Уильям Тернер: Англиялық реформатор, дәрігер және табиғат зерттеушісі

Кіріспе

Уильям Тернер (1509/10 – 13 шілде 1568) – ағылшын протестант реформаторы, дәрігер және табиғаттанушы. Ол «Ағылшын ботаникасының әкесі» деп аталады. Ол Италияда медицинаны оқыды және швейцариялық ұлы табиғаттанушы Конрад Гесснердің досы болды. Ол ертедегі шөпші және құс зерттеуші болды, және бүгінде осы салаларға ең көп қызығушылық танытылуда. Ол Англиядағы алғашқы «пастор-табиғаттанушылардың» бірі ретінде танымал. Ол 1538 жылы латын тілінде «Libellus de Re herbaria» еңбегін алғаш рет жариялады, кейіннен оны ағылшын тіліне аударды, себебі шөпшілер өз білімдерін бөліспейді деп сенді. Тернердің еңбектері Генрих VIII және Мэри Тюдор тұсында айыпталып, сотталды. Ол Кембридждегі Пемброк-холлдың мүшесі және аға қазынашысы болды. Кембриджде жүргенде ол 1538 жылы «Libellus de re herbaria» сияқты бірнеше еңбектер жариялады. Ол бос уақытының көп бөлігін өсімдіктерді мұқият зерттеуге арнады, оларды табиғи ортада іздеді және Англияда бұрын-соңды болмаған дәлдікпен сипаттады. 1540 жылы ол тұтқындалғанға дейін уағыз айтумен айналысты. Бостандыққа шыққаннан кейін 1540-1542 жылдары Италиядағы Феррара және Болоньяда медицинаны оқыды және осы университеттердің бірінде медицина докторы (M. D.) дәрежесін алды. Ол Джейн Одерге (бәлкім, олар үйленген кезде мырза Кейдждің жесірі болған) үйленді, олар 1542 жылы Питер есімді ұлдарына босанды. Ол қайтыс болғаннан кейін, ол Ели епископы Ричард Кокске қайта үйленді.

Мансап

Медициналық білімін аяқтағаннан кейін ол Эмден графының дәрігері болды. Англияға оралғанда, ол Сомерсет герцогының капелланы және дәрігері болды, ал Сомерсеттің ықпалы арқасында діни қызметке жол ашты. Сомерсеттің дәрігері лауазымы оған жоғары қоғамда тәжірибе жинауға мүмкіндік берді. 1550 жылы Йорк соборында Ботевант пребендасы болды, ал 1551-1553 жылдары Велс соборының деканы қызметін атқарды, онда дәрілік өсімдіктер бағын құрды. Англия королевасы Мэри I таққа отырғанда Тернер қайтадан жер аударылды. 1553-1558 жылдары ол Бавариядағы Вайсенбургте тұрып, дәрігерлікпен айналысып өмір сүрді. Ол сол кезде кальвинист болды, мүмкін бұрыннан да болған шығар. 1558 жылы Англия королевасы Елизавета I таққа отырғаннан кейін Тернер Англияға оралды және 1560-1564 жылдары Велс соборының деканы болды. Англия шіркеуін Германия мен Швейцарияның реформаланған шіркеулерімен келісуге тырысуы 1564 жылы оның қызметтен шеттетілуіне әкелді. Тернер 1568 жылдың 7 шілдесінде Лондон қаласындағы Кратчд Фрайерс үйінде қайтыс болды және Сент-Олав Харт-стрит шіркеуіне жерленді. Осы шіркеудің оңтүстік-шығыс қабырғасындағы мүсінді тас Тернердің есімін сақтайды. Сол кездегі ірі пуритан уағыздаушысы Томас Ливер оның жерлеу рәсіміне қатысып, сөз сөйледі. Тернер карьерасының басында-ақ табиғаттануға қызығушылық танытып, ағылшын өсімдіктері мен жануарларының сенімді тізімін жасауға кірісті, оны 1538 жылы "Libellus de re herbaria" деп жариялады. 1544 жылы Тернер "Avium praecipuarum, quarum apud Plinium et Aristotelem mentio est, brevis et succincta historia" ("Аристотель мен Плинийде есімдері аталған негізгі құстар") атты еңбегін жариялады, онда Аристотель мен Плинийдің айтқан құстары туралы ғана емес, сонымен қатар олардың сипаттамалары мен өмірлік тарихы да келтірілген. Бұл құстарға арналған тұңғыш басылған кітап. 1545 жылы Тернер "Рим түлкісін құтқару" және 1548 жылы "Шөптердің аттары" атты кітаптарын жариялады. 1551 жылы ол өзінің атақты "Гербаль" еңбегінің бірінші бөлігін жариялады, оның арқасында ботаника саласындағы даңқы кеңірек танылды. (Лондон: Стивен Майердман және Джон Гибкен басып шығарған, 1551) – Тернердің ұлы еңбегінің бірінші бөлігі; екінші бөлігі 1562 жылы, ал үшіншісі 1568 жылы жарық көрді, екеуі де Кельн қаласының Арнольд Биркман баспасынан шықты. Бұл томдар ағылшын өсімдіктерінің алғашқы нақты және жүйелі сипаттамасын ұсынды, сонымен қатар олардың көркем ағаш кескіндері (көбінесе Леонхарт Фукстың 1542 жылғы "De Historia Stirpium Commentarii Insignes" еңбегінен алынған) және Тернердің өзінің далалық зерттеулеріне негізделген егжей-тегжейлі байқаулары бұл гербальды бұрынғы жұмыстардан жоғары деңгейге көтерді. Бірақ Тернер олардың "пайдасы мен" жайлы да мәлімет берді және алғы сөзінде кейбіреулер оны кәсіби мамандыққа жататын нәрсені жалпы жұртқа жария етуде айыптайтынын мойындайды. Алғаш рет Англиядағы халыққа ағылшын тілінде жазылған гербаль кітабы қолжетімді болды, оның көмегімен адамдар ағылшын өсімдіктерін оңай тани алатын болды. 1555 жылы "Рухани емнің жаңа кітабы" жарық көрді. 1562 жылы Тернер "Гербаль" еңбегінің екінші бөлігін жариялады, оны Кембриджге баруына көмектескен меценаттың ұлы Сэр Томас Вентвортқа арнады. Бұл кітапты Кельн қаласының Арнольд Биркман баспасы шығарды және Тернердің моншалар туралы трактатын да қамтыды. Екінші томда атақты Гластонбери тікені туралы ең алғашқы мәліметтердің бірі келтірілген, ол Велстен бес шақырымдай жерде орналасқан және Тернердің айтуынша, "қыста да жасыл болады, оның маңында тұратындардың барлығы да осы пікірде келіседі". Тернердің "Гербаль" еңбегінің үшінші және соңғы бөлігі 1568 жылы жарық көрді, оның құрамында бірінші және екінші бөліктердің қайта қарастырылған басылымдары болды. Бұл кітап королева Елизаветаға арналған. Ол гербальда тек ағылшын өсімдіктерінің түрлері ғана сипатталғанын, "олар туралы ескі гректер мен латын тілінде ешқандай мәлімет жоқ" деп мәлімдеді. 1568 жылы жарық көрген "Барлық шараптардың табиғаты мен қасиеттері туралы жаңа кітап" фармакологиялық мақсаттарды көздеген, сондай-ақ оған Триакл туралы трактат қосылған. Тернер, Vestments даусының конформисттік фракциясының мүшесі ретінде, неке бұзған адамды шаршы қалпақ кигізіп, ашық түрде өкініш білдіруге мәжбүр еткенімен және иесінің басынан қалпақ ұрлауға үйреткенімен танымал болды. Оның ғылыми ізденістерінің саяси маңызы да болды. Мысалы, Тюдор дәуірінің тарихшысы Лейси Болдуин Смиттің айтуынша, "Діни наразылық пен азаматтық бүлік Уильям Тернердің 1543 жылы [Енри VIII-нің] Киелі кітапты оқуды тек әлеуметтік жағдайы жоғары адамдармен шектеу туралы жариялаған қаулысына қарсы сөйлеген кезде бірге жүрді. Ол 'байлар мен ақсүйектер кедейлерден ақылды ма?' деп сұрады, бұл қандай дінсіз ой еді". Тернер түрлердің өзгеруін қабылдады. Табиғаттану тарихшысы Чарльз Е. Рейвен Тернердің "зейін қоятын байқаушы және тамаша ботаник болғанын, түрлердің өзгеруін кәдімгі құбылыс ретінде қабылдағанын" жазды.

After completing his medical degree, he became physician to the Earl of Emden. Back in England, he became chaplain and physician to the Duke of Somerset, and through Somerset's influence, he obtained ecclesiastical preferment. The position as Somerset's physician also led to practice among upper society. He was prebendary of Botevant in York Cathedral in 1550, and Dean of Wells Cathedral from 1551 to 1553, where he established a herbal garden. When Mary I of England acceded to the throne, Turner went into exile once again. From 1553 to 1558, he lived in Weißenburg in Bayern and supported himself as a physician. He became a Calvinist at this time, if not before. After the succession of Elizabeth I of England in 1558, Turner returned to England, and was once again Dean of Wells Cathedral from 1560 to 1564. His attempts to bring the English church into an agreement with the reformed churches of Germany and Switzerland led to his suspension for nonconformity in 1564. Turner died in London on 7 July 1568 at his home in Crutched Friars, in the City of London, and is buried in the church of St Olave Hart Street. An engraved stone on the southeast wall of this church commemorates Turner. Thomas Lever, one of the great puritan preachers of the period, delivered the sermon at his funeral. Quite early in his career, Turner became interested in natural history and set out to produce reliable lists of English plants and animals, which he published as Libellus de re herbaria in 1538. In 1544, Turner published Avium praecipuarum, quarum apud Plinium et Aristotelem mentio est, brevis et succincta historia ("The Principal Birds of Aristotle and Pliny "), which not only discussed the principal birds and bird names mentioned by Aristotle and Pliny the Elder but also added accurate descriptions and life histories of birds from his own extensive ornithological knowledge. This is the first printed book devoted entirely to birds. In 1545, Turner published The Rescuynge of the Romishe Fox, and in 1548, The Names of Herbes. In 1551, he published the first of three parts of his famous Herbal, on which his botanical fame rests. (London: imprinted by Steven Myerdman and by John Gybken, 1551) is the first part of Turner's great work; the second was published in 1562 and the third in 1568, both by Arnold Birckman of Cologne. These volumes gave the first clear, systematic survey of English plants, and with their admirable woodcuts (mainly copied from Leonhart Fuchs's 1542 De Historia Stirpium Commentarii Insignes) and detailed observations based on Turner's own field studies put the herbal on an altogether higher footing than in earlier works. At the same time, however, Turner included an account of their "uses and ", and in his preface admits that some will accuse him of divulging to the general public what should have been reserved for a professional audience. For the first time, herbal was available in England in the vernacular, from which people could identify the main English plants without difficulty. A New Book of Spiritual Physick was published in 1555. In 1562, Turner published the second part of his Herbal, dedicated to Sir Thomas Wentworth, son of the patron who had enabled him to go to Cambridge. This book was published by Arnold Birckman of Cologne, and included in the same binding Turner's treatise on baths. The second volume includes one of the earliest reference to the celebrated Glastonbury Thorn, only five miles from Wells, which Turner tells us "is grene all the wynter, as all they that dwell there about do stedfastly holde". The third and last part of Turner's Herbal was published in 1568, in a volume that also contained revised editions of the first and second parts. This was dedicated to Queen Elizabeth. He claimed that the herbal described only English plant species "whereof is no mention made neither of ye old Grecianes nor Latines". A New Boke on the Natures and Properties of all Wines, also published in 1568, had pharmacological intent behind it, as also the included Treatise of Triacle. As a member of the nonconformist faction in the Vestments controversy Turner was famous for making an adulterer do public penance wearing a square cap and for teaching his dog to steal such caps from bishop's heads. His scholarly pursuits had other, distinctly political, implications. According to Tudor historian Lacey Baldwin Smith, for instance, "Religious discontent and civil rebellion were obviously walking hand in hand when William Turner dared speak out against [Henry VIII's] proclamation of 1543 limiting the reading of the Bible to men of social standing. What kind of ungodly belly wisdom was it, he demanded, to say that 'rich men and the nobles are wiser than the poor people?'" Turner embraced the transmutation of species. Historian of science Charles E. Raven wrote that "Turner, a shrewd observer and an excellent botanist, accepted transmutation as a commonplace event."