Кіріспе
Жер қыртысы мен мантия арасындағы шекара – Мохоровичич үзділісі (,/m//oʊ//h//ə/'/r//oʊ//v//ɪ//tʃ//ɪ//tʃ/ MOHhəROHvihchitch;) көбінесе Мохо үзділісі, Мохо шекарасы немесе жай ғана Мохо деп аталады. Бұл – Жердің қыртысы мен мантиясы арасындағы шекара. Ол сейсмикалық толқындардың жылдамдығындағы айқын өзгеріс арқылы анықталады, бұл өзгеріс тау жыныстарының тығыздығы өзгере қалғанда болады. Мохо көбінесе литосфераның (Жердің қатты сыртқы қабаты, қыртысты қоса) ішінде орналасады. Тек орта мұхит жоталарының астында ғана ол литосфера-астеносфера шекарасын (мантияның айтарлықтай икемді бола бастайтын тереңдігі) көрсетеді. Мохоровичич үзділісі мұхит түбінен және әдеттегі континенттік қыртыстың астында жатыр. Мохо – хорват сейсмологы Андрия Мохоровичичтің құрметіне аталған, ол мұхиттық және континенттік қыртысты төмендегі мантиядан бөліп тұрады. Мохоровичич үзділісін алғаш рет 1909 жылы Мохоровичич ашты, ол жер сілкіністерінің сейсмограммаларында екі түрлі P және S толқындары бар екенін байқады: бірі Жер бетіне жақын тікелей жолмен жүреді, ал екіншісі жоғары жылдамдықты ортада сындырылады.
The Mohorovičić discontinuity (,/m//oʊ//h//ə/'/r//oʊ//v//ɪ//tʃ//ɪ//tʃ/ MOHhəROHvihchitch; )usually called the Moho discontinuity, Moho boundary, or just Mohois the boundary between the crust and the mantle of Earth. It is defined by the distinct change in velocity of seismic waves as they pass through changing densities of rock. The Moho lies almost entirely within the lithosphere (the hard outer layer of the Earth, including the crust). Only beneath mid ocean ridges does it define the lithosphere–asthenosphere boundary (the depth at which the mantle becomes significantly ductile). The Mohorovičić discontinuity is below the ocean floor, and beneath typical continental crusts, with an average of
Named after the pioneering Croatian seismologist Andrija Mohorovičić, the Moho separates both the oceanic crust and continental crust from the underlying mantle. The Mohorovičić discontinuity was first identified in 1909 by Mohorovičić, when he observed that seismograms from shallow focus earthquakes had two sets of P waves and S waves, one set that followed a direct path near the Earth's surface and the other refracted by a high velocity medium.
Табиғат және сейсмология
[[Файл:P толқынының сынуы. PNG|thumb|250px|P толқынының екі жолы: тікелей және Мохо шекарасынан өткенде сынған жол. Бұл шамамен 1 км/с жылдамдық арту, толқындар Жер қабығынан өтетін кездегі материалдың өзгеруіне сәйкес келеді және Жер қабығының төменгі шегі деп қабылданады. Ежелгі Мохо аймақтары әлемнің көптеген офиолиттерінде жер бетіне шығып жатыр. center|thumb|557x557px|Суретте көрсетілгендей, Мохо мұхит түбінде шамамен 10 км тереңдікте орналасқан, бірақ континенттік массалардың астында 70 км-ден астам тереңдікке жетеді.|alt=
1980 жылдардан бастап геологтар Мохоның құрамы бойынша анықталған Жер қабығы-мантия шекарасымен әрқашан сәйкес келмейтінін анықтады. Ксенолиттер (жанартаулық атқыштар арқылы жер бетіне көтерілген төменгі қабық және жоғарғы мантия тау жыныстары) және сейсмикалық толқынды бейнелеу деректері континенттік кратоннан алшақтағанда, қабық пен мантия арасындағы шекара базальттық интрузиялармен белгіленетінін және қалыңдығы 20 км-ге дейін жететінін көрсетті. Мохо Жер қабығы-мантия шекарасынан тереңде жатуы мүмкін, сондықтан сейсмикалық деректерді ғана пайдаланып қабықтың құрылымын түсіндіруде сақтық қажет. Баяу таралатын орта мұхит жоталарының астындағы мантиялық тау жыныстарының серпентинизациясы да Мохоның тереңдігін арттыра алады, себебі серпентинизация сейсмикалық толқындардың жылдамдығын төмендетеді.
Тарих
Хорват сейсмологы Андрижа Мохоровичич Мохоны ашумен және анықтаумен еңбегімен көзге түседі. 1909 жылы Загребте болған жер сілкінісінен алынған деректерді қарастырғанда, ол жер сілкінісі ошағынан таралатын екі түрлі P толқыны мен S толқынын байқады. Мохоровичич жер сілкінісінен туындаған толқындарды тасымалдайтын материалдың тығыздығына пропорционалды жылдамдықпен қозғалатынын білген. Осы ақпарат негізінде ол екінші толқын жиынтығының пайда болу себебін Жер қабығындағы тығыздықтардың күрт өзгеруімен байланыстырды, бұл толқын жылдамдығының мұндай айқын өзгеруін түсіндіре алады. Жер сілкінісінен алынған жылдамдық деректерін пайдаланып, ол Мохоның тереңдігін шамамен 54 км деп есептеді, бұл кейінгі сейсмологиялық зерттеулермен расталды. 1960 жылдардың басында Mohole жобасы терең мұхит аймақтарынан Мохоға бұрғылау жасауға бағытталған әрекет болды. Алғашқы табыстарға қарамастан, жоба саяси және ғылыми қарсылықтарға, тиімсіз басқаруға және шығындардың артуына тап болды және 1966 жылы тоқтатылды.
Барлау
Бұрғылау арқылы үздіксіздікке қол жеткізу маңызды ғылыми мақсат болып қала береді. Коладағы аса терең бұрғылау орнының кеңес ғалымдары 1970 жылдан 1992 жылға дейін осы мақсатты көздеді. Олар жобадан бас тартқанға дейін әлемдегі ең терең шұңқырға, яғни 12,262 метр тереңдікке жеткен. Бір ұсыныста тау жыныстарын балқытатын радионуклидтермен жұмыс істейтін, ауыр вольфрам инесі бар капсула қарастырылады, ол өзін Мохо үзілісіне дейін жылжытып, оның жанында және жоғарғы мантияда Жердің ішкі құрылымын зерттей алады. Жапондық Chikyu Hakken ("Жерді ашу") жобасы да осы жалпы аймақта бұрғылау кемесімен зерттеуді мақсат етеді. Жоба бойынша JOIDES Resolution бұрғылау кемесі 2015 жылдың соңында Шри-Ланкадағы Коломбодан шығып, Үнді мұхитының оңтүстік-батысындағы Оңтүстік-Батыс Үнділік қабырғадағы Атлантис Банкіне бару жоспарланған, онда шамамен 1,5 километрге дейін бастапқы бұрғылау шұңқырын жасауға тырысу керек еді. Бұл әрекет 1,3 км-ге жетпеді, бірақ зерттеушілер өз зерттеулерін кейіннен жалғастыруға үміттенеді.