Кіріспе
АҚШ монеталары сериясы. 50 штаттық квартерлер (рұқсат етілген) – АҚШ Монета жасау орталығы шығарған, айналымға түскен естелік квартерлер сериясы. 1999 жылдан 2008 жылға дейін соғылған, олардың арт жағында АҚШ-тың 50 штатының әрқайсысының ерекше суреті бейнеленген. 50 штаттық квартерлер бағдарламасы жаңа буын монета коллекционерлерін қолдау мақсатымен басталып, АҚШ тарихындағы ең сәтті нумизматикалық бағдарламаға айналды. АҚШ халқының шамамен жартысы монеталарды әуесқойлықпен немесе тұрақты түрде жинады. АҚШ федералды үкіметі коллекционерлердің монеталарды айналымнан шығаруы арқасында қазірге дейін 3 миллиард доллар қосымша табыс тапты. 2009 жылы АҚШ Монета жасау орталығы 2009 жылғы Колумбия округі және АҚШ территориялары бағдарламасы бойынша квартерлер шығара бастады. Территориялар квартерлер бағдарламасы жаңа заңнамалық актінің қабылдануымен бекітілді. Бұл бағдарламаға Колумбия округі, Пуэрто-Рико, Америка Самоасы, Гуам, АҚШ-тың Виргин аралдары және Солтүстік Мариан аралдары кіреді.
The 50 State quarters (authorized by ) was a series of circulating commemorative quarters released by the United States Mint. Minted from 1999 through 2008, they featured unique designs for each of the 50 US states on the reverse. The 50 State Quarters Program was started to support a new generation of coin collectors, and it became the most successful numismatic program in US history, with roughly half of the US population collecting the coins, either in a casual manner or as a serious pursuit. The US federal government so far has made additional profits of $3 billion from collectors taking the coins out of circulation. In 2009, the US Mint began issuing quarters under the 2009 District of Columbia and US Territories Program. The Territories Quarter Program was authorized by the passage of a newer legislative act, This program features the District of Columbia, Puerto Rico, American Samoa, Guam, the United States Virgin Islands, and the Northern Mariana Islands.
Жеке үлгілерге қосымша ескертулер
Алабама: Алабама штатының тоқсаны – АҚШ-та таратылған, Брайль әрпімен жазылған алғашқы монета. Аризона: Дизайнмен бейнеленген «Гранд Каньон штаты» деген жазу тоқсанды екі бөлікке бөлуге және Гранд Каньон мен сагуаро кактусы Аризонаның екі бөлек көрінісінде екенін көрсетуге арналған, себебі сагуаро кактусы Гранд Каньонға жақын жерде өспейді. Коннектикут: Коннектикут тоқсанының арт жағындағы Чартер емені 1856 жылғы 21 тамыздағы дауылда құлаған. Ол сондай-ақ 1936 жылғы жарты долларлық монетада бейнеленген, ол штаттың еуропалықтармен қоныстануының 300 жылдығына арналған. Джорджия: Джорджия штатының контуры тоқсанға кездейсоқ түрде штаттың солтүстік-батыс бөлігіндегі Дейд округін кіргізбеген сияқты. 1860 жылы Дейд округының тұрғындары АҚШ-тан және Джорджия штатынан бөлінуге дауыс берді. Округтың бөлінуі заңды түрде мойындалмады, ал Дейд округының тұрғындары 1945 жылы АҚШ-қа қайта қосылуды шешті. Гавай: Гавай тоқсанында 1810 жылы Гавай аралдарын біріктірген король Камехамеха I мүсіні, штаттың контуры және ұраны бейнеленген. Бұл – АҚШ-тың патшалық немесе монарх бейнеленген алғашқы монетасы. Иллинойс: Иллинойс тоқсаны – Чикагоның аспан сызығын бейнелейтін және тікелей қалаға сілтеме жасайтын жалғыз тоқсан (Миссури тоқсаны Gateway Arch бейнесі арқылы Сент-Луис қаласына тікелей сілтеме жасамайды). Индиана: Индиана тоқсанында Джорджия тоқсанындағыдай мәселе бар – оның солтүстік-батыс бұрышының бір бөлігі жоқ. Лейк округы толық немесе жартылай жоғалған (Мичиган көлімен шекаралас). Бұл қате көп назар алмады. Айова: 2002 жылы Айова тұрғындары штаттық тоқсанның дизайнын талқылаған кезде, Салливан ағайындарының суретін бейнелеуге бағытталған халықтық қозғалыс болды (1942 жылы Гуадалканал теңіз шайқасында USS Juneau (CL 52) кемесі батып кеткенде қаза болған бес Ватерлоо бауырларын құрметтеу үшін). Бұл күш-жігер сәтсіз аяқталды, Грант Вудтың дизайны қолданылды, бірақ авторлық құқық мәселелері шешілгеннен кейін. Мэриленд: Монетада бейнеленген Мэриленд штатының ғимараты – шегелерсіз салынған ең үлкен ағаш күмбез. Кейбір тұрғындар тоқсан штатының әйгілі көк рагын көрсетпегеніне шағымданады. Миссисипи: Магнолия гүлінің дизайны, оны қарау үшін ұсынылған жоғары үлкейту деңгейінде танылса да, өндіріс масштабында тек штаттың лақап атын көрсететін кезде ғана көрерменге бейнеленген мазмұнды түсіндіретін аморфты масса ретінде көрінеді. Миссури: Миссури тоқсанының дизайн байқауының жеңімпазы Пол Джексон, Монета граверінің оның бастапқы ұсынысын қажетсіз өзгерткенін мәлімдеді. Монета соғу орталығы Джексонның дизайны монетаға айналдыруға болмайтынын мәлімдеді, бірақ жеке монета соғу орталығы кейіннен оның мүмкін екенін көрсетті. Монета граверлері АҚШ монеталарының соңғы дизайнында дискреттілік таныта алатыны анықталды және кейінгі штаттық тоқсандардың идеяларын сұратудан «дизайн байқауы» термині алынып тасталды. Небраска: Небраска тоқсанының соңғы тұжырымдамаларының бірі Понка басшысы Standing Bear-ге негізделген, ол федералды үкіметке қарсы сотта АҚШ Конституциясына сәйкес құқықтарына ие азаматтар екенін сәтті дәлелдеді. Нью-Гэмпшир: Нью-Гэмпшир тоқсанының арт жағында бейнеленген Таудың қариясы, тоқсан шығарылғаннан кейін үш жылдан аз уақыт өткенде, 2003 жылы құлады. Нью-Джерси: Джордж Вашингтонның екі жағында бейнеленген алғашқы монета. Огайо: Ғарышкерлер Джон Гленн, Нил Армстронг, Джеймс Ловелл және Джудит Ресник, сондай-ақ Райт ағайындары Огайоның тумалары болды. Орегон: Орегонның дизайнында Кратер көлі мен Сиқыршы аралының көрінісі бейнеленген. Бұл дизайнды Орегонның естелік тоқсан комиссиясы таңдады. Комиссия 18 мүшеден тұрды, оның ішінде губернатор Тед Кулоноски, мемлекеттік қазынашы Рэндалл Эдвардс, Columbia Sportswear төрағасы Герт Бойл, нумизматик Монте Менсинг және Бивертон орта мектебінің студенті Лора Дэвис, сондай-ақ штат заң шығарушылары Чарльз Старр, Джоан Дьюкс, Бетси Джонсон және Бетси Клоуз. Комиссия Кратер көлінің дизайнын секіруші лосось, Орегон жолы және Худ тауы сынды үш финалисттен таңдады. Род-Айленд: Мачта биіктігі 199 фут (61 м) яхта Релианс Клейборн Пелл Ньюпорт көпірінің астынан өте алмайтын, оның төменгі биіктігі 188 фут (57 м), бірақ монетада кеме көпірдің астынан өтіп жатқандай бейнеленбеген. Бұл да орын алмады, өйткені 1913 жылы Reliance металл сыныбына сатылды, ал Пелл көпірі 1969 жылы ашылды. Оңтүстік Дакота: Оңтүстік Дакотада кез-келген штаттан қарағанда үндістердің үлесі ең жоғары болғанымен, Оңтүстік Дакота тоқсанында еуропалықтардың қоныстануының нәтижесінде пайда болған үш нысан бейнеленген. Бұл нысандар Маунт Рашмор (төрт АҚШ президентін құрметтейтін және Лакота тайпасы үшін қасиетті саналатын Қара тауларға қашалған), сақина мойынды фазан (Азиядан әкелінген түр) және бидай (Еуразиялық егіс, штаттың көптеген жергілікті шөптерін ығыстырған). Теннесси: Теннесси тоқсанына қатысты да кейбір даулар болды. Кейбір дереккөздер монетада бейнеленген аспаптардың егжей-тегжейінің дұрыс еместігін, мысалы, гитарадағы тартқыштардың саны мен трубадағы түтіктердің орналасуын айтады. Гитара сияқты аспаптағы тартқыштардың саны, егер аспап Нашвилл мәдениеті мен бизнесіне әсер еткен мексикалық виуэла болса, дұрыс болар еді. Алайда, аспапта алты тігізгіш бар, сондықтан ол виуэла емес, гитара. Батыс Вирджиния: Батыс Вирджиния тоқсанының дизайны үшін ұсынылған нұсқалардың арасында әйгілі Mothman бейнесін қоюға бағытталған қозғалыс болды. Висконсин: Висконсин тоқсандарының көптеген даналарында шағын монета қатесі болды: жүгерінің қабығында қосымша жапырақ болды. Кейбір зардап шеккен монеталарда «төменгі жапырақ», ал басқаларында «жоғары жапырақ» болды. Бұл қателердің барлығы Денвер монета соғу орталығында соғылған. Қате мақсатты болған ба, әлде жазаба болған ба белгісіз, бірақ қате бастапқыда қызығушылық тудырды. Бұзылған монеталар жиынтығы бір кезде eBay-де 2800 долларға дейін сатылды, бірақ 2013 жылғы R. S. Yeoman-ның «АҚШ монеталары туралы нұсқаулық» кітабында қолданылмаған даналардың бағасы айтарлықтай төмендегені көрсетілген. Вайоминг: Вайоминг тоқсандарының кейбіреулері 2007 жылы сапаны бақылаудың дұрыс болмауына байланысты шығарылды. Көптеген адамдар штаттың автомобиль тіркелмелерінде қолданылған соқпақ дизайнын алғаш көрген кезде, егжей-тегжейдің жоқтығы өзінің кемшілігі екеніне қателесті, толық емес соғудың нәтижесі. Алайда, қалыптардағы жарықтардың және одан кейін асығыс жөндеулердің бірнеше мысалы байқалды.
Жыл картасы
+ Келесі картада әрбір штат, федералды округ немесе аумақ штаттық монета ретінде қандай жылы шығарылғаны көрсетілген. + Келесі кестеде монеталар жыл бойынша топтастырылған. Түс Жыл 1-ші шығарылым 2-ші шығарылым 3-ші шығарылым 4-ші шығарылым 5-ші шығарылым 6-шы шығарылым 1999 Делавэр Пенсильвания Нью-Джерси Джорджия Коннектикут 2000 Массачусетс Мэриленд Оңтүстік Каролина Нью-Гэмпшир Вирджиния 2001 Нью-Йорк Солтүстік Каролина Род-Айленд Вермонт Кентукки 2002 Теннесси Огайо Луизиана Индиана Миссисипи 2003 Иллинойс Алабама Мэн Миссури Арканзас 2004 Мичиган Флорида Техас Айова Висконсин 2005 Калифорния Миннесота Орегон Канзас Батыс Вирджиния 2006 Невада Небраска Колорадо Солтүстік Дакота Оңтүстік Дакота 2007 Монтана Вашингтон Айдахо Вайоминг Юта 2008 Оклахома Жаңа Мексика Аризона Аляска Гавай 2009 Колумбия округі Пуэрто-Рико Гуам Америка Самоа АҚШ Виргин аралдары Солтүстік Мариан аралдары
Жинақтау құндылығы
1997 жылы Конгресс 50 штаттың ескерткіш монеталар бағдарламасын қабылдады, ол 50 штаттың тоқсандық сериясын құруды тапсырды. Бұл бағдарламаның мақсаты – «АҚШ құрамындағы 50 штаттың бірегей Федеративтік Республикасын құрметтеу; және АҚШ жастары арасында жеке штаттар туралы білімді тарату, олардың тарихы мен географиясы, сондай-ақ ұлттық мұраның бай әртүрлілігі туралы мәлімет беру», сонымен қатар «жастар мен олардың отбасыларын барлық штаттардың есте қаларлық монеталарын монетаның номиналды құнымен жинауға» ынталандыру болды. Әртүрлі үлгілердің тиражы әртүрлі болғанымен, Вирджиния тоқсандары Солтүстік Мариан аралдарының тоқсандарынан шамамен 20 есе көп, ал тұрақты айналымдағы монеталардың ешқайсысы құнды инвестицияға айналу үшін жеткілікті сирек емес. Дегенмен, Висконсин тоқсанындағы қателер коллекционерлердің қызығушылығын тудырды. Денвер монета қорыту зауытындағы кейбір үлгілерде жүгеріде жапырақ болмаған, ал кейбіреулерінде жоғары қарай бағытталған кішкентай жапырақ, енді басқаларында жапырақ төмен қарай иілген. 2005 жылдың ақпан айында eBay аукционында барлық үш үлгінің жиынтығы 300 долларға сатылды және бастапқыда жеке монеталардың құны 1500 долларға дейін өсті, бірақ 2020 жылдың ақпан айына қарай PCGS MS 62 сапасындағы үлгілердің құны 92 доллардан 130 долларға дейін бағаланды. Делавэр тоқсанының алғашқы үлгілерінде де қателер кездесті. Штаттық тоқсанның алғашқы үлгісі болғандықтан, монета жасау зауыты оған артық салмақ берді, нәтижесінде автоматтар оны қабылдамады. Монета қалыбы тез жөнделді. Кейбір Делавэр тоқсандары соңғы әрпізсіз шықты, енді олар «БІРІНШІ ШТАТ» деп жазылған. 2000 жылы Сакагавея долларының кері жағы доллар монеталарының қалыптарындағы штаттық тоқсанның алдыңғы жағымен біріктіріліп, «мұстанг» деп аталатын қате монета пайда болды. 2019 жылдың тамызына дейін доллар қалыптарында жасалған осы қате монеталардың тек 19-ы монета қорыту зауытынан тысқары шыққандығы белгілі болды. 2005 жылғы Миннесота тоқсанында екі қате болды, сондай-ақ 2005 жылғы Миннесота тоқсанында артық ағаштар бейнеленген (тағы да қате). 2005 жылғы Канзас тоқсанындағы ерекше қате нәтижесінде жорғалауыл бизон пайда болды. Канзас тоқсандарының кейбіреулерінде «ҚҰДАЙҒА СЕНІМДІМІЗ, АЛ БІЗ – ТОЗҒАНДЫҚТАН» деген ұран жазылған. АҚШ айналымдағы металлдан жасалған еске алу монеталарын шығарады және 1992 жылдан бері күмістен жасалған 10, 25 және 50 центтік монеталардың жиынтығын жеке сатады. Күміс жиынтықтарының арасында 1999 жылғы жиынтық ең құндысы болып саналады, өйткені ол серияның бірінші жылы және салыстырмалы түрде аз тиражбен шығарылған, бірақ 50 штаттық тоқсандық бағдарлама аяқталғаннан кейін бағасы айтарлықтай төмендеді. Осы немесе кез келген басқа жылғы қара металл жиынтығының құны одан әлдеқайда төмен. Кейінгі жылдардағы күміс жиынтықтарының да белгілі бір құндылығы мен коллекционерлік тартымдылығы бар, бірақ олардың бағасы да төмен. Көрермендерге жарнамаланған штаттық тоқсандық немесе еске алу монеталарын сатып алу алдында бағаларды зерттеу ұсынылады. Жалпы, бұл бағдарлама тоқсандық және жалпы монета коллекциялауға қызығушылықты арттырды. Бағдарламаның жұмыс істеген жылдарында көптеген жарнамалар, тоқсандық өнімдер мен тоқсандық ақпарат қолжетімді болды. Home Shopping Network, Franklin Mint және Littleton Coin Company жарнамалық кеңістікте ең ірі компаниялардың бірі болды.
Сейниораж
50 штаттық кварталдар бағдарламасы жиналып, айналымнан шығарылатын кварталдарға деген қоғамдық сұранысты арттырады деп күтілгендіктен, Монета жасау үйі бағдарламаның қосымша сейньоражын есептеу үшін экономикалық модельдерді пайдаланды. Бұл есептеулер 2,6 миллиардтан 5,1 миллиард долларға дейінгі диапазонды көрсетті. (Бағдарлама аяқталғаннан кейін, Монета жасау үйі сейньораждың нақты өсімін 3 миллиард доллар деп бағалады.) Сонымен қатар, бағдарлама қосымша 110 миллион долларлық нумизматикалық табыс әкелетіні болжалды. (Бағдарламадан кейінгі соңғы есептеу 136,2 миллион долларды құрады.) Монета жасау үйі осы есептеулерді ұсынылған бағдарламаны қолдау үшін пайдаланды, ал 50 штаттық кварталдар бағдарламасын бекітуге арналған заңнамада осы есептеулер келтірілді. 2005 жылдың 4 мамырында "АҚШ Монета жасау үйі ескерткіштік центтерді шығаруға дайындалуда" деген тақырыпта тағы бір жаңалық жарияланды. Late Night with Conan O'Brien телешоуында жаңа штаттық кварталдардың ойдан шығарылған сатирикалық суреттері туралы бірнеше бөлім көрсетілді. Мүсінші Дэниел Карр, оның суреттері Нью-Йорк және Род-Айленд штаттарының кварталдарында қолданылған, ал оның идеясы Мэн штатының кварталы үшін бейімделген, штаттық квартал идеясын пародизациялап, пародиялық кварталдар сериясын жасады.