Кіріспе

Америка Азамат соғысының маңызды шайқасы

Кентуккидегі мүмкіндіктеріне көңілі толмаған және азық-түлік жетіспейтін Брагг Кентуккиден Камберленд саңылауы арқылы, Ноксвилл мен Чаттанугадан өтіп, солтүстік-батысқа бет бұрып, ақырында Теннесси штатының Мурфрисборо қаласында тоқтады. Оның әскері Смиттың Кентукки армиясымен бірігіп, 20 қарашада Теннесси армиясы деп атала бастады. Конфедерация президенті Джефферсон Дэвистің 16 желтоқсандағы сапары барысында Браггқа Виксбургті қорғауға көмектесу үшін генерал-майор Картер Л. Стивенсонның жаяу әскер дивизиясын Миссисипиге жіберу бұйрығы берілді. Стивенсонның 7500 сарбазының жоғалуы алдағы шайқаста қатты сезілетін болар еді. Брагг әскерін қайта ұйымдастырды, ал Кирби Смит Шығыс Теннессиге аттанды. Брагг генерал-майор Уильям Дж. Хардидің (генерал-майор Джон К. Брекинридж, Патрик Р. Клебурн және Джон П. Маккоунның дивизиялары) және генерал-майор Леонидас Полктың (генерал-майор Бенджамин Ф. Читам және Джонс М. Уизерстің дивизиялары) басқаруындағы екі корпустың, сондай-ақ генерал-бригадир Джозеф Уилер басқаратын кавалерия бөлімінің құрамында қолбасшылық етті. Брагг соғыс барысында өзіне тән командалық мәселеге тап болды: оның жоғары шенді генералдарының наразылығы, олар батыс театрындағы барлық армиялардың қолбасшысы генерал Джозеф Джонстонды тағайындау үшін Джефферсон Дэвиске оны қызметтен босатуды өтінді. Дэвис Браггты да, наразы генералдарды да қызметтен босатудан бас тартты. Одақ тарапынан президент Авраам Линкольн Бьюэллдің белсенсіздігіне көңілі толмады және оны жақында Иука мен Коринф шайқастарында жеңіске жеткен генерал-майор Уильям С. Роузкранспен алмастырды. Роузкранс өзінің XIV корпусын (кейіннен Камберленд армиясы деп аталды) Теннесси штатының Нэшвилл қаласына жеткізді және Вашингтон оған егер ол Браггқа қарсы белсенді қимыл жасамаса және Шығыс Теннессиді басып алмаса, оның да орнына басқа біреу тағайындалатынын ескертті. Алайда Роузкранс әскерін (әсіресе кавалериясын) қайта ұйымдастыруға, жаттықтыруға және жабдықтап беруге жеткілікті уақыт алды. Ол Браггты қуу үшін 26 желтоқсанға дейін жорыққа шыққан жоқ.

Бастапқы қозғалыстар

Роузкранс Нэшвиллде дайындалып жатқанда, Брагг полковник Джон Хант Морганға ат әскерімен солтүстікке қарай жылжуға және Роузкранстың коммуникация желілері бойында әрекет етуге, оның Нэшвиллдің солтүстігіндегі жабдықтау іздеуіне кедеріс келтіруге бұйрық берді. Хартсвилл шайқасы, Нэшвиллден (Мурфрисбороның солтүстігінде) 64 шақырым жоғарыда, Камберленд өзеніндегі өткелде, Роузкранс өз жаяу әскерлерінің көп бөлігін жылжытқанға дейін Морганның солтүстікке жасаған шабуылының бір эпизоды болды. Морганның күтпеген шабуылынан кейін болған салыстырмалы түрде шағын шайқас – одақтың ұятқа қалдыратын жеңілісі болды, нәтижесінде көптеген одақтың жабдықтары мен әскерлері тұтқындалды. Одақ сонымен қатар стратегиялық атты әскер шабуылына да қатысты. 26 желтоқсанда, Роузкранс Нэшвиллден аттанған күні, бригада генералы Сэмюэл П. Картер Кентукки штатының Манчестер қаласынан Теннесси өзенінің жоғарғы ағысына шабуыл жасады. 5 қаңтарға дейін Картердің әскері теміржол көпірлерін қиратты және бірнеше шайқасқа қатысты, оның ішінде 28 желтоқсанда Перкинс Миллде (сонымен қатар Элк Форт деп те аталады) өткен шайқас ерекше көзге түсті. Бірақ конфедерациялық немесе одақтың атты әскер шабуылдарының ешқайсысы Стоунс-Ривер науқанына елеулі әсер етпеді. Камберленд армиясы Рождестводан кейін үш колоннада немесе «қанаттарда» Мурфрисбороға қарай оңтүстік-шығысқа жылжыды, және олардың қозғалысын Уилердің конфедерациялық атты әскері жол бойында үздіксіз мазалады, бұл олардың жылдамдығын баяулатты. Роузкранс Нэшвиллдегі армиясының 81 729 сарбаздық құрамы бар екенін хабарласа да, маршқа шыққан күші одан әлдеқайда аз болды, себебі ол өзінің базасын және конфедерациялық атты әскердің мазалауынан жабдықтау желілерін қорғауы керек болды. 14 500 сарбаздық құрамы бар сол қанатты генерал-майор Томас Л. Криттенден басқарды (бригада генералдары Томас Дж. Вуд, Джон М. Палмер және Хорацио П. Ван Клив дивизиялары), ол Нэшвилл мен Чаттануга темір жолымен қатар, Ла Верньеден және Смирнадан оңтүстікке қарай өтті. 16 000 сарбаздық құрамы бар оң қанатты генерал-майор Александр М. Маккук басқарды (бригада генералдары Джефферсон С. Дэвис, Ричард В. Джонсон және Филипп Х. Шеридан дивизиялары), ол Ноленсвиллге дейін Ноленсвилл ақылы жолымен, Триунға дейін оңтүстікке, содан кейін Мурфрисбороға қарай жылжыды. 13 500 сарбаздық құрамы бар орталық қанатты генерал-майор Джордж Генри Томас басқарды (генерал-майор Ловелл Х. Руссо және бригада генералдары Джеймс С. Негли, Спид С. Фрай және Роберт Б. Митчелл дивизиялары), ол Вильсон және Франклин жолдарымен оңтүстікке қарай, Нэшвилл мен Декатур темір жолымен қатар, содан кейін Ноленсвилл арқылы шығысқа қарай және Криттенден пайдаланған Нэшвилл мен Чаттанугаға дейінгі бағыт бойынша жылжыды. Бригада генералы Дэвид Стенли басқаратын (полковник Джон Кеннеттің қол астындағы жалғыз атты әскер дивизиясы) одақтың атты әскері үш колоннаның алдында жылжыды. Қанаттардың бөлінуі Хардиге қарсы Триун қаласында айналмалы шабуыл жасау үшін жоспарланған, бірақ АҚШ армиясының жылжуы басталғанда, Брагг Хардиді Мурфрисбороға қайтарып, кездесуден жалтарды.

География және орналасуы

Мурфрисборо – американдық төңкеріс соғысындағы полковник Харди Мурфридің есімімен аталатын бұрынғы штат астанасы. Соғыс бойында қала Конфедерация тарапынан күшті қолдау көрсеткен орталық болды, ал Брагг пен оның әскері желтоқсан айында жылы күтіп алынып, той-думандармен қамтылды. Ол өте құнарлы ауыл шаруашылығы аймағында орналасқан еді, Брагг осы аймақты әскерін азық-түлікпен қамтамасыз ету және Чаттанугаға бағытталған одақтық әскердің шабуылын тоқтату үшін пайдалануды жоспарлаған. Кейін Харди «жауынгерлік алаң қорғануға ешқандай қолайлы жағдай ұсынбағанын» айтқан. Осыған қарамастан, Брагг оңтүстікке қарай, қорғануға ыңғайлырақ Дук-Ривер аңғарына немесе солтүстікке қарай, Стюарт-Крикке, Роузкранстың Брагг осы жерде қорғанады деп есептеген жерге көшуге құлықсыз болды. Теннесси жерінің федералдық бақылауға өтпеуіне қатысты саяси талаптарды ескере отырып, ол саяси жағынан ықпалды қаланың солтүстік-батысындағы, Стонс өзенінің бойындағы салыстырмалы түрде тегіс аймақты таңдады. Аймақтың бір бөлігі, әсіресе Нэшвилл жолы мен Нэшвилл-Чаттануга теміржолының қиылысқан жеріне жақын жерлерде, Вирджиниядағы Спотсильванияның қалың ормандарынан да өткір, шағын, бірақ тығыз кедр ормандарымен сипатталды. Ұзынша әктас тілімдері, тіс қатарындай тар жарықтармен бөлінген, арбалар мен артиллерияның қозғалысын қиындатты. Харди корпусы бастапқыда батысқа қарай 32 шақырым жердегі Триун қаласына, Полк корпусы өзеннің батыс жағалауына, ал Харди корпусының генерал-майор Джон К. Брекинридж басқаратын бөлімшесі өзеннің шығысындағы төменгі төбелерге орналастырылды. Әскерлерге далалық бекіністер салуға бұйрық берілмеді.

Әскерлердің орналасуы

Роузкранс 29 желтоқсан күні кешке Мерфрисбороға келген кезде Теннесси армиясы бір айдан бері сол аймақта орналасқан еді. Түнгі уақытта Роузкранс әскерінің үштен екісі Нэшвилл тас жолы бойында орналасты, ал келесі күні Роузкранс әскерінің саны 41 000-ға, ал Брэггтің 35 000-ға жетті. Бұл көрсеткіштерден көрінетіндей, күштер арасындағы айырмашалық одан да аз болды. Брэгг Форрест пен Морганның жетекшілігіндегі кавалерия бөлімдерінің артықшылығына ие болды, олар Одақ әскерінің тылында терең шабуылдар жасады, ал Уилердің кавалериясы шағын шайқастар арқылы Одақ күштерінің қимылын баяулатты. (Роузкранстың Нэшвилльден оңай жылжуға кедергі келтіргені – оның кавалерия күштерінің Конфедерация әріптестерімен салыстырғанда жетілмегендігі еді.) 29 желтоқсанда Уилер мен оның 2500 әскері Одақ әскерін толық айналып өтіп, Роузкранстың керуендеріндегі қосалқы оқ-дәрілерді тасып кетті және төрт керуенді, 1000 Одақ тұтқынын ұстады. 30 желтоқсанда Одақ әскері Мерфрисбородан солтүстік-батысқа қарай шамамен 3 шақырым жерге орналасты. Екі армия да параллель бағытта, шамамен 6 шақырымға созылып, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған еді. Брэггтің сол жақ фланкі бастапқыда әлсіз болды, және Роузкранс келген кезде сол жаққа шабуыл жасап, фланкті айналып, тікелей Мерфрисборо қаласына кіре алатын еді, бірақ Конфедерация кавалериясының шеберлікпен жасыруының арқасында Брэгг әскерінің толық орналасуын білмеді. Бұрынғы жылғы Булл-Ран шайқасына ұқсас, екі қолбасшы да келесі күнге бірдей жоспарлар жасады: жаудың оң жағын қоршап алу, оның тылына ену және оны базасынан бөліп тастау. Екі жоспар да бірдей болғандықтан, жеңіс, әдетте, бірінші шабуылдайтын тарапқа бұйырды. Роузкранс әскерлеріне таңғы астан кейін шабуылға дайын болуды бұйырды, бірақ Брэгг таңертең шабуылға көшуге бұйрық берді. Брэггтің әскерлері Леонидас Полк корпусымен өзеннің батыс жағында, ал Уильям Дж. Хардидің әскерімен шығыс жағында орналасты. Ол Роузкранстың 30 желтоқсанда шабуыл жасауын күткен, бірақ ол болмағандықтан, Харди корпусын және Бригада генерал Джон А. Уортон басқаратын кавалерияны Одақтың тылына терең енгізуді жоспарлады. Ол Харди корпусының басым бөлігін өзеннің сол жағына жылжыта бастады, ертеңгі шабуылға дайындық үшін. Бұл Брекинридж дивизиясын өзеннің шығыс жағындағы биік жерде резервте қалдырды.

Жоспарлар

Роузкранс Криттенденді өзеннен өтіп, өзеннің шығысындағы биіктіктерге шабуыл жасауға ниеттенді, бұл бүкіл Конфедерация желісін бомбалау үшін тамаша артиллериялық платформа болар еді. Бірақ Криттенден (Одақтың сол жағында), Брекинриджге қарсы тұрғандықтан, бұл әскерлердің қозғалысы туралы МакКукке (Одақтың оң жағында) хабарлаған жоқ. МакКук келесі күні Криттенденнің ірі шабуылмен басталатынын күтіп, өз аймағында көптеген лагерь оттарын жақты, осылайша Конфедерацияны сол қанаттағы күші туралы жаңылыстыруға және оның қанаты жақын маңындағы Оверолл Крикке тірелмегенін жасыруға тырысты. Орталықтағы Томасқа шектеулі шабуыл жасап, Криттенденнің маневрі үшін тірек болуға бұйрық берілді. Әскерлер бір-бірінен жақын жерде орналасқан, ал олардың әскери оркестрлері келесі күнгі оқиғалардың қауіпсіз алдын ала көрсеткіші болған музыкалық шайқасты бастады. Солтүстік музыканттары «Янки Дудл» және «Хейл, Колумбия» әндерін орындады, ал оларға «Дикси» және «Бонни Блю Флаг» әндерімен жауап берілді. Соңында бір оркестр «Үйге! Сүйкімді үйге!» әнін орындады, ал екі жақтағы басқалары да қосылды. Мыңдаған солтүстік және оңтүстік сарбаздары сол желілерде бірге ән шырқады.

1862 жылдың 31 желтоқсаны

31 желтоқсанның таңында, шамамен сағат 6:00-де Конфедерациялық Вильям Дж. Харди бірінші болып шабуыл жасады, генерал-майор Джон П. Маккоун дивизиясымен Одақтың оң қанатын шапты, ал генерал Ричард В. Джонсон дивизиясының көп бөлігі таңғы асын аяқтамаған болатын. Бұл Форт-Донельсон және Шило шайқастарынан кейін Одақ әскерін күтпеген жерден шабуылдап ұстаған үшінші ірі шайқас болды. Сол жаққа жиналған 10 000 конфедерациялық әскер бір үлкен толқынмен шабуылға көшті. МакКуктың алдау лагерьлік оттары және Маккоунның тәжірибесіздігі оның дивизиясын сол жаққа қарай жылжытты, алдыңғы қатарда олқылық пайда болды, бірақ ол олқылық генерал-майор Патрик Р. Клебурн басқаратын дивизияның арттан келуімен толықтырылды. Осы екі дивизия қарсылықты жойды. Бірнеше артиллериялық батареялар оқ атуға үлкермей тұтқынға алынды. Оң жақтағы Джонсон дивизиясы 50%-дан астам шығынға ұшырады. Оның сол жағындағы көршілес Одақ дивизиясы, бригада генералы Джефферсон С. Дэвис басқаратын дивизия, қысқа ғана уақытқа ғана тұра алды. Қарсылыққа қарамастан, Харди Одақ әскерін теміржолға және Нэшвилл трассасына дейін 5 шақырымға кері шегіндірді, онда Джонсон оларды қайта жинады. Роузкранс Криттенденнің Конфедерацияның оң қанатына шабуыл жасауын тоқтатты, ол бригада генералы Хорацио П. Ван Клив дивизиясының өзеннен таңғы сағат 7-де өтуімен басталған, және өз оң қанатына күш-жабдықтар жіберді. Ол қауіпті мойындауға кешікті, МакКук Хардидің шабуылын тойтаруға қабілетті деп дұрыс емес ойлады. Роузкранс жауынгерлеріне барлық жерде көрінетіндей, соғыс алаңында жүгіріп, бөлімдерді басқарғанда, оның формасы досы және штаб бастығы, полковник Джулиус Гарешеден қанға толы болды, оны зеңбірек ядросы атқанда басы кесілді. Екінші Конфедерациялық толқын Полк корпусынан құралды, ол генерал-майорлар Джонс М. Уизерс және Бенджамин Ф. Читам дивизияларынан тұрды. Сол күні Одақты толық жоюдан сақтап қалған нәрсе – бригада генералы Филип Шериданның (МакКук қанаты) көрегендігі болды, ол ерте шабуылды күткен және таңғы сағат 4:00-ге қарай оң жарты сызықтың ортасында дивизиясының әскерлерін дайын тұрғызды. Уизерс бірінші болып Шериданның оң қанатын (және Дэвистің сол қанатын) шапты, бірақ үш жеке шабуылда кері қайтарылды. Содан кейін Читам өзінің резервтік дивизиясымен Шериданның майданына шабуыл жасады, ал Клеберн оның қанатын шапты. Читамның шабуылы баяу және бөлік-бөлік болды; бақылаушылар оның қатты ішіп, өз бөлімшелерін тиімді басқара алмағанын мәлімдеді. Шериданның адамдары жаудың алға жылжуын баяулатқанмен, олар өздеріне үлкен шығын келтірді; Шериданның үш бригада командирі де сол күні қаза тапты, ал оның адамдарының үштен бірі «Қырғын алаңы» деп аталған үш жағынан қоршалған ағаш орманында төрт сағат бойы соғысқанда қаза тапты. Сағат 10-ға қарай Конфедерацияның көптеген мақсаттары орындалды. Олар 28 зеңбірек пен 3000-нан астам Одақ әскерін қолға түсірді. Конфедерацияның екі қателігі Роузкрансқа көмектесті. Брекинридж өзеннің шығыс жағында Критиденнің таңертеңгі шабуылдың кері шегінгенін түсінбеді. Ол сол жақтағы негізгі шабуылға көмектесу үшін өзеннің арғы жағына екі бригаданы жіберуге қарсы болды. Брэгг оған корпусын пайдалану үшін оның алдына шабуыл жасауға бұйрық бергенде, Брекинридж алға жылжиды және оған қарсы Одақ әскері жоқ екенін білгенде ұялғандай болды. Сол уақытта Брэггке Либан трассасы бойында оңтүстікке қарай күшті Одақ күшінің қозғалып келе жатқаны туралы жалған хабар келді. Ол Брекинриджге өзеннің арғы жағына күш-жабдықтар жіберу туралы бұйрығын күшін жойды, бұл негізгі шабуылдың тиімділігін төмендетті. Сағат 11:00-де Шериданның оқ-дәрісі түсіп, оның дивизиясы кері шегінді, бұл Харди пайдаланған бос орынды ашты. Одақ әскерлері қайта жиналып, Нэшвилл трассасын ұстады, оны күшейтушілер мен көп артиллерия қолдады. Одақ желісінің сол жақ қанатына қайталанған шабуылдарды полковник Уильям Б. Хазен бригадасы жергілікті тұрғындар «Төңірек орманы» деп атаған тасты, орманды аймақта тойтарды; ол «Адамның жарты гектары» деп аталды. Генерал Мило С. Хаскалл 3-Кентуккиді Round Forest-ке күш-жабдық ретінде жіберді. 3-ші полк командирі қайтыс болғанын естігенде, ол қорғаныс позициясын жеке қолға алуға шешім қабылдады. Ол «бұл біздің соңғы адамымыз үшін қанша қымбат болса да» оны ұстау керектігін мәлімдеді. Хазен бригадасы түпнұсқадағы Одақ желісінің жалғыз бөлігі болды. Одақ желісі Роузкранстың және Дэвистің дивизияларымен нығайтылды. Жаңа желі өзенге қарай бағытталған кішкентай жартылай дөңгелек пішіндес болды. Брэгг Одақтың сол қанатына шабуыл жасауды жоспарлады, дөңгелек сызығының оңтүстік-шығысқа қараған бөлігі, Хазен бригадасымен қоршалған. Мұндай шабуылға қолданылатын жалғыз әскер Брекинридж әскері болды, және Брэгг оған өзеннен өтуге бұйрық берді, бірақ Брекинридж баяу қозғалды. Сағат 16:00-ге қарай Брекинриджтің алғашқы екі бригадасы Хазенге бөлік-бөлікпен шабуыл жасады және ауыр жеңіліске ұшырады. Тағы екі бригада келді, және олар Полк корпусының басқа элементтерімен күшейтілді. Шабуыл екінші рет сәтсіз аяқталды. Томас өзінің алдындағы кеңістікті тазалаған шектеулі қарсы шабуылмен жауап берді. Сағат 16:30-ға қарай шайқас аяқталды. Брэггтің жоспарында фундаментальды қателік болды: оның мақсаты Роузкранстың байланыс жолын (Нэшвилл трассасын) кесіп тастау болғанмен, оның шабуылы Одақ қорғаушыларын сол жерде жинақтауға итермеледі. Брэггтің өмірбаян авторы Грэди МакУайни былай байқады:

Одақ әскері бірінші шабуылда құлап кетпесе, шайқас жалғасқан сайын олар тығыз және күшті қорғаныс позициясына итеріледі, ал Конфедерациялық күштер бірте-бірте қарқынын жояды, дезорганизацияға ұшырайды және әлсірейді. Доп сияқты, Одақ шайқастың қираған қалдықтарынан күш жинайды, егер олар жақсы тәртіппен шегінсе. Бірақ Конфедерациялықтар алға жылжыған сайын, иірім сияқты, сөзсіз ыдырайды. Сол түні Роузкранс не істеу керектігін шешу үшін соғыс кеңесін өткізді. Оның кейбір генералдары Одақ әскері жеңілгенін сезінді және олар толығымен кесіліп қалмас бұрын шегінуді ұсынды. Роузкранс бұл көзқарасқа қарсы болды және Томас пен Критенден оны қатты қолдады. Томас кеңес отырысында «Бұл әскер шегінбейді» немесе «Өлуге одан жақсы жер жоқ» деген сөздерді айтқандығы туралы әртүрлі дереккөздерде айтылған. Тұрып, күресуге шешім қабылданды, және Одақ желісі күшейтілген сайын, әскерлердің рухы көтерілді. Конфедерациялық тарапта Брэгг өзінің жеңіске жеткеніне сенімді болды. Ол 9000 қаза тапқанмен, Одақ әскерлерінің көп санының тұтқынға алынуы Роузкранс одан да көп шығынға ұшырағанын көрсетті деп сенді. Конфедерациялық әскер Одақ желісіне қарай қазды. Брэгг төсекке жатпай бұрын Ричмондқа телеграмма жіберді: «Дұшман өз күшті позициясын тастап, кері шегінуде. Біз [барлық] даланы басып аламыз және оны қуамыз. Құдай бізге жаңа жылды бақытты етті».

Шығындар

Соғыстағы жалпы қаза болғандардың саны 25 645 адамды құрады: Одақ әскерінен 13 906, ал Конфедерация әскерінен 11 739, яғни барлық әскердің 32,7 пайызы. Төрт бригадир генерал қаза тапты немесе қатысты жарақат алды: Конфедерациядан Джеймс Е. Рейнс және Роджер В. Хансон; Одақтан Эдвард Н. Кирк және Джошуа В. Силл. Сондай-ақ, жарақат алғандардың арасында азамат соғысында ер адам болып киінген көптеген әйелдердің бірі – Фрэнсис Элизабет Куинн да болды.

Конфедерацияға әсері

Бұл шайқас тактикалық тұрғыдан шешілмеді. Брэгг Конфедерация әскери қызметтестерінен көбінесе сынауға ұшырады; оны Джозеф Джонстонның қолдауы және президент Джефферсон Дэвистің лайықты ізбасар таба алмауы ғана сақтап қалды.

Одаққа әсері

Бұл шайқас Одақтың моральдық жағдайы үшін өте маңызды болды, мұны Абрахам Линкольннің генерал Роузкрансқа жазған хаты дәлелдейді: "Сіз бізге қиынмен келген жеңіс сыйладыңыз, егер оның орнына жеңіліс болғанда, елдің тірі қалуы күмәнді болар еді". Кентукки және Орталық Теннессиге Конфедерация тарапынан төнген қауіп сейілді, ал Нэшвилл соғыстың соңына дейін Одақтың маңызды жабдықтау базасы ретінде қауіпсіздікке ие болды. Роузкранс Мурфрисбороны күшейтуге бес жарым ай жұмсады. Онда "Форт Роузкранс" деп аталған үлкен топырақты бекініс салынды және соғыс аяқталғанға дейін жабдықтау қоймасы ретінде пайдаланылды. Келесі ірі әрекет, Туллахома жорығы, маусым айына дейін басталмады, сол кезде Роузкранс әскерін Браггқа қарсы жылжытты.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Стоунс-Ривер шайқасы мен Роузкранс фортының бір бөлігі қазір Стоунс-Ривер ұлттық шайқас алаңы болып табылады. Онда Хэйзен бригадасының монументі орналасқан, ол 1863 жылдың мамыр айында Уильям Хэйзен бригадасы «Тозақтың жарты гектарында» орнатқан, Азамат соғысының ең жақсы сақталған ескі монументі. 600 акр (2.4 км²) аумақты құрайтын ұлттық шайқас алаңында 1865 жылы құрылған Стоунс-Ривер ұлттық зираты бар, онда 6000-нан астам одақтық әскердің қабірлері сақталған. Американдық шайқас алаңдары қоры және оның серіктестері шайқас алаңының бір бөлігін сатып алып, сақтап қалды, оның бір бөлігі Ұлттық саябақтар қызметіне сатылып, ұлттық шайқас алаңының құрамына енгізілді.

Музыкалық шығармашылық

Бұл шайқасқа блюграсс музыканты Клэр Линчтің "Dear Sister" әнінде айтылады. The Steeldrivers "The River Runs Red" әнінде осы шайқасты әңгімелейді.