Кіріспе

Бұл мақалада екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық арнайы операциялар басқармасының (SOE) F бөлімі Францияда құрған құпия желілер, сондай-ақ «айналымдар» (француз тілінде – réseaux) тізімі келтірілген. Әр желіге тағайындалған SOE агенттері де тізімделген. SOE агенттері, бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, Францияға жіберілмес бұрын Ұлыбританияда оқытылған. Кейбір агенттер бірнеше желіде қызмет етті және бірнеше рет тізімделеді. Құпия желілер мен агенттер «елдің неміс оккупациясына қарсы тұруын ынталандыруға және көмектесуге» арналған. Олардың қызметтеріне барлау ақпаратын жинау, жергілікті қарсылық топтарын ұйымдастыру және жабдықтау, сондай-ақ көлік, байланыс және өнеркәсіптік нысандарды саботаж жасау кірді. Типтік SOE желісі үш агенттен тұрады: 1. Айналым ұйымдастырушысы: жетекші, жоспарлаушы және жаңа мүшелерді тартатын адам. 2. Сымсыз радио операторы: SOE штаб-пәтерімен (Лондон) хабар алмасу, хабарларды шифрлау және дешифрлеу, сымсыз байланыс құралдарын күтіп ұстау. 3. Курьер немесе хабаршы: ұйымдастырушы, сымсыз оператор және қарсылық топтары арасында хабар жеткізу, ал кейде жарылғыш заттар мен басқа да жабдықтарды жеткізу. Ірі желілерде бірнеше курьер мен сымсыз оператор болуы мүмкін. Әр желіге атау берілді, ал желіге жататын әрбір агенттің бір немесе бірнеше кодовые аты мен Францияда қолданған псевдонимі болды. Мысалы, SOE ұйымдастырушысы Джордж Реджинальд Старр Wheelwright желісінің ұйымдастырушысы болды және француздық байланыстар мен басқа SOE қызметкерлеріне «Илер» деп танылды. 1944 жылы Франция неміс басқыншылығынан азат болған кезде, ондағы 50-ге жуық SOE желісі жұмыс істеді. Ол кезде 43 айналым жойылды, оның 31-і немістер тарапынан жойылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда шамамен 470 SOE агенті қызмет етті. Франциядағы Валенсайдағы SOE ескерткіш мұражайында SOE агенттері ретінде қызмет еткенде қаза тапқан, жазаланған немесе түрмеде қайтыс болған 91 ер адам мен 13 әйелдің есімдері тізімделген.

Желілер мен персонал

Барлық желілердің атаулары және жеке желілердің операцияларын жүргізген күндері M. R. D. Foot's SOE in France (2004), 466-467 беттерден алынған. Желілік операциялардың күндері бастапқы және соңғы күнді қамтиды; кейбір желілер көрсетілген мерзім ішінде ұзақ уақыт бойы тоқтап тұрған. Жеке агенттер бірнеше желіде немесе желінің жұмыс істеген уақытының бір бөлігінде қызмет еткен болуы мүмкін.

Привет (1942 жылдың шілдесінен 1943 жылдың маусымына дейін)

Эдвард (Тедди) Монфорт Уилкинсон, ұйымдастырушы, кодолық аты "Александр".

1943 жылдың маусым айындағы желілердің картасы

Төмендегі картада 1943 жылдың маусым айында Францияда болған SOE F секциясының негізгі желілері көрсетілген, Рита Крамердің "Flames in the Field" (Michael Joseph Ltd, 1995) кітабында жарияланған картаға сүйенген. Ескерту: Картада Париж аймағында қызмет еткен және 1942 жылдың көктемінен кейін жойылған бастапқы Autogiro желісінің нақты орналасқан жері көрсетілмеген. Дегенмен, бұл желіні кейіннен Проспер ұйымдастырушысы Фрэнсис Саттилл қайта жандандырды.

Асимптота

"Асимптот" операциясы 1944 жылдың ақпан айында жүзеге асырылды. Операциялық нұсқаулар өте нақты болғанымен, нақты мақсаты – 1944 жылдың 2 ақпанында Бретань аймағынан қайықпен қашуға тырысқанда ұсталған Эмиль Болларт және Пьер Броссолет есімді екі агентті құтқару болды. Ф. Ф. Е. Йо Томас (лақап аты Шелли, Асимптот, Шеваль) және Морис Лостри (лақап аты Триер) 1944 жылдың 24 ақпанында 161-ші эскадрильяға қарасты RAF Halifax ұшағымен Монлусон қаласының солтүстік-шығысына қарай 16 шақырым жердегі Sarrall (Drop zone) аймағына тасталды. Йо Томас 1944 жылдың 21 наурызында Гестапомен ұсталды. Броссолет ертесі күні қашуға тырысқанда қаза тапты.