Америка Құрама Штаттарының тарихи макроэкономикалық саясаты және 19 ғасырдың басындағы экономикалық жоспары

Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының тарихи макроэкономикалық саясаты және 19-ғасырдың басындағы экономикалық жоспар.

Америка мектебі, сондай-ақ Ұлттық жүйе деп танылатын, саясат, саяси бағыттар және философия салаларындағы үш түрлі, бірақ байланысты құрылымды білдіреді. Бұл саясат 1790 жылдан 1970 жылға дейін, іске асылу деңгейі мен егжей-тегжейлеріне қарай күшейіп, әлсіреп келді. Тарихшы Майкл Линд оны басқа экономикалық идеялармен логикалық және тұжырымдамалық байланысы бар, үйлесімді қолданбалы экономикалық философия деп сипаттайды. Бұл АҚШ азаматтық соғысынан бастап 20-ғасырдың ортасына дейін елдің ұлттық саясатына басымдық білдірген макроэкономикалық философия. Меркантилизммен тығыз байланысты, оны классикалық экономикаға қарсы тұратын бағыт деп қарастыруға болады. Ол үш негізгі саясаттан тұрады: таңдаулы, жоғары тарифтер (әсіресе 1861–1932 жылдар) және субсидиялар (әсіресе 1932–1970 жылдар) арқылы өнеркәсіпті қорғау; инфрақұрылымға мемлекеттік инвестициялар жасау және көлік саласында ішкі жақсартуларды жүзеге асыру; спекуляцияға емес, өндірістік кәсіпорындардың өсуін қолдайтын саясаты бар ұлттық банк. Америка мектебінің негізгі элементтерін Джон Куинси Адамс және оның Ұлттық республикалық партиясы, Генри Клей және Уиг партиясы, сондай-ақ Абрахам Линкольн осы экономикалық жүйені қабылдап, іске асырып, сақтап қалған алғашқы республикалық партия қолдады.

Шығу тегі

Америка экономика мектебі Александр Гамильтонның мұрасын білдірді, ол өзінің «Өнеркәсіп туралы есептемесінде» АҚШ барлық қажетті экономикалық өнімдерді өндіре алмайынша толық тәуелсіздікке ие бола алмайды деп мәлімдеді. Гамильтон бұл экономикалық жүйені, ішінара, Колберттің Франциясы мен Елизавета I Англиясының саясатына негіздеді, бірақ меркантилизмнің отар іздеу сияқты қатал жақтарын қабылдамады. Кейіннен сенатор Генри Клей, осы жүйеге берілген ықыласы үшін «Америка жүйесінің әкесі» деп аталды, Америка жүйесінің мақсаты – елді солтүстіктен оңтүстікке, шығыстан батысқа, қаладан ауылға біріктіру екенін айтты. Франк Бургиннің 1989 жылғы Конституциялық конвент туралы зерттеуі, елдің негізін қалаушылары экономикаға тікелей мемлекеттік араласуды жоспарлағанын көрсетті. Гамильтон ең қатты айтқандай, мақсат – Еуропаның билігі мен князьдарына экономикалық және қаржылық тәуелділік арқасында жеңіспен қол жеткізілген саяси тәуелсіздікті жоғалтпау болды. Ғылымды, өнертабысты, өнеркәсіпті және сауданы дамытуға қабілетті күшті орталық үкімет құру – жалпы әл-ауқатты арттыру және АҚШ экономикасын өз тағдырын анықтауға жеткілікті күшті етудің маңызды құралы саналды. Джефферсон мен Мэдисон Гамильтонның бағдарламасына қарсы болды, бірақ 1807 жылдың желтоқсанында басталған эмбарго және 1812 жылғы Ұлыбританияға қарсы соғыстың жағдайлары оларды оны іске асыруға мәжбүр етті. Азамат соғысына дейінгі кезеңде федералды үкімет жүргізген бірқатар шаралар американдық мектепке нақты бейне берді. Бұл шараларға 1802 жылы Патент бюросын құру, 1807 жылы Жағалауды зерттеу (кейін АҚШ Жағалау зерттеуі және одан кейін АҚШ Жағалау және геодезиялық зерттеуі) құру, сондай-ақ 1824 жылғы Өзендер мен порстар заңымен құрылған өзендер мен портардың теңіз жүзуін жақсартуға бағытталған басқа да шаралар кірді. Басқа да оқиғаларға 1804 жылы Льюис пен Кларктың ашылу экспедициясынан басталып, 1870 жылдарға дейін жалғасқан әртүрлі армия экспедициялары кірді (мысалы, майор Стивен Харриман Лонг пен генерал-майор Джон С. Фремонттың мансабы), олар көбінесе Топографиялық инженерлер корпусының офицерінің басшылығымен жүргізілді және кейінгі құрлықтағы пионерлерге маңызды ақпарат берді (мысалы, бригадир генерал Рэндольф Б. Марсидің мансабын қараңыз), ерте теміржолдар мен каналдарды зерттеуге және салуға көмектесу үшін армия инженерлері офицерлерін тағайындау, АҚШ Бірінші банкісі мен АҚШ Екінші банкісін құру, сондай-ақ 1828 жылғы тариф сияқты түрлі протекционистік шаралар кірді. Оның негізгі жақтаушылары – экономистер Фридрих Лист (1789–1846) және Генри Кэри (1793–1879). Лист – 19 ғасырдың жетекші неміс және американдық экономисі, ол оны «Ұлттық жүйе» деп атады және оны «Ұлттық саяси экономика жүйесі» атты кітабында одан әрі дамытты. Кэри осыны осы атпен жазылған кітабында мүдделердің үйлесімділігі деп атады, еңбек пен басқару арасындағы, сондай-ақ ауыл шаруашылығы, өндіріс және саудагерлер арасындағы үйлесімділік. «Америка жүйесі» атауын Клей оны сол кездегі бәсекелес экономикалық теориядан, Адам Смиттың «Халықтардың байлығы» еңбегінде ұсынған «Британ жүйесінен» ажырату үшін қолданды.

The American School of economics represented the legacy of Alexander Hamilton, who in his Report on Manufactures, argued that the U. S. could not become fully independent until it was self sufficient in all necessary economic products. Hamilton rooted this economic system, in part, in the successive regimes of Colbert's France and Elizabeth I's England, while rejecting the harsher aspects of mercantilism, such as seeking colonies for markets. As later defined by Senator Henry Clay who became known as the Father of the American System because of his impassioned support thereof, the American System was to unify the nation north to south, east to west, and city to farmer. Frank Bourgin's 1989 study of the Constitutional Convention shows that direct government involvement in the economy was intended by the Founders. The goal, most forcefully articulated by Hamilton, was to ensure that dearly won political independence was not lost by being economically and financially dependent on the powers and princes of Europe. The creation of a strong central government able to promote science, invention, industry and commerce, was seen as an essential means of promoting the general welfare and making the economy of the United States strong enough for them to determine their own destiny. Jefferson and Madison strongly opposed Hamilton's program, but were forced to implement it by the exigencies of the embargo, begun in December 1807 under the Non Intercourse Act, and the War of 1812 against Britain. A number of programs by the federal government undertaken in the period prior to the Civil War gave shape and substance to the American School. These programs included the establishment of the Patent Office in 1802, the creation of the Survey of the Coast (later renamed the United States Coast Survey and then the United States Coast and Geodetic Survey) in 1807 and other measures to improve river and harbor navigation created by the 1824 Rivers and Harbors Act. Other developments included the various Army expeditions to the west, beginning with Lewis and Clark's Corps of Discovery in 1804 and continuing into the 1870s (see for example, the careers of Major Stephen Harriman Long and Major General John C. Frémont), almost always under the direction of an officer from the Army Corps of Topographical Engineers, and which provided crucial information for the overland pioneers that followed (see, for example, the career of Brigadier General Randolph B. Marcy), the assignment of Army Engineer officers to assist or direct the surveying and construction of the early railroads and canals, and the establishment of the First Bank of the United States and Second Bank of the United States as well as various protectionist measures such as the Tariff of 1828. Leading proponents were economists Friedrich List (1789–1846) and Henry Carey (1793–1879). List was a leading 19th Century German and American economist who called it the "National System" and developed it further in his book The National System of Political Economy Carey called this a Harmony of Interests in his book by the same name, a harmony between labor and management, and as well a harmony between agriculture, manufacturing, and merchants. The name "American System" was coined by Clay to distinguish it, as a school of thought, from the competing theory of economics at the time, the "British System" represented by Adam Smith in his work Wealth of Nations.

Қолдау

"Америкалық жүйе" – Генри Клейдің Конгресс алдында сөйлеген сөзінде берген атауы, ол Александр Гамильтонның экономикалық теорияларынан туындаған экономикалық философияға негізделген экономикалық бағдарламаны жақтады (Өндіріс туралы есеп, Мемлекеттік кредит туралы I және II есептер). Клейдің саясаты жол салу сияқты ішкі жақсартуларды қолдау үшін жоғары тарифтерді, сондай-ақ өндірістік кәсіпорынды ынталандыру және Гамильтонның Қаржы министрі ретінде жақтағандай, ұлттық валютаны құру үшін ұлттық банк құруды көздейді. Клей алғаш рет 1824 жылы "Америкалық жүйе" терминін қолданды, бірақ оның ерекшеліктері үшін бұрын көп жылдар бойы жұмыс істеген. Америкалық жүйенің бір бөлігі Конгресс тарапынан қабылданды. АҚШ-тың Екінші банкі 1816 жылы 20 жылға қайта құрылды. Гамильтонның кезінен бастап 1832 жылға дейін жоғары тарифтер сақталды. Алайда, ішкі жақсартулардың ұлттық жүйесі жеткілікті қаржыландырылмады; мұның себебі секциялық тартыстар мен мұндай шығыстарға қатысты конституциялық шектеулер болды. Клейдің жоспары Джон Куинси Адамстың Ұлттық-республикалық партиясының және оның өзінің және Дэниел Вебстердің Виг партиясының басты қағидасына айналды. "Америкалық жүйеге" үлкен өндірістік базасы бар Жаңа Англия және Атлантиканың орталық бөлігі қолдау көрсетті. Ол олардың жаңа зауыттарын шетелдік бәсекелестіктен қорғады. Оңтүстік "Америкалық жүйеге" қарсы болды, себебі оның плантация иелері экспортқа мақта өндірісіне тәуелді болды, ал Америкалық жүйе олардың мақтасына сұранысты азайтып, өндірілген тауарлардың бағасын көтерді. 1828 жылдан кейін АҚШ 1861 жылы Авраам Линкольн сайланғанға дейін тарифтерді төмен деңгейде ұстады.

Джексондықтардың американдық жүйеге қарсылығы

Генри Клейдің «Америкалық жүйесі» арқылы бекітілген экономикалық ұлтшылдыққа қарсылық, негізінен, Эндрю Джексонның, Мартин ван Бюреннің және Джеймс К. Полктің Демократиялық партиясынан туды. Бұл үш президент өздерін халықтың саясаткерлері деп есептеді, аграрлық шекара мәдениетін және Одақтың күшін қорғауға ұмтылды. Әсіресе, осы қозғалыстың негізін қалаушы Джексон көпшілік пікірінің қадір-қасиеті деп санайтын нәрсеге берік сенімді болды. Конгреске жолдаған алғашқы жылдық үндеуінде Джексон «біздің жүйеміздің бірінші қағидасы – көпшіліктің билеуі» деп жариялады. Осы идеология Джексонның президенттік қызметінің барлық кезеңін басқарды және оның ізбасары Мартин ван Бюренге, сондай-ақ Джексонның соңғы президенті Джеймс К. Полкке де зор әсер етті. Көпшілікке және дауыссызға деген осы адалдық «Америкалық жүйе» элементтерімен тікелей қақтығыс тудырды. Джексондық президенттер «Америкалық жүйе» негізгі қағидаларын, соның ішінде АҚШ-тың Екінші банкін қолдау және протекционистік тарифтерді жақтауды, американдықтардың көпшілігіне емес, ақшалы және арнайы топтардың мүддесін қорғау деп қарады. Джексондықтар Клейдің идеологиясының басқа да элементтеріне, соның ішінде ішкі инфрақұрылымды жақсартуға қолдау көрсетуге қарсы болды, оны үкіметтік биліктің шектен шығуы деп есептеді. Бірнеше маңызды оқиғалар, заңнамалық даулар және президенттік ветолар «Америкалық жүйеге» қарсы күрестің маңызды бөлігі болды.

АҚШ-тың екінші банкі және банк соғысы

Джексондықтар мен Клей арасындағы алғашқы және ең танымал шайқас АҚШ-тың Екінші банкінің жарғысын жаңарту мәселесіне байланысты болды. Эндрю Джексон 1829 жылы Конгреске жолдаған алғашқы жылдық үндеуінде: «Бұл банк құру туралы заңның конституциялық негізділігі де, тиімділігі де біздің көптеген азаматтарымыз тарапынан күмәндануда, және оның бірыңғай және сау валюта құрудағы маңызды мақсатына жетпегендігін мойындау қажет» деді. Ол банк жарғысын жаңартуды қолдаушыларға шабуыл жасап, өздерінің «привилегияларын» жаңартуға тырысқан «акционерлерге» қатыгездікпен сілтеме жасады. Екінші банк президенті Николас Биддл мен Генри Клейдің әрекеттері пікірталастың екі жағын одан да анық көрсетті. Джексонның өзінің банкіне деген наразылығын естіген Биддл дереу Конгресс пікірін манипуляциялау ниетімен маңызды саяси округтерде банктың жаңа филиалдарын ашуға кірісті. Бұл әрекет Конгресте заң жобасын қабылдау үшін қажетті дауыстарды жинауға көмектессе де, Джексонды ашуландырды. Джексон мұндай манипуляцияны ұлттық банктың жеке, көпшілік мүдделерге емес, белгілі бір топтардың мүддесіне қызмет етуге бейім екендігінің нақты дәлелі деп қарады. Дегенмен, тарифтер экономикалық ұлтшылдықтың көрінісі болды, ол негізінен Солтүстік штаттарына пайда әкелді, ал Оңтүстікте еуропалық тауарлардың бағасын арттырды. Бұл Джексондық идеалдарға қайшы келді. Соңында, Солтүстік штаттарының қарсылығына қарамастан, Джексон президенті де, Полк президенті де тарифтерді төмендетті. Джексон 1828 жылғы тарифті (кейде «Жексіздіктер тарифі» деп те аталады) реформалады, 1832 жылғы тарифтегі ставкаларыны түбегейлі түрде төмендетті. Бұл Оңтүстік штаттарының тарифті қабылдаудан бас тартуы және үкімет тарапынан күш көрсетілген жағдайда бөліну туралы мәселенің туындауына алып келетін дағдарыстың алдын алуға көмектесті.

Мемлекеттік қаржыландырылатын ішкі жақсартуларға қарсылық

Джексондықтардың Клейдің американдық жүйесіне қарсылығының соңғы бекінісі мемлекеттік қаражатты ішкі жақсартуларға жұмсаумен байланысты болды. Джексондық президенттер жолдар мен каналдар сияқты жобаларды мемлекеттік қаржыландыру федералды үкіметтің өкілеттігінен асып түседі деп қорқып, мұндай шараларға бармау керек деп есептеді. Ван Бюрен орталық үкіметтің штаттардан өзгеше, халықтың әл-ауқатын жақсартуға немесе оны дамытуға міндетті емес деп сенді.

Іске асыру

1841 жылдың жазында американдық жүйені қайта жаңғырту үшін конгрестің қосымша сессиясы шақырылды. 1842 жылы тариф мәселесі тағы көтерілгенде, 1833 жылғы келісім күшін жойды және қорғау жүйесі басымдыққа ие болды. Ван Бюрен, Полк және Бьюкененнің сол кездегі Демократиялық партиясының ықпалымен, Американдық мектеп 1860 жылы Авраам Линкольн сайланғанға дейін АҚШ-тың экономикалық философиясы ретінде қабылдана қойған жоқ. Ол, Американдық Азамат соғысы кезінде қабылданған бірқатар заңдар арқылы Гамильтон, Клей, Лист және Кэридің теориялық еңбектерін, жазғандарын және қолдағандарын толыққанды іске асыра алды. Линкольн билікке келген соң, бұрынғы виг коалициясы үкіметтің барлық деңгейінде бақылауды қолға алды. Ол дереу орташа тарифті үш есеге арттырды, тіпті қызыл құбыла соғысы жүріп жатқанда да Калифорниядағы трансконтиненталдық темір жол құрылысына субсидия берді. 1862 жылдың 25 ақпанында қабылданған «Заңды төлем туралы» заң қазынашылық хатшысына алтын немесе күміспен бірден айырбастауға болмайтын қағаз ақшаны («гринбектерді») шығаруға уәкілеттік берді. Американдық жүйе Гровер Кливлендке қарсы және оның жақтастарына, сондай-ақ қорғау жүйесі, қорғау саясаты және протекционизм тақырыптарында сайлау саясатында маңызды рөл атқарды, бұл жүйенің тарифтік саясатына ғана сілтеме жасайды. Бұл 1913 жылға дейін жалғасты, онда Вудро Вильсон әкімшілігі «Жаңа бостандық» саясатын бастады, ол Ұлттық банк жүйесін Федералдық резерв жүйесімен алмастырды және тарифтерді Андервуд тарифтері арқылы тек кіріс деңгейіне дейін төмендетті. Уоррен Г. Хардинг пен 1920 жылы Республикалық партияның сайлануы жоғары тарифтерді қайта жаңғырту арқылы Американдық мектепке ішінара оралуды білдірді. Президент Герберт Гувердің 1929 жылғы құлдырауға және одан кейінгі банктердің банкротқа ұшырауына және жұмыссыздыққа жауап ретінде «Смут-Хоули тарифтік заңына» қол қоюы одан әрі оралуға әкелді, кейбір экономистер бұл шараның Ұлы депрессияны тереңдеткенін айтса, басқалары келіспейді. «Жаңа келісім» көптеген қоғамдық жұмыс жобалары арқылы инфрақұрылымды жақсартуды жалғастырды (Жұмыс прогресі әкімшілігі (WPA) және Теннесси аңғарының басқармасы (TVA) құрылғандығы сияқты), өндірісті ынталандыру және шабуылды бақылау үшін өнеркәсіпке түрлі жолдармен инвестиция жасады, сонымен қатар Федералдық резервтің банк жүйесін жаппай реформалады; бірақ қорғаушы тарифтерден бас тартып, өзара қарым-қатынас арқылы орташа тарифтік қорғауды қабылдады (бұл бойынша қалыпты тариф кіріс негізінде 20-30% құрады) және оларды ауыстыру үшін өнеркәсіпке субсидия беруді таңдады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, өндірісте үстемдікке ие болған және бәсекелестік аз болған АҚШ-та еркін сауда дәуірі басталды. 1973 жылы президент Ричард Никсон басшылығымен «Кеннеди» кезеңі аяқталғанда, АҚШ-тың тарифтері барлық уақыттағы ең төменгі деңгейге жетті, «Жаңа келісімнің» өзара қарым-қатынас пен субсидияға бағытталған бағыты аяқталды, бұл АҚШ-ты еркін нарық бағытына және Американдық мектеп экономикалық жүйесінен алшақтатуға ықпал етті.

An extra session of congress was called in the summer of 1841 for a restoration of the American system. When the tariff question came up again in 1842, the compromise of 1833 was overthrown, and the protective system placed in the ascendant. Due to the dominance of the then Democratic Party of Van Buren, Polk, and Buchanan the American School was not embraced as the economic philosophy of the United States until the election of Abraham Lincoln in 1860, who, with a series of laws during the American Civil War, was able to fully implement what Hamilton, Clay, List, and Carey theorized, wrote about, and advocated. <blockquote>As soon as Lincoln took office, the old Whig coalition finally controlled the entire government. It immediately tripled the average tariff, began to subsidize the construction of a transcontinental railroad in California even though a desperate war was being waged, and on February 25, 1862, the Legal Tender Act empowered the secretary of the treasury to issue paper money ('greenbacks') that were not immediately redeemable in gold or silver. The American System was important in the election politics for and against Grover Cleveland, Protective System, Protection Policy, and protectionism, which alludes only to the tariff policy of this system of economics. This continued until 1913 when the administration of Woodrow Wilson initiated his The New Freedom policy that replaced the National Bank System with the Federal Reserve System, and lowered tariffs to revenue only levels with the Underwood Tariff. The election of Warren G. Harding and the Republican Party in 1920 represented a partial return to the American School through restoration of high tariffs. A subsequent further return was enacted as President Herbert Hoover responded to the 1929 crash and the subsequent bank failures and unemployment by signing the Smoot Hawley Tariff Act, which some economists considered to have deepened the Great Depression, while others disagree. The New Deal continued infrastructure improvements through the numerous public works projects of the Works Progress Administration (WPA) as well as the creation of the Tennessee Valley Authority (TVA); brought massive reform to the banking system of the Federal Reserve while investing in various ways in industry to stimulate production and control speculation; but abandoned protective tariffs while embracing moderate tariff protection (revenue based 20–30% the normal tariff under this) through reciprocity, choosing to subsidize industry as a replacement. At the close of World War II, the United States now dominant in manufacturing with little competition, the era of free trade had begun. In 1973, when the "Kennedy" Round concluded under President Richard Nixon, who cut U. S. tariffs to all time lows, the New Deal orientation towards reciprocity and subsidy ended, which moved the United States further in the free market direction, and away from its American School economic system.

Басқа елдер

Фридрих Листтің дамушы елдер арасындағы ықпалы зор болды. Жапония оның үлгісін қабылдады. Дэн Сяопиннің Маодан кейінгі саясаты Листтің идеяларымен шабыттандырылған, сондай-ақ Үндістандағы соңғы саясаттар да оның ықпалында болды деген пікірлер бар.