Жаңа Зеландиядағы социализм және әлеуметтік-экономикалық өзгерістер қозғалысы

Кіріспе

Жаңа Зеландияда әлеуметтік-экономикалық өзгерістерді жақтаған саяси қозғалыс.

Жаңа Зеландиядағы социализм алғашқы отарлау кезеңінде көп әсер етпеді, бірақ 20 ғасырдың басында саяси қозғалыс ретінде дамыды. Социализмнің алғашқы өсуінің көп бөлігі еңбек қозғалысында байқалды. Қазіргі Жаңа Зеландия саясатында социализмнің қандай дәрежеде рөл атқаратыны социалист анықтамасына байланысты, бірақ көптеген басты ағымдағы саясаткерлер өзін "социалист" деп сипаттамайды. "Социал-демократ" термині жиі қолданылады, бірақ көбінесе "сол қанат" немесе "орталық-сол қанат" терминдері қолданылады. Жаңа Зеландияда социалистік мақсаттар мен ұйымдардың алуан түрлі жиынтығы бар. Олардың кейбіреулері, мысалы, соғысқа қарсы қозғалыс сияқты, қоғамдық белсенділікте маңызды рөл атқарады, ал басқалары социалистік революцияға берілген. Жаңа Зеландиядағы бірнеше танымал саяси партиялар, мысалы Жаңа Зеландияның Еңбек партиясы, социализммен тарихи байланысқа ие, бірақ капиталистік экономиканы қабылдағандықтан бүгінде социалистік деп есептелмейді. Бұл белгіні көбірек иеленуі мүмкін, саяси ағымнан тыс орналасқан шағын марксистік ұйымдар, мысалы, "Аотаороані ұйымдастыру", "Халықаралық социалистік ұйым", "Социалистік Аотаороа" немесе "Аотаороаның коммунистік партиясы".

Жаңа Зеландия социализмі тарихы

Академик Жозефина Ф. Милберн социалистік теориялар британдық еңбек қозғалысында тәжірибесі бар иммигрант жұмысшылар арқылы енгізілгенін айтады. Дегенмен, олардың идеялары кеңінен қабылданбады. 1891–1912 жылдары үстемдік құрған Жаңа Зеландияның Либералдық үкіметі социализмді қабылдамады, бірақ кәсіподақтарды қолдады және 1890 жылдары елдің әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесінің негізін салды, сондай-ақ ірі жер иелерімен күресті. Милберн үкіметтік белсенділікті кішкентай социалистік қозғалыстың ықпалымен байланыстыруға болмайды деп тұжырымдайды.

Кәсіподақтар мен жұмысшылар партиялары

Идеологиялық социализм, пайда болғанда, көбінесе Ұлыбританиядан немесе басқа британдық колониялардан тарады. Социализмнің алғашқы дамуының көп бөлігі еңбек қозғалысында болды және көбінесе кәсіподақтардың өсуімен бірге жүрді. 1870 жылдары Джеймс Макферсон және оның Кентербери жұмысшыларының өзара қорғау қоғамы Карл Марксқа Бірінші Интернационалға қосылу туралы өтінішпен хат жазды. Жаңа Зеландияның Еңбек Федерациясы (сондай-ақ "Қызыл Федерация" деп белгілі) көптеген басқа еңбек ұйымдары сияқты социалистік теориялардың ықпалында болды. Қызыл Федерация 1909 жылы кеншілер кәсіподақтарының федерациясы басқа кәсіподақтарды Жаңа Зеландияның Еңбек Федерациясына қосылуға шақырғанда құрылды. Қызыл Федерацияның ресми органы – "Maoriland Worker" басылымы болды, ол белсенді кәсіподақ қозғалысын және социализмді жақтады. Қызыл Федерацияның негізгі басшыларының қатарында австралиялық Хики және Пэдди Уэбб, сондай-ақ австралиялық Боб Сэмпл болды. Қызыл Федерацияға қарсы, негізгі сауда және еңбек кеңестері бәсекелес Еңбек Федерациясын құрды. 200 британдық социалистердің, "Clarion Settlers" деп аталғандардың келуі 1901 жылы Маркс пен Фридрих Энгельстің еңбектерін насихаттаған Жаңа Зеландия Социалистік партиясының құрылуына әкелді. Британдық Тәуелсіз Еңбек партиясының күшті ықпалында болған Социалистік партия социализмді сайлаулар арқылы емес, білім беру және үгіт-насихат арқылы ілгерілетуді жақтады. Топ айтарлықтай табысқа жете алмады, бірақ Жаңа Зеландия социализмінің дамуына елеулі әсер етіп, "Қызыл Федерациямен" тығыз байланыс орнатты. Атап айтқанда, Эдвард Хантер (кейде "Billy Banjo" псевдонімімен танымал, және Социалистік партияның да, Қызыл Федерацияның да мүшесі) социалистік идеяларды кәсіподақтарға таратуда маңызды рөл атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Гарри Холланд, Майкл Джозеф Савидж, Питер Фрейзер, Гарри Скотт Беннетт, Том Баркер, Том Бладворт және Боб Сэмпл сияқты Жаңа Зеландия және Австралия социалистері "Кооперативтік қоғамдастық" құруды жақтады, онда барлық жер және байлықты өндіру, бөлу және басқару құралдары халыққа тиесілі болып, бірлесіп басқарылатын болар еді. Маркс пен Энгельстен басқа, бұл антиподтық социалистерге Генри Джордж, Эдвард Беллами, Жорж Сорель, Август Бебель, Юджин Дебс, Билл Хейвуд және Ирвинг Фишер сияқты әртүрлі радикалдық еуропалық және американдық жазушылардың әсері тиді. 1912 жылы Петоне Марксистік клубы құрылды және әр дүйсенбі күні жиналатын болды. Бұл Жаңа Зеландия Марксистік қауымдастығының алғашқыларының бірі болды. Соның нәтижесінде социалистік бағытталған бірнеше партиялар құрылды. Бастапқыда жұмысшы табысының дауысы көбінесе Либералдық партияға шоғырланды, онда бірқатар көрнекті солшыл саясатшылар (мысалы, Фредерик Пирани) пайда болды. Бірақ кейіннен тәуелсіз жұмысшылар партиясын құруға шақырулар күшейді, әсіресе либералдардың реформалық күші жоғала бастаған кезде. Парламентте орын алған екінші ұйымдастырылған партия (Либералдық партиядан кейін) 1908 жылғы сайлауда Веллингтонда қалалық округтен жеңіс однып алған шағын Тәуелсіз саяси еңбек лигасы болды. Кейін, 1910 жылы IPLL Еңбек партиясы ретінде қайта құрылды (қазіргі партиямен шатастырмау керек).

Ideological socialism, when it arrived, mostly stemmed from Britain or other British colonies. Much of socialism's early growth was found in the labour movement, and often coincided with the growth of trade unions. During the 1870s, James McPherson and his Canterbury Working Men's Mutual Protection Society had written to Karl Marx, requesting affiliation with the First International. The New Zealand Federation of Labour (also known as the "Red Federation") was influenced by socialist theories, as were many other labour organizations. The Red Federation was formed in 1909 when a federation of the mining unions invited other unions to join a New Zealand Federation of Labour. The Red Federation's official organ was the Maoriland Worker, which advocated militant unionism and socialism. Key Red Federation leaders included the Australian–born Hickey and Paddy Webb, and fellow Australian Bob Semple. In opposition to the Red Federation, mainstream trade and labour councils formed a rival Federation of Labour. The arrival of 200 British socialists called the "Clarion Settlers" led to the formation of the New Zealand Socialist Party in 1901, which promoted the works of Marx and Friedrich Engels. Strongly influenced by the British Independent Labour Party, the Socialist Party advocated promoting socialism through education and agitation rather than elections. The group met with little tangible success, but it nevertheless had considerable impact on the development of New Zealand socialism, forging close ties with the "Red Federation." In particular, Edward Hunter (sometimes known under the pen name "Billy Banjo", and a member of both the Socialist Party and the Red Federation), was a major figure in the spread of socialist ideas to the unions. In the years leading up to the First World War, several New Zealand and Australian socialists including Harry Holland, Michael Joseph Savage, Peter Fraser, Harry Scott Bennett, Tom Barker, Tom Bloodworth, and Bob Semple advocated the creation of a "Cooperative Commonwealth" in which all land and means of wealth production, distribution, and management would be owned and managed collectively by the people. Besides Marx and Engels, these antipodean socialists were influenced by various radical European and American writers including Henry George, Edward Bellamy, Georges Sorel, August Bebel, Eugene Debs, Bill Haywood, and Irving Fisher. In 1912, a Petone Marxian Club was formed and met every Monday. This was one of the forerunners to the New Zealand Marxian Association. The growth of unionism eventually led to the establishment of a number of socialist influenced parties. Originally, the working class vote was concentrated mainly with the Liberal Party, where a number of prominent left wing politicians (such as Frederick Pirani) emerged. Later, however, there were increasing calls for an independent workers' party, particularly as the Liberals began to lose their reformist drive. The second organised party to gain a seat in Parliament (after the Liberal Party) was the small Independent Political Labour League, which won an urban electorate in Wellington in the 1908 election. Later, in 1910, the IPLL was reformed as the Labour Party (not to be confused with the modern party).

Еңбек партиясының пайда болуы

Солшыл топтардың бірігуге ұмтылысы 1912 жылы «Бірлік конференциясы» деп аталды. Бұл конференцияның мақсаты Жаңа Зеландиядағы түрлі солшыл партияларды, оның ішінде орташа лейбористік партия мен радикалды Социалистік партияны біріктіру болды. Алайда, Социалистік партия конференцияға қатысудан бас тартты, ал жаңа Біріккен лейбористік партия лейбористік партиядан және бірқатар тәуелсіз үгіткерлерден құралды. Премьер-министр Уильям Мэссидің Вайхи шахтерлерінің ереуілін «қатаң» басуы 1913 жылы тағы бір бірігу әрекетіне түрткі болды. Бұл жолы социалистер қатысуға келісті. Біріккен лейбористік партия мен Социалистік партияны біріктіретін жаңа топ – Социал-демократиялық партия құрылды. Бірақ Біріккен лейбористік партияның бір тобы бұл шешімге келіспей, сол атаумен қызметін жалғастырды. Кейін, социал-демократтардың док жұмысшылары мен көміршілердің ереуілін қолдау туралы шешімі бірнеше социал-демократиялық лидерлердің тұтқындалуына әкеп соқты, нәтижесінде партия 1914 жылғы сайлауда дағдарысқа ұшырады, ал Біріккен лейбористік партияның қалдықтары «біріккен» социал-демократтардан көбірек мандат алды. Соңында, 1916 жылы Социал-демократтар мен Біріккен лейбористік партияның қалдықтарын біріктіріп, Жаңа Зеландияның лейбористік партиясын құруға келісім берілді. Жаңа лейбористік партия анық социалистік бағытта болды және байлықты қайта бөлу, индустрияны мемлекеттік меншікке алу және әскери шақыруды жою мақсатына негізделген. Болашақта Лейбористік партияның жетекшісі болған Гарри Холландтың сенімдері радикалды социалистік болды, ол Социалистік партиямен және Вайхидегі ереуілші шахтерлермен байланыста болды. Холланд Вайхидегі наразылықтардың алдағы таптық қақтығыстың белгісі екеніне сенді. Лейбористік партия сайлауда бірқатар жетістіктерге қол жеткізсе де, Холланд Майкл Джозеф Савиджбен ауыстырылғанға дейін Либералдық партия мен Реформа партиясынан қалып қойды. Савидж, бұрын Социалистік партияға қатысқанмен, Холландтан гөрі умеренный болды, және лейбористер айтарлықтай қолдауға ие болды. Ұлы депрессияның көмегімен лейбористер 1935 жылғы сайлауда маңызды жеңіске жетті.

The growing drive for unity among left wing groups resulted in a "Unity Conference" being called in 1912. This conference aimed to merge the various left wing parties in New Zealand, including both the moderate Labour Party and the hardline Socialist Party. The Socialist Party, however, refused to attend the conference, and the new United Labour Party consisted only of the Labour Party and a number of independent campaigners. Premier William Massey's "heavy handed" suppression of the Waihi miners' strike prompted another attempt at unity in 1913. This time, the Socialists were willing to attend. A new group, the Social Democratic Party, was formed, merging the United Labour Party and the Socialist Party. A faction of the United Labour Party refused to accept the decision, however, and continued on under the same name. Later, a decision by the Social Democrats to support a strike of dockworkers and coal miners resulted in a number of Social Democratic leaders being arrested, leaving the party in disarray in the 1914 election, the remnants of the United Labour Party actually won more seats than the "united" Social Democrats. Finally, in 1916, it was agreed that the Social Democrats and the United Labour Party remnants would all be amalgamated into a single group, the New Zealand Labour Party. The new Labour Party was explicitly socialist, and was based around goals of redistribution of wealth, nationalization of industry, and elimination of conscription. Eventual Labour Party leader, Harry Holland, was strongly socialist in his beliefs, having been associated with the Socialist Party and with the striking miners in Waihi. Holland believed that the militancy at Waihi was a sign of further impending class conflict. While the Labour Party gained some electoral success, it continued to trail the Liberal Party and the Reform Party until the replacement of Holland with Michael Joseph Savage. Savage, although also involved in the earlier Socialist Party, was more moderate than Holland, and Labour gained considerable support. Assisted by the Great Depression, Labour won a decisive victory in the 1935 election.

Еңбекшілердің әлеуметтік демократиясы

Социалистік тамырларына қарамастан, Лейборист партиясы билікке келгеннен кейін әлеуметтік-демократиялық бағытқа қалып өтті. Савидж бен Питер Фрейзер басқарған Бірінші лейбористік үкімет өнеркәсіпті, хабар таратуды, көлікті ұлттандыру және кейнсиандық әл-ауқат мемлекетін құру сияқты бірқатар социалистік саясатты іске асырды. Дегенмен, партия капитализмді жоюға тырыспады, оның орнына аралас экономиканы таңдады. Лейборист партиясының әл-ауқаты мен аралас экономикасы 1980 жылдарға дейін күмәндалмады. 1949 жылғы сайлауда жеңілгеннен кейін екі жыл өткен соң, партияның бағдарламасынан «өндіріс, тарату және айырбас құралдарын әлеуметтендіру» мақсаты алынып тасталды. Бұл кейде Лейборист партиясының толыққанды социализмге деген нақты талабының аяқталуы деп есептеледі. Алайда, социализмнен бас тарту оңай болған жоқ. Лейборист партиясының саясаткері Джон А. Ли осы өзгерістерді қатаң сынап, 1940 жылы Демократиялық лейборист партиясын құру үшін партиядан кетіп қалды. Бұл партия Лейборист партиясынан гөрі социалистікке жақын болды, бірақ үлкен жетістікке жете алмады. Көптеген мүшелер ақырында партиядан шығып кетті, көбінесе Лидің авторитарлық стиліне байланысты. 1980 жылдары Премьер-министр Дэвид Ланге және Қаржы министрі Роджер Дуглас басшылығымен Төртінші лейбористік үкімет «Роджерномика» деп аталатын бірнеше неолибералдық экономикалық реформаларды жүзеге асырды, олар Жаңа Зеландияның кейнсиандық экономикасын еркін нарық моделіне көшірді. Лейборист партиясының дәстүрлі құндылықтарынан бас тартуы партияны бөліп, наразы мүшелерді Джим Андертонның «Жаңа лейборист» партиясына, «Жасылдарға», Жаңа Зеландияның Әлеуметтік несиелік демократиялық партиясына және Альянс аясындағы «Мана Мотухаке» партияларына қосылуға итермеледі. Кейіннен құрылған лейбористік үкіметтер орталық-солшыл әлеуметтік және экономикалық саясатты қолдап, еркін нарық экономикасын сақтап келді. Бұрынғы премьер-министр Жасинда Ардерн өзін социал-демократ деп санайды және бұрын Халықаралық социалистік жастар одағының президенті болып қызмет еткен.

Коммунистік партияның өрлеуі

Голландтың орнын алмастыруына дейін, әсіресе 1949 жылғы Лейбористік партияның саясаты өзгергеннен кейін, көптеген адамдар Лейбористік партияның социалистік тамырларынан тым алыстап кеткеніне көз жеткізді. Лейбористік партия құрылғаннан кейін екі жыл өткен соң Жаңа Зеландия Марксистік қауымдастығы құрылды. Марксистік қауымдастық Ұлыбританияның Социалистік партиясынан (SPGB) шабыт алып, саяси әрекетке баса назар аударды. Кейіннен ол Голландпен қарым-қатынаста шиеленіске ұшырады. 1921 жылы Марксистік қауымдастық ішкі дағдарысқа тап болды. Сол жылы Ресей революциясын қолдаған бірқатар мүшелері Жаңа Зеландия Коммунистік партиясын (CPNZ) құру үшін партиядан шықты. Оларға Жаңа Зеландия Социалистік партиясының ішіндегі екі революциялық бағыт қосылды: революциялық саясат пен өндірістік синдикализмді жақтаған Де-Лониттер және тікелей әрекеттерді қолдаған, саяси қызметтен бас тартқан Дүниежүзілік жұмысшылар индустриалдық ұйымының (IWW) синдикалистік дәстүрі. 1930 жылы Марксистік қауымдастықтың бұрынғы мүшелері (Австралия Социалистік партиясының (WSM) қолдауымен) Жаңа Зеландия Социалистік партиясын құрды (бұрынғы Жаңа Зеландия Социалистік партиясынан өзгеше). Бұл топ Лейбористік партияның (немесе оған дейінгі партиялардың, Марксистік қауымдастықты қоспағанда) нағыз социализмді ұсынатынын жоққа шығарды. Жаңа Социалистік партия бүгінге дейін бар, бірақ атауы сәл өзгеріп, Дүниежүзілік Социалистік партия болып қайта аталды. Ал CPNZ Оңтүстік аралдың Батыс жағалауындағы және Солтүстік аралдың Вайкато аймағындағы Хантлидегі шахтерлерден, теңізшілерден және жағалаудағы жұмысшылардан қолдау тапты. Партия Кеңес Одағының ресми ұстанымын қатаң сақтап, мақсаттары, сенімдері, манифесі және ұйымдық құрылымы мен процестері Кеңес Одағы Коммунистік партиясының (КПСС) үлгісіне сәйкес болды. Кеңестер сондай-ақ үшінші Интернационал немесе Коминтерн арқылы халықаралық коммунистік партияларды бағыттап отыруға тырысты. CPNZ Австралия Коммунистік партиясымен (CPA) тығыз байланыс орнатып, маори халқының құқықтарын және Батыс Самоадағы Мау қозғалысын қолдады. 1920 жылдары CPNZ және коммунистік фронт ұйымы NZ USSR Society Жаңа Зеландияның кәсіподақ қозғалысына, жұмысшыларға, зиялыларға және Жаңа Зеландияның Лейбористік партиясына ықпал етуге тырысып, Кеңес Одағы мен социалистік саясатқа қолдау көрсетуге шақырып, бірақ бұл әрекеттері көбінесе сәтсіз аяқталды. Лейбористік партия CPNZ және коммунистік фронт ұйымдарының барлық мүшелерін қабылдаудан бас тарту саясатын қабылдады. Бұл Ұлы депрессия кезінде кәсіподақтар мен жұмыссыздар қозғалысын бақылау үшін коммунистер мен социал-демократтар арасындағы антагонизм мен бәсекелестікке жағдай жасады. Дегенмен, коммунистер мен социал-демократтар 1930 жылдары фашизмге қарсы күресте бірлесіп жұмыс істеді.

Even before Holland's replacement, and especially after Labour's 1949 policy change, many people had come to the conclusion that the Labour Party had moved too far away from its socialist roots. Only two years after Labour's foundation, the New Zealand Marxian Association was established. The Marxian Association was inspired by the Socialist Party of Great Britain (SPGB) and focused on political action. It would later clash acrimoniously with Holland. The Marxian Association itself would fall prey to internal division in 1921. That year, a number of members who supported the Russian Revolution departed to form the Communist Party of New Zealand (CPNZ). They were joined by two other revolutionary strands within the New Zealand Socialist Party: the De Lonites who espoused revolutionary politics and industrial unionism; and the Industrial Workers of the World (IWW) syndicalist tradition who advocated direct action and spurned political activity. In 1930, however, former members of the Marxian Association (backed by members of the Socialist Party of Australia (WSM)) established the Socialist Party of New Zealand (distinct from the earlier New Zealand Socialist Party). This group denied that the Labour Party (or even any of the parties before it, except for the Marxian Association) represented genuine socialism. The new Socialist Party still exists today, although has slightly modified its name, becoming the World Socialist Party). Meanwhile, the CPNZ built its support from miners in the South Island's West Coast and Huntly in the North Island's Waikato district, and from seamen and waterside workers. The party faithfully followed the official position of the Soviet Union, modelling its aims, beliefs, manifesto and organisational structure and processes on those of the Communist Party of the Soviet Union (CPSU). The Soviets also sought to guide international Communist parties through the Third International or Comintern. In addition, the CPNZ also maintained close ties with the Communist Party of Australia (CPA) and supported Maori rights and the Mau movement in Western Samoa. During the 1920s, the CPNZ and the Communist front organisation NZ USSR Society attempted to influence the New Zealand trade union movement, workers, intellectuals and the New Zealand Labour Party to promote support for the Soviet Union and socialist policies. These attempts were largely unsuccessful and the Labour Party adopted a policy excluding all members of the CPNZ and Communist front organisations. This set the stage for enmity and rivalry between communists and social democratic parties over control of the trade unions and unemployed workers' movements during the Great Depression. Both communists and social democrats however did work together during the 1930s to combat fascism.

Коммунистік тармақтар

1960 жылдары Қытай-Кеңес арасындағы жарылыс орын алғанда, Жаңа Зеландия Коммунистік партиясы (ЖЗКП) Кеңес Одағын қолдаушылардың (ревизионист Никита Хрущевтің жетекшілігімен) және Қытайды қолдаушылардың (радикалды Мао Цзэдунның жетекшілігімен) арасында күрт бөлінді. Соңында Вик Вилкокс жетекшілігіндегі маоистер жеңіске жетті, ал Хрущевтің жақтастары партиядан қуылды. Вилкокс басшылығымен ЖЗКП – Қытайды қолдаған жалғыз батыс коммунистік партиясы болды. ЖЗКП-нің ресми органы – «Халық дауысы» газеті. Кен Дуглас пен Джордж Гарольд (Билл) Андерсен басқарган қуылған мүшелер Социалистік Бірлік Партиясын (СБП) құрды. СБП 1991 жылы КСРО ыдырағанға дейін КПСС пен КСРО-ны қолдады, 1968 жылы Варшава шартының Чехословакияға басып кіруін, 1982 жылы Польшадағы «Солидарлық» демонстрацияларын басуды және Кеңес-Афған соғысын қорғады. Мәскеу СБП мүшелерінің Ресейге жиі сапарларын қаржыландырды, ал совет идеологтары мен кеңесшілері Жаңа Зеландиядағы СБП өкілдерімен үнемі кездесті. СБП-нің газеті – «NZ Tribune». Социалистік Бірлік партиясы өз ішінде бөлініске ұшырады, ал кейбір мүшелері қазіргі Аотеароа Социалистік партиясын құру үшін партиядан кетті. 1969 жылы Социалистік Әрекет Лигасы (қазіргі Коммунистік Лига) құрылды. Лига Вьетнам соғысына қарсы студенттік наразылықтардан туындады және Леон Троцкий, Фидель Кастро және Че Гевараның теорияларымен әсерленді. Лига Куба, Никарагуа және Филиппиндегі коммунистік қозғалыстарға қызығушылық танытты. Оның газеті – «Socialist Action». Лига ең тұрақты партиялардың бірі болып танылды және 2017 жылғы Маунт Альберт сайлауына қатысты. Парламент мүшесі Кит Лок бұрын Социалистік Әрекет Лигасында қатысқан. Мао қайтыс болғаннан кейін Ричард Вольф пен Гарольд Крук басшылығымен ЖЗКП Дэн Сяопин енгізген реформаларды қабылдамады. Олар Энвер Ходжа басқарған Албания Еңбек партиясының Албаниясын ұстанды. Партия басшылығы Ходжаны «нағыз» коммунизмді сақтап қалған жалғыз коммунистік көшбасшы деп есептеді, бірақ осы топтың ең тар жолды ұстануы көптеген жақтастарын наразылыққа итерді. Партия біртіндеп әлсіреп қалды. Пекинге адал болған ЖЗКП мүшелері Жұмысшы Коммунистік Лигасын құрды, оның газеті – «Бірлік». Салқын соғыс кезінде ЖЗКП, СБП, Жұмысшы Коммунистік Лигасы және Социалистік Әрекет Лигасы Лейбористік партияға, кәсіподақтарға және Спрингбоктарға қарсы турлар, маори екімәдениеттілігі және ядролық қаруға қарсы қозғалыс сияқты көптеген мәселелерге ықпал етуге тырысты. Албан коммунизмінің құлауынан кейін ЖЗКП бұрын қатаң сынаған троцкизмді қабылдады және Халықаралық Социалистік Ұйыммен бірікті. Жаңа партия Социалистік Жұмысшылар Ұйымы деп аталды. Бірақ кейін Халықаралық Социалистік Ұйымның көптеген жақтастары жаңа партиядан шығып, бұрынғы ұйымдарын қайта құрды. Сондықтан кейбір адамдар Социалистік Жұмысшылар Ұйымын (СЖҰ) ескі Коммунистік партияның жалғасы деп санайды. СЖҰ, бұрын «Социалистік жұмысшы» деп аталған, 2012 жылдың қаңтар айында өзін таратуға дауыс берді. Басқа топтар да социализмді насихаттауды жалғастыруда. 2002 жылғы сайлауда төрт кандидатты біріктіретін «Антикапиталистік Альянс» атты ұйым ұсынды, оның құрамына Жаңа Зеландияның Жұмысшы партиясы, «Революция» тобы және басқа да солшыл белсенділер кірді. Халықаралық Социалистік Ұйым кейбір университеттерде де белсенді.

When the Sino Soviet split occurred in the 1960s, the CPNZ was sharply divided between supporters of the Soviet Union (led by the "revisionist" Nikita Khrushchev) and supporters of China (led by the radical Mao Zedong). Eventually, the Maoists led by Vic Wilcox triumphed, and supporters of Khrushchev were expelled. Under Wilcox's leadership, the CPNZ was the only Western Communist party to side with China against the Soviets. The CPNZ's official mouthpiece was the People's Voice. The expelled members led by Ken Douglas and George Harold (Bill) Andersen eventually established the Socialist Unity Party (SUP). The SUP supported the CPSU and Soviet Union until the collapse of the USSR in 1991, defending the Warsaw Pact invasion of Czechoslovakia in 1968, the suppression of the 1982 Solidarity demonstrations in Poland, and the Soviet–Afghan War. In return, Moscow funded frequent trips by SUP members to Russia, and Soviet ideologues and advisers regularly visited their SUP counterparts in New Zealand. The SUP's newspaper was called NZ Tribune. The Socialist Unity party eventually suffered its own split, with some members departing to found the modern Socialist Party of Aotearoa. In 1969, a group called the Socialist Action League (now the Communist League) was established. The League emerged from student protests against the Vietnam War and was influenced by the theories of Leon Trotsky, Fidel Castro, and Che Guevera. The League took an interest in Communist movements in Cuba, Nicaragua, and the Philippines. Its newspaper was called Socialist Action. The League has proven to be one of the more durable parties and contested the 2017 Mount Albert by election. Green Member of Parliament Keith Locke was once involved in the Socialist Action League. After Mao's death, the CPNZ under the leadership of Richard Wolf and Harold Crook rejected the reforms introduced by Deng Xiaoping. Instead, they followed Albania, which was led by Enver Hoxha's Party of Labour of Albania. The leadership of the party believed that Hoxha was the only communist leader to keep "real" communism, but the group's determination to follow the narrowest path available alienated many of its supporters. The party gradually declined. Those CPNZ members who remained loyal to Beijing formed the Workers' Communist League, whose newspaper was called Unity. During the Cold War, the CPNZ, SUP, Workers Communist League and the Socialist Action League tried to influence the Labour Party, trade unions, and a range of popular issues like the anti Springbok tour protests, the Māori biculturalism, and the anti nuclear movement. Following the collapse of Albanian communism, the CPNZ adopted the Trotskyism it had once harshly condemned, and merged with a newer group known as the International Socialist Organization. The resultant party was called the Socialist Workers Organization. Later, however, many supporters of the International Socialist Organization withdrew from the new party, reestablishing their old group. As such, some see the Socialist Workers Organization (SWO) as a continuation of the old Communist Party. The SWO, known then as Socialist Worker, voted to dissolve itself in January 2012. Other groups continue to promote socialism as well. In the 2002 election, four candidates were put forward an umbrella group (known as the Anti Capitalist Alliance) consisting of the Workers Party of New Zealand, the Revolution group, and other left wing activists. The International Socialist Organization is also active at some universities.

Жаңа солшылдықтың түрлері

Жаңа Зеландиядағы Жаңа солшылдық 1950-1960 жылдары Жаңа Зеландия қоғамының "авторитарлық, бюрократиялық және репрессивті нормаларына" және Коммунистік партияның, Еңбек және Ұлттық партиялардың консерватизмі деп аталатын жағдайға жауап ретінде пайда болды. "Ескі солшыл" саяси партияларының иерархиялық құрылымдарынан бас тартып, Жаңа солшылдар сектанттық емес, бюрократияға қарсы және орталықтандырылмаған бейресми топтарды құрды. "Ескі солшылдар" жұмысшы табын революциялық өзгерістердің қозғаушы күші ретінде қараса, Жаңа солшылдар үшінші әлемнің шаруаларында, студенттерде, этникалық азшылықтарда және басқа да шеттетілген топтарда революциялық әлеуетті көрді. Еуропа мен Солтүстік Америкадағы Жаңа солшылдар сияқты, Жаңа Зеландиядағы Жаңа солшылдар да көбінесе жас, ақ нәсілді, еркек, орта тапқа жататын, студенттер басым болды және контрмәдениет қозғалысы, христиандық бейбітшілігі, анархизм, неоленинизм және марксизмнің либертариандық түрлері сияқты әртүрлі сенімдерді қамтыды. Бораманның сөзіне сүйенсек, Жаңа Зеландияның Жаңа солшылдығы еуропалық Жаңа солшылдықтың социалистік бағытын және американдық әріптесінің либералдық бағытын біріктірді. Жаңа солшыл топтар расизмге, ядролық қарулану жарысына және Вьетнам соғысына қарсы күресті. Жаңа Зеландиядағы маңызды Жаңа солшыл ұйымдарға апартеидке қарсы "Барлық расистік турларды тоқтату" (HART), Прогрессивті жастар қозғалысы (PYM), Социалистік форум және қарсылық кітап дүкендері жатты, олар жергілікті деңгейде ұйымдастырылды. Австралиялық және американдық Жаңа солшыл топтардан өзгеше, Социалистік форум, PYM топтары және қарсылық кітап дүкендері университеттерде емес, көбінесе жұмысшы жастарынан қолдау алды. Веллингтондағы PYM жұмысшы жастары мен университет студенттерінен құралды. Америкалық Жаңа солшылдар сияқты, PYM топтары Вьетнам соғысына, расизмге және апартеидке қарсы болды. Ядролық қаруды жою жөніндегі Жаңа Зеландия кампаниясы (CND) Жаңа солшыл ұйым болмаса да, Грэхам Баттерворт, Джим Делаханти және Веллингтон Социалистік форумының Хельмут Айонхорн сияқты бірнеше Жаңа солшылдар CND-ге қатысты. 1960-1970 жылдары Жаңа солшылдық өркендеді. HART, PYM және қарсылық кітап дүкендеріне басқа топтар қосылды, олардың ішінде Окленд университетінің саяси атеистерге қатыгездіктің белсенді алдын алу қоғамы (AUSAPOCHPAH), Оклендтегі Брут достары, Масси университетінің Жаңа солшылдық клубы, Виктория университетінің социалистік клубы, Веллингтондағы Анархистік конгресс, Кентербери университетінің радикалдық студенттер альянсы, Крайстчерчтегі Анархистік коммуна, Отаго университетінің прогрессивті солшылдық клубы және Дунедин Анархистік армиясы болды. Активист, ғалым және Жасыл партиясының парламент мүшесі Сью Брэдфорд Окленд PYM және Окленд қарсылық кітапханасының жұмысына қатысты. 1972 жылы үшінші Лейбористік үкімет сайланғаннан кейін, жаңа үкімет Жаңа солшылдықтың көптеген талаптарын орындады, соның ішінде 1972 жылы Жаңа Зеландия әскерлерін Вьетнамнан шығару, сол жылы міндетті әскери дайындықты тоқтату және Оңтүстік Африкамен спорттық байланыстарды үзу. Нәтижесінде, Жаңа солшылдар наразылық қозғалысының әлсіреуіне байланысты беделінің көп бөлігін жоғалтты. Жаңа солшылдар әлі де қарсылық кітап дүкендері сияқты радикалдық саясатта белсенді болса да, наразылық қозғалысының либералдық қанаты үшінші Лейбористік үкіметтің саясатына көбінесе келісім берді. 1970 жылдардың басында және ортасында Крайстчерч PYM сияқты кейбір Жаңа солшыл топтар Мао коммунистік партиясының ықпалына түсті. 1974 жылы құрылған Жаңа солшыл топтардың бірі Мюррей Хортон мен Оуэн Уилкстің Аотеароаның шетелдік бақылауына қарсы науқаны болды, ол Жаңа Зеландиядағы шетелдік әскери базалар мен экономикалық қызметке қарсы күресті. Бораманның сөзіне сүйенсек, бірнеше Жаңа солшылдар, соның ішінде бұрынғы PYM мүшелері, 1960 және 1970 жылдары бірнеше әлеуметтік қозғалыстар ұйымдарын құруда маңызды рөл атқарды, олардың ішінде Тама Поатаның Маори адам құқықтары жөніндегі ұйымы (MOOHR), "Қара пантералар" үлгісіндегі Полинезия пантералары, Тереза О'Коннеллдің Веллингтон әйелдер азаттық фронты, Окленд әйелдер азаттық фронты және Оклендтегі әйелдер теңдігі үшін күрескендер бар. Бораман американдық империализмге қарсылық білдіруді және коммунистік мемлекеттерді, сондай-ақ Мао Цзэдун, Хо Ши Мин және Че Гевара сияқты тұлғаларды сынсыз мақтауды кейінгі Жаңа солшылдардың екі маңызды ерекшелігі ретінде сипаттады.

The New Left in New Zealand emerged during the 1950s and 1960s in response to the perceived "authoritarian, bureaucratic, and repressive norms" of New Zealand society and the so called conservatism of the Communist Party, Labour, and National parties. Eschewing the hierarchical structures of the "Old Left" political parties, the New Left developed informal groups that were non sectarian, anti bureaucratic, and decentralised. While the "Old Left" viewed the working class as the agent of revolutionary change, the New Left also saw revolutionary potential in Third World peasants, students, ethnic minorities and other marginalised groups. As with their New Left counterparts in Europe and North America, the New Left in New Zealand was largely young, white, male, middle class, student dominated, and incorporated a wide range of beliefs including the counter culture movement, Christian pacifism, anarchism, neo Leninism, and libertarian forms of Marxism. According to Boraman, the New Zealand New Left combined both the socialist orientation of the European New Left and the liberal orientation of its American counterpart. New Left groups championed several causes included opposition to racism, the nuclear arms race, and the Vietnam War. Key New Left organisations in New Zealand were the anti apartheid Halt All Racist Tours (HART), the Progressive Youth Movement (PYM), Socialist Forum, and the Resistance bookshops; which were organised locally. Unlike the Australian and American New Left groups, the Socialist Forum, PYM groups, and the Resistance bookshops were not university based organisations but largely drew their support from working class youth. The Wellington PYM consisted of a mixture of working class youth and university students. Like the American New Left, the various PYM groups opposed the Vietnam War, racism, and Apartheid. While the New Zealand Campaign for Nuclear Disarmament (CND) was not a New Left organisation, several New Leftists including Graham Butterworth, Jim Delahunty, and Helmut Eionhorn of Wellington Socialist Forum also participated in the CND. During the 1960s and 1970s, the New Left reached its heyday. HART, the PYM, and Resistance bookshops were joined by other groups including the Auckland University Society for the Active Prevention of Cruelty to Politically Apathetic Humans (AUSAPOCHPAH), the Auckland based Friends of Brutus, the New Left Club at Massey University, the Victoria University Socialist Club, the Anarchist Congress in Wellington, the Radical Student's Alliance at the University of Canterbury, the Christchurch based Anarchist Commune, the University of Otago's Progressive Left Club, and the Dunedin Anarchist Army. The activist, scholar, and Green Party Member of Parliament Sue Bradford was involved in the Auckland PYM and the Auckland Resistance bookshop. Following the election of the Third Labour Government in 1972, the new government delivered many of the New Left's demands including withdrawing New Zealand troops from Vietnam in 1972; ending compulsory military training that same year; and terminating sporting contact with South Africa. As a result, the New Left lost much of its prominence due to the winding down of the protest movement. While New Leftists were still active in radical politics such as the Resistance bookshops, the more liberal wing of the protest movement had largely been appeased by the Third Labour Government's policies. During the early to mid 1970s, some New Left elements like the Christchurch PYM became influenced by the Maoist Communist Party. One New Left group that emerged in 1974 was Murray Horton and Owen Wilkes' Campaign Against Foreign Control of Aotearoa, which campaigned against foreign military bases and economic activity in New Zealand. According to Boraman, several New Leftists including former PYM members were also instrumental in founding several social movement organisations during the 1960s and 1970s including Tama Poata's Māori Organisation on Human Rights (MOOHR), the Black Panthers–inspired Polynesian Panthers, Therese O'Connell's Wellington Women's Liberation Front, the Auckland Women's Liberation Front, and the Auckland–based Women for Equality. Boraman has characterized opposition to American imperialism and uncritical praise for Communist states and figures like Mao Zedong, Ho Chi Minh, and Che Guevara as two key defining features of the later New Left activists and groups.

Солшыл балама ақпарат құралдары

20-ғасырдың басында жұмысшы класының санасының қалыптасуы бірнеше солшыл газеттердің – оның ішінде The Maoriland Worker (1910–1924), The Weekly Herald, The Transport Worker және The New Zealand Watersider газеттерінің құрылуына әкелді. 1930 жылдары оларға белсенді театр ұжымдары, саяси тұрғыдан белсенді әдеби журналдар, «Сол жақ кітап клубы», «Кооперативтік кітап қозғалысы» және «Прогрессивті баспа» қосылды. Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде либералды-солшыл көзқарастар шіркеулер, әйелдер ұйымдары, халыққа бағытталған радио бағдарламалары және Лейборист партиясы арқылы Жаңа Зеландия қоғамының бағытына енді. «Маориланд жұмысшысы» газеті кейін «Жаңа Зеландия жұмысшысы» (1924–1935) және Лейборист партиясының қолдау газеті «Стандарт» (1935–1959) болып қайта құрылды. Ол Лейборист партиясына жақын болғанымен, «Maoriland Worker» Лейборист партиясынан тәуелсіз, көбінесе радикалды социалистік басылым болды. Әртүрлі коммунистік партиялар өз газеттерін де шығарды. CPNZ-дің ресми органы – 1945 жылы 14 000 данаға жеткен «Халық дауысы» (1939–1991) газеті. Социалистік Бірлік партиясының газеттері: «Трибуна» (1966–1995), «Социалистік жұмысшы» (1994–2005), «Шабыт» (1991–2013), «Социалистік шолу» (1997 жылдан бері) және «Шабыттың» жалғасы – «Fightback» (2013 жылдан бері). Социалистік әрекет лигасының газеті – «Socialist Action» (1969–1998), ол 1978 жылғы жалпы сайлау кезінде 8 400 данаға жетті. Жұмысшы коммунистік лигасының газеті «Бірлік» (1978–1990) деп аталды. Жаңа Зеландиядағы бірнеше танымал тәуелсіз социалистік журналдар мен газеттерге «Жаңа Зеландия айлық шолуы» (NZMR, 1960–1996), «Республикашыл» (1974–1996), «Раса, гендер, класс» (1985–1992), солшыл журналист Крис Троттердің әлеуметтік-демократиялық «Жаңа Зеландия саяси шолуы» (NZPR, 1992–2005), феминистік «Broadsheet» (1972–1997), «Peace Movement Aotearoa» ұйымының «Peacelink» басылымы, квир-феминистік «Bitches, Witches and Dykes», апартеидке қарсы «HART News», «CARP Newsletter», «Foreign Control Watchdog» және «Peace Researcher» кіреді. Басқа да тәуелсіз солшыл басылымдарға марксистік баспа тобының «Қызыл қағаздары» (1976–1979), «The Paper» (1973–1975) және Виктория университетінің Социалистік клубының «Қызыл ұшқын» (1969–1970) жатады.

During the early 20th century, the emergence of working class consciousness led to the formation of several left wing newspapers including The Maoriland Worker (1910–1924), The Weekly Herald, The Transport Worker, and The New Zealand Watersider. During the 1930s, they were joined by activist theatre companies, politically engaged literary magazines, the Left Book Club, the Co Operative Book Movement, and the Progressive Publishing Company. During the Great Depression, liberal left perspectives penetrated mainstream New Zealand society through churches, women's groups, populist radio programmes, and the Labour Party. The Maoriland Worker later revamped itself as the New Zealand Worker (1924–1935) and as the Labour Party's affiliated newspaper The Standard (1935–1959). While it was sympathetic to the Labour Party, the Maoriland Worker was a largely radical socialist publication that was independent of the Labour Party. The various Communist parties also published their own newspapers. The CPNZ's official organ was the People's Voice (1939–1991), which reached a peak of 14,000 copies in 1945. The Socialist Unity Party's newspapers were the Tribune (1966–1995), Socialist Worker (1994–2005), The Spark (1991–2013), and Socialist Review (1997–present), and The Spark successor Fightback (2013–present). The Socialist Action League's newspaper was Socialist Action (1969–1998), which reached a peak of 8,400 copies during the 1978 general election. The Workers' Communist League's newspaper was called Unity (1978–1990). Several notable independent socialist magazines and newspapers in New Zealand have included the New Zealand Monthly Review (NZMR, 1960–1996), The Republican (1974–1996), Race Gender Class (1985–1992), left wing journalist Chris Trotter's social democratic New Zealand Political Review (NZPR, 1992–2005), the feminist Broadsheet (1972–1997), the Peace Movement Aotearoa's Peacelink, the queer feminist Bitches, Witches and Dykes, the anti apartheid HART News, CARP Newsletter, Foreign Control Watchdog, and Peace Researcher. Other independent left wing publications have included the Marxist Publishing Group's Red Papers (1976–1979), The Paper (1973–1975), and the Victoria University Socialist Club's Red Spark (1969–1970).

Жаңа Зеландиядағы қазіргі социалистік партиялар, топтар және БАҚ

Жаңа Зеландияда социалистік немесе коммунистік бағытты ұстанатын жиырмаға жуық саяси партиялар мен ұйымдар бар. Жаңа Зеландиядағы социалистік партиялардың жағдайын толық түсіну қиын, себебі бірігулер, бөлінулер мен атауларын өзгертулер оны шатастырады. 2019 жылы тек "Организация Аотеароа", Халықаралық Социалистік Ұйым, "Социалистік Аотеароа", Кентербери Социалистік қоғамы және Аотеароа Коммунистік партиясы тұрақты түрде қоғамдық жиналыстар өткізеді және үнемі жаңартылатын веб-сайттарды қолданады.