. Ричард Бёрбанкпен сұхбаттасуда Вуориненнің сөздері келтірілген: Белл зертханасында (Марк Либерманмен) мен әртүрлі эксперименттер жасадым, онда псевдо-кәдімгі материалдардың тізбектері – көбінесе ноталар, бірақ кейде басқа да элементтер – жасалып, содан кейін композициялық ұйымның дәстүрлі әдістеріне, соның ішінде он екі тондық жүйеге ұшыратылды. Мен осылардың "композицияланған" немесе "мақсатты түрде таңдалған" сияқты естілетінін білгім келді. Менің ойымша, солай болды. Кездейсоқ тізбектер кездейсоқ емес, 1/f кездейсоқтығы деп аталатын ерекше түрге ие болды.

1980 жылдар

1980 жылдары Киелі кітап мәтіндеріне негізделген хор мен оркестрге арналған екі ірі туынды жарық көрді: 1980 жылы Рок-Айленд, Иллинойс штатындағы Гендель ораториялық қоғамының 100 жылдығына арналған 60 минуттық «Аспан сферасы» ораториясы және 1989 жылғы «Жаратылыс», оны Миннесота оркестрі мен Сан-Франциско симфониясы бірлесіп тапсырыс берді. Осы кезеңдегі басқа да маңызды оркестрлік туындылар: скрипка мен оркестрге арналған рапсодия; пианист Гаррик Ольссонға арналған үшінші фортепиано концерті; Кливленд оркестрінің музыкалық жетекшісі Кристоф фон Дохнаньи үшін жазылған «Қозғаушылар мен дүрбілеушілер» – осы оркестрдің тапсырысы бойынша жазылған алғашқы туынды; компьютерлік дыбыс пен оркестрге арналған «Бамбуланың квадраты» (Вуориненнің Белл Лабс-тағы жұмысынан шабыттанды); және «Алтын би». 1984-1989 жылдары Вуоринен Сан-Франциско симфониясының композиторы болып қызмет етті. 1980 жылдардың маңызды камералық туындылары: Дартмут колледжіндегі Хопкинс өнер орталығының 25 жылдығына арналған үшінші скрипкалық квартет, пианист Урсула Оппенске арналған «Көк бамбула», Конгресс кітапханасының тапсырысы бойынша жазылған скрипка мен фортепианоға арналған соната, кітапханада Вуориненнің туындыларынан тұратын концертте премьераланған, скрипкалық секстет, «Нью-Йорк ноталары», Алан Файнбергке арналған үшінші фортепиано сонатасы және түрлі құралымдардағы триолар, оның ішінде үш мүйізді триоға арналған үш туынды. 1980 жылдары Вуоринен Нью-Йорк қалалық балетімен байланыс орнатып, биге арналған бірқатар туындылар жасады: хореограф Жан-Пьер Боннефу мен Вуориненнің ұзақ жылдар бойы серігі және жақтаушысы Фред Шерри үшін «Бес» (үстінен күшейтілген виолончель мен оркестрге арналған концерт); Моцарттың екі жүз жылдығына арналған Моцарттың туындыларына негізделген «Музалардың қуанышы»; және Питер Мартинс үшін Дантенің «Құдайлық комедиясынан» алынған сахналарға шабыттанған үш туынды («Виргилийдің миссиясы», «Ұлы шеру» және «Жарық өзені»). Данте мәтіндерінен бөлек, Вуориненге Уильям Блейктің суреттері де әсер етті. Нью-Йорк қалалық балеті үшін Вуоринен Ричард Таннердің хореографиясымен Шоенбергтің оркестрге арналған вариацияларын («Шоенберг») екі фортепианомен өңдеді, ал Мартинс Игорь Стравинскийге арналған Вуориненнің «Реликварлық» балетіне негізделген балет жасады. 1985 жылы Вуориненге МакАртур қорының стипендиясы табысталды. Ол Бостон симфониялық оркестріндегі алғашқы маусымы үшін; Левинге ұзақ жылдар бойы менеджері Рональд Уилфордтан 60 жылдық мерейтойына сыйлық ретінде берілген тональный поэма «Theologoumenon» (Метрополитен опера оркестрімен тұсаукесер өткізілді); және BSO үшін сегізінші симфония: «Theologoumena». Вуориненнің 70 жылдығына орай Левин Гуггенхайм мұражайында Вуориненнің «Ашбериана» туындысының екі қойылымын өткізді. Вуориненнің музыкасын жақтаушылардың арасында Питер Серкин де бар, ол үшін Вуоринен үш концерт жазды, оның ішінде Махут, Маттео да Перуджа, Гийом Дюфай және Орландо Гиббонстың музыкасына негізделген «Уақыт қайта келді», Карнеги залының тапсырысы бойынша жазылған «Каханиға ұшу», соло «Скерцо» мен «Адажио»; және Брентано квартетімен екінші фортепианолық квинтет, Вуориненмен өте жемісті қарым-қатынаста болған және ол өзінің төртінші скрипкалық квартетін жазған тағы бір ансамбль. 2004 жылы Нью-Йорк опера театрында оның Салман Рушдидің романы негізінде жазылған «Харун және әңгімелер теңізі» операсы премьераланды, либреттосын Джеймс Фентон жазды. Осы онжылдықтағы басқа туындыларға Оливер Кнуссен мен Лондон симфониясы үшін «Циклоп 2000»; Джон Эшберидің поэзиясына арналған шығармалар; скрипкашы Дженифер Кохқа арналған «Spin5» камералық концерті; Энн Мари МакДермотқа арналған төртінші фортепиано сонатасы; «Синаксис»; «Метагонг»; және Джеймс Тейттің жеті өлеңіне арналған драмалық кантата, ол Танглвудта композитордың дирижерлігімен премьераланды. 2008 және 2012 жылдар аралығында Вуоринен Энни Проулкстің сол аттас әңгімесіне негізделген және Проулкстің өңдеген либреттосымен «Броукбек тауы» операсын жазды. Ол 2014 жылдың 28 қаңтарында Мадридтегі «Реал» стадионында көрсетілді.

The 1980s were framed by two large scale works for chorus and orchestra based on Biblical texts, the 60 minute oratorio The Celestial Sphere for the 100th Anniversary of the Handel Oratorio Society in Rock Island Illinois of 1980 and Genesis (1989), jointly commissioned by the Minnesota Orchestra and San Francisco Symphony. Other major orchestral works during this period include the Rhapsody for Violin and Orchestra; the Third Piano Concerto, written for pianist Garrick Ohlsson; Movers and Shakers, the first work commissioned by the Cleveland Orchestra for music director Christoph von Dohnányi; Bamboula Squared for computer generated sound and orchestra (inspired by Wuorinen's work at Bell Labs); and The Golden Dance. Wuorinen was composer in residence with the San Francisco Symphony from 1984 to 1989. Major chamber works of the 1980s include his Third String Quartet commissioned to commemorate the 25th anniversary of the Hopkins Center for the Arts at Dartmouth College, The Blue Bamboula for pianist Ursula Oppens, the Sonata for Violin and Piano commissioned by the Library of Congress and premiered at the Library on an all Wuorinen concert, String Sextet, New York Notes, Third Piano Sonata for Alan Feinberg, and trios for various combinations including three works for horn trio. In the 1980s Wuorinen began an association with the New York City Ballet which resulted in a series of works designed for dance: Five (Concerto for Amplified Cello and Orchestra) for choreographer Jean Pierre Bonnefoux and Wuorinen's longtime colleague and champion Fred Sherry, Delight of the Muses based on works of Mozart and commissioned in honor of the Mozart's bicentennial, and three works inspired by scenes from Dante's La Divina Commedia for Peter Martins (The Mission of Virgil, The Great Procession and The River of Light). In addition to the Dante texts Wuorinen was influenced by the watercolors of William Blake. For the New York City Ballet Wuorinen also made a two piano arrangement of Schoenberg's Variations for Orchestra (Schoenberg) choreographed by Richard Tanner, and Martins created a ballet based on Wuorinen's A Reliquary for Igor Stravinsky. In 1985 Wuorinen was awarded a MacArthur Foundation Fellowship. for his first season at the Boston Symphony Orchestra; the tone poem Theologoumenon (a 60th birthday gift for Levine from his longtime manager Ronald Wilford), premiered by the Metropolitan Opera Orchestra; and the Eighth Symphony: Theologoumena, for the BSO. In honor of Wuorinen's 70th birthday Levine conducted two performances of Wuorinen's Ashberyana at the Guggenheim Museum. Other champions of Wuorinen's music include Peter Serkin, for whom Wuorinen composed three concertos including Time Regained (based on music of Machaut, Matteo da Perugia, Guillaume Dufay, and Orlando Gibbons) and Flying to Kahani, commissioned by Carnegie Hall; the solo Scherzo and Adagio; and the Second Piano Quintet with the Brentano Quartet, another ensemble with which Wuorinen has had a very fruitful relationship and for which he wrote his Fourth String Quartet. In 2004 the New York City Opera premiered his opera Haroun and the Sea of Stories based on the novel by Salman Rushdie, with a libretto by James Fenton. Other works from this decade include Cyclops 2000 for Oliver Knussen and the London Sinfonietta; Ashberyana, settings of poetry by John Ashbery; Spin5, a chamber concerto for violinist Jennifer Koh; the Fourth Piano Sonata, for Anne Marie McDermott; Synaxis; Metagong; and It Happens Like This, a dramatic cantata on seven poems by James Tate premiered at Tanglewood with the composer conducting. Between 2008 and 2012, Wuorinen composed the opera Brokeback Mountain, based on Annie Proulx's short story of the same name and with a libretto adapted by Proulx. It premiered on January 28, 2014, at the Real in Madrid to mixed reviews.

Өлім

2019 жылдың 7 қыркүйегінде Вуоринен құлап, бас миының астында қан жиналды (субдуральді гематома). Келесі бірнеше айда ол тағы үш рет құлап, соңында 2020 жылдың 11 наурызында Нью-Йорктегі Колумбия Пресвитериан ауруханасында қайтыс болды. 2020 жылдың 30 мамырында Антиохия епископ шіркеуінің Игнатий атындағы шіркеуінде реквием өткізілді. Ол тікелей эфирде көрсетіліп, YouTube-қа жүктелді.

Музыка

Уоринен 270-нен астам шығарма жазды, оның ішінде «Харун және әңгімелер теңізі» мен «Брокбек тауы» опералары бар. Кейінгі жылдары ол «сериализм» терминін «ешқандай мағынасы жоқ» деп атады. Вуориненнің көптеген музыкалық шығармалары техникалық тұрғыдан күрделі, орындаушыдан жоғары деңгейдегі шеберлік пен виртуоздық талап етеді, соның ішінде үлкен интервалдық секірулер, өте күшті динамикалық контрасттар және жылдам тембр алмасулар қажет. 2019 жылы «Perspectives of New Music» журналы «Charles Wuorinen: A Celebration at 80» атты құрмет кітабын (Festschrift) жариялады, онда Вуориненнің достары мен әріптестері жазған талдамалық мақалалар мен осы мерейтойға арналған композициялар жинақталған. Бұл мәселе (56-том, 2-нөмір, 2018 жылғы жаз) Истман музыка мектебінде өткен 80 жылдық мерейтойлық шаралармен жалғасты, онда мастер-класс, симпозиум және оның музыкасынан концерттер, сондай-ақ оған арналған шығармалар орындалды.

Сын

Уориненнің жазбаларында музыкаға қатысты әртүрлі пікірдегі адамдарға қатысты төзімсіз және жауыртқыш көзқарасы болғаны сынға ілікті. 1988 жылғы сұхбатында Вуоринен: "Менің істегенімі дұрыс деп санаймын [ ] көп түрлілік шарықтап кетті", - деді.

Сұрақ: Адамдар сізді [Вуоринен] сериялық композитор дейді, сіз атональді, қиын, тікенді музыка жазасыз. Бұл пікірлер дұрыс па, әлде оларда шындық бар ма? Вуоринен: Біреу туралы "Ол осылай немесе солай" деудің өте қызықты сұрағы – "Қай шығармаңызды айтасыз?" Сізге жауап бермеймін, кепілдік беремін. Бұл санаттардың мәні шамалы. Мені сериялық композитор деп атау үшін, біріншіден, бұл термин анықталуы керек, бірақ ешкім анықтауға тырыспайды.

Жеке өмір

Уоринен Нью-Йорк қаласында және Нью-Джерси штатының Моррис округіне қарасты Вашингтон қалашығының Лонг-Вэлли ауданында тұрды. Ол ұзақ жылдар бойы бірге болған серігі және менеджері Говард Стокарға үйленген еді. Уоринен 2020 жылдың 11 наурызында Нью-Йоркте 81 жасында, алдыңғы қыркүйек айында құлап алған жарақаттарынан көз жұмды.

Дискография

Уориненнің көптеген туындылары жазылған.

Белгілі студенттер

Вуориненнің шәкірттерінің қатарында Артур Рассел, Роберт Бонфиглио, Майкл Догерти, Аарон Джей Кернис, Питер Либерсон, Тобиас Пикер, Кеннет Лэмпл және Джеймс Ромиг болған.