КСРО-ның құрамында болған Транскавказ СФСР (1922-1936) – Армения, Әзербайжан, Грузиядан тұратын мемлекет. Кеңес Одағының құрылуына қатысты, кейін таратылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағының бұрынғы республикасы
Former republic of the Soviet Union
Транскавказдық Социалистік Федеративтік Кеңес Республикасы (Транскавказдық СФСР немесе ТСФСР), сондай-ақ Транскавказдық Кеңес Федеративтік Социалистік Республикасы немесе жай ғана Транскавказия деп аталатын, 1922 жылдан 1936 жылға дейін болған Кеңес Одағының республикасы еді. ТСФСР құрамына Армения, Әзірбайжан және Грузия кірді, олар дәстүрлі түрде Кавказ тауларының Ресейден бөліп тұрғандығына байланысты "Транскавказ республикалары" деп белгілі болды. ТСФСР 1922 жылы Кеңес Одағы құрылған Кеңес Социалистік Республикалар Одағын құру туралы шартқа қол қойған төрт республиканың бірі болды. ТСФСР аймақтағы экономикалық жағдайды консолидациялау және большевиктердің бақылауын күшейту мақсатымен құрылған болатын. ТСФСР 1936 жылғы Кеңес Конституциясы қабылданғаннан кейін таратылды, ал оның құрамына кіретін республикалар жеке-жеке Кеңес Одағының республикалары мәртебесіне көтерілді.
The Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic (Transcaucasian SFSR or TSFSR), also known as the Transcaucasian Soviet Federative Socialist Republic, or simply Transcaucasia, was a republic of the Soviet Union that existed from 1922 to 1936. The TSFSR comprised Armenia, Azerbaijan, and Georgia, traditionally known as the "Transcaucasian Republics" as they were separated from Russia by the Caucasus Mountains. The TSFSR was one of the four republics to sign the Treaty on the Creation of the Union of Soviet Socialist Republics establishing the Soviet Union in 1922. The TSFSR was created ostensibly to consolidate the economic situation and Bolshevik control over the region. The TSFSR was dissolved upon the adoption of the 1936 Soviet Constitution and its constituent republics were elevated individually to republics of the Soviet Union.
Тарих
Транскавказдық кондоминиумдық мемлекеттің тамыры 1918 жылы Қазан төңкерісінен кейін Ресей империясының тарауына, Кавказ провинцияларының бөлініп шығып, Транскавказ Федерациясы деп аталатын өз мемлекетін құруына байланысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы этноұлттық мүдделердің қақтығысы және Осман империясымен болған соғыс салдарынан екі ай өткен соң, 1918 жылдың сәуірінде Транскавказ Федерациясы таратылды. Арменияның Бірінші Республикасы, Әзірбайжан Демократиялық Республикасы және Грузия Демократиялық Республикасы – үш жаңа мемлекет Ресейдің таулар арқылы жүргізілген Азамат соғысы аяқталғанға дейін, Қызыл Армия басып кіргенге дейін және кеңестік үкімет орнағанға дейін өмір сүрді. Владимир Лениннің ұсынысы бойынша 1922 жылдың 12 наурызында Армения, Әзірбайжан және Грузия КСР-і – үш Кеңес Республикасы Транскавказ Социалистік Кеңес Республикаларының Федеративтік Одағына біріктірілді. Сол жылдың 13 желтоқсанында Кеңестердің Бірінші Бүкілкавказдық Съезі осы мемлекеттер федерациясын біртұтас федеративтік мемлекетке айналдырып, оны Транскавказ Социалистік Федеративтік Кеңес Республикасы деп атады, бірақ құрамына кіретін республикалардың автономиясын формальды түрде сақтап қалды. Съезд сондай-ақ конституцияны қабылдады, Орталық Атқару Комитетін (съезд сессиялары арасындағы жоғарғы заң шығару органы) және Халық Комиссарлар Кеңесін (үкімет) тағайындады. Грузиялық большевик көшбасшысы Мамия Орахелашвили Транскавказ СФСР-інің Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы болды. Тбилиси республиканың астанасы болды. Республика 30 желтоқсанда Ресей СФСР, Украина ССР және Белоруссия ССР-імен бірге Кеңес Одағының негізін қалаушы мүшесі атанды. 1936 жылдың желтоқсанында Транскавказ СФСР таратылып, Грузия, Армения және Әзірбайжан ССР-і арасында қайта бөлінді.
The roots of a Transcaucasian condominium state trace back to the dissolution of the Russian Empire in 1918, following the October Revolution, when the provinces of the Caucasus seceded and formed their own state called the Transcaucasian Federation. Competing ethno national interests and confrontation with the Ottoman Empire in World War I led to the dissolution of the Transcaucasian Federation only two months later, in April 1918. The three successor states—the First Republic of Armenia, the Democratic Republic of Azerbaijan, and the Democratic Republic of Georgia—lasted until the end of the Russian Civil War that was being fought across the mountains, when they were invaded by the Red Army and sovietized. Following the proposal by Vladimir Lenin the three now Soviet Republics, the Armenian, Azerbaijani and Georgian SSRs, were united into the Federative Union of Socialist Soviet Republics of Transcaucasia on 12 March 1922. On 13 December that year, the First All Caucasian Congress of Soviets transformed this federation of states into a unified federal state and renamed it into the Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic, though keeping formally the autonomy of its constituent republics. The congress also adopted the constitution, appointed the Central Executive Committee (the highest legislative body between congressional sessions), and the Council of People's Commissars (the government). Mamia Orakhelashvili, a Georgian Bolshevik leader, became the first chairman of the Transcaucasian SFSR's Council of People's Commissars. Tbilisi was the capital of the republic. The republic became a founding member of the Soviet Union on 30 December along with the Russian SFSR, the Ukrainian SSR, and the Byelorussian SSR. In December 1936, the Transcaucasian SFSR was dissolved and divided again among the Georgian, Armenian and Azerbaijani SSRs.
ТМҚСР құрамындағы автономиялы республикалар
Қызыл Армияның Грузияға басып кіргеннен кейін, Абхазия (Грузия Демократиялық Республикасының құрамындағы автономиялық провинция) Кеңес Республикасы деп жарияланды. 1922 жылғы наурыз айында Абхаз революциялық комитеті аймақты Абхазия ССР деп атады. Бұл жаңа Кеңес Республикасы жарияланғанына қарамастан, Грузия және Ресеймен арадағы қарым-қатынас әлі ресми түрде шешілмеген еді. 1921 жылғы 16 желтоқсанда Абхазия Грузин КСР-мен одақ туралы шартқа қол қойды, ол Абхазияның мәртебесін келісім-шарт республикасы (орыс тілінде: договорная республика) ретінде бекітті. Бұл келісім Абхазия әскери құрамын құруға және екі Кеңес Республикасы арасында саяси және қаржылық одақ орнатуға мүмкіндік берді. Осылайша, Грузия арқылы Абхазия ТСФСР-ге қосылды және бастапқыда федерацияның басқа республикаларымен тең құқықта болды. 1931 жылғы 19 ақпанда Абхазияның республикалық мәртебесі Грузин КСР құрамындағы Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасы деңгейіне төмендетілді. Аджар АССР 1921 жылғы 16 шілдеде Карс шартының нәтижесінде Грузин КСР құрамында құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Кавказ жорығының аяқталуын белгілеген шарт бойынша Ресей империясының Кутаис облысының бұрынғы Батум облысы Грузия мен Түркия арасында бөлісуге тиіс болды. Келісімге сәйкес, тұрғындарының көп бөлігі грузин мұсылмандарынан тұратын солтүстік бөлігі Кеңес Грузиясының құрамына кірді, бірақ автономия берілді. Тағы бір автономиялық республика 1920 жылғы шілдеде Армения, Түркия және Иранмен шектес Нахчыван аймағында құрылды, оған армян және әзербайжан тараптары да талас еткен. Аймақты Қызыл Армия басып алғаннан кейін, "Әзербайжан КСР-імен тығыз байланысы" бар Нахчыван Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасы жарияланды. Мәскеу және Карс шарттары бойынша Нахчыван облысы Әзербайжан Кеңестік Республикасының қорғауындағы автономиялық республика ретінде бекітілді.
After the Red Army invasion of Georgia, Abkhazia (an autonomous province within the Democratic Republic of Georgia) was declared a Soviet Republic. In March 1922, the Abkhaz Revolutionary committee renamed the region the SSR of Abkhazia. Despite the declaration of this new Soviet Republic, its relations with Georgia and Russia had yet to be formally settled. On December 16, 1921, Abkhazia signed a treaty of alliance with the Georgian SSR codifying its status as a treaty republic (Russian: договорная республика). This agreement allowed the formation of an Abkhazia military while also establishing a political and financial union between the two Soviet republics. Thus, through Georgia, Abkhazia joined the TSFSR and was initially on an equal footing with the other republics of the federation. On February 19, 1931, Abkhazia's republican status was downgraded to that of an Autonomous Soviet Socialist Republic within the Georgian SSR. The Adjar ASSR was established on July 16, 1921, within the Georgian SSR as a consequence of the Treaty of Kars. The treaty marking the end of the Caucasus Campaign in World War I provided for the division of the former Batum Oblast of the Kutais Governorate of the Russian Empire between Georgia and Turkey. According to the agreement the northern half with significant Georgian Muslim population would become part of the Soviet Georgia but granted autonomy. Another autonomous republic was established in July 1920 in Nakhchivan, an area bordering Armenia, Turkey and Iran, which was claimed by Armenians and Azerbaijanis. After the occupation of the region by the Red Army, the Nakhchivan Autonomous Soviet Socialist Republic was declared with "close ties" to the Azerbaijani SSR. The Treaty of Moscow and the Treaty of Kars established the Nakhchivan region as an autonomous republic under the protection of the Soviet Republic of Azerbaijan.
Маркалар мен пошта тарихы
1923 жылға дейін Грузия, Армения және Әзірбайжан елдері әрқайсысы өз пошта маркаларын шығарған. Транскавказ Федерациясы 1923 жылдың 15 қыркүйегінде өз маркаларын шығара бастады және 1 қазанда жеке республикалардың маркаларын алмастырды. Алғашқы шығарылымдар Ресей мен Арменияның кейбір маркаларынан тұрды, олардың үстіне Федерацияның бес әріпті аббревиатурасы бар жұлдыз басылды. Үлкен инфляция орын алғаннан кейін, Федерацияның өз дизайндарынан жасалған маркалар шығарылды – мұнай кен орындарының суреті салынған төрт түрлі номинал және таулар мен мұнай бұрғылау мұнараларының үстінде советтік символдар бейнеленген төрт түрлі номинал, құны 40 000-ден 500 000 рубльге дейін. 40 000 рубль және 75 000 рубльдік маркаларға 700 000 рубльден қосымша төлем жасалды. 24 қазанда маркалар 1-ден 18 алтын теңгеге дейін жаңа номиналмен қайта шығарылды. 1924 жылдан бастап Федерация Кеңес Одағының маркаларын пайдаланды. Федерацияның маркаларының көпшілігі бүгінде сирек кездеспейді, 1998 жылғы бағалар 1-2 АҚШ доллары шамасында, бірақ Армения маркаларының үстіне басылғандары 200 АҚШ долларына дейін жетеді. Қысқа мерзім ішінде қолданылғандықтан, қолданылған маркалар қолданылмағандарға қарағанда сирек кездеседі және конверттер көбінесе табылмайды.
Before 1923, Georgia, Armenia, and Azerbaijan each issued their own postage stamps. The Transcaucasian Federation began issuing its own stamps on September 15, 1923, and superseded the separate republics' issues on October 1. The first issues consisted of some of the stamps of Russia and Armenia overprinted with a star containing the five letter acronym of the Federation inside the points. Massive inflation having set in, this was followed by an issue of the Federation's own designs, four values of a view of oil fields, and four with a montage of Soviet symbols over mountains and oil derricks, values ranging from 40,000 to 500,000 roubles. The 40,000 roubles and 75,000 roubles were then surcharged to 700,000 roubles. On October 24, the stamps were re issued with values from 1 to 18 gold kopecks. Starting in 1924, the Federation used stamps of the Soviet Union. Most of the stamps of the Federation are not especially rare today, with 1998 prices in the US$1–2 range, although the overprints on Armenian stamps range up to US$200. As might be expected from a short period of usage, used stamps are less common than unused and covers are not often seen.