Кіріспе

Британдық либерал саясаткері (1884–1962)
Канада министрі.

Эдвард Клемент Дэвис (19 ақпан 1884 – 23 наурыз 1962) – Уэльс саясаткері және 1945–1956 жылдар аралығында Либерал партиясының жетекшісі.

Ерте өмір және білім

Эдвард Клемент Дэвис 1884 жылдың 19 ақпанында Уэльстің Монтгомеришир графтығындағы Ланфиллинде дүниеге келді. Ол жергілікті бастауыш мектепте және Ланфиллин округтік мектебінде оқыды, 1897 жылы оған стипендия берілді. Ол Кембридж университетінің Тринити-холл колледжінде заңгер мамандығын оқып, үздік дипломмен бітірді.

Заң практикасы

Дейвис 1908-1909 жылдары Уэльс университетінің колледжінде заң пәнінен дәріс берді және Линкольн қонақүйінде адвокаттыққа қабылданды. 1910 жылы Лондонға көшер алдында Солтүстік Уэльсте және Солтүстік Англияда адвокаттықпен айналысты, онда сәтті заңдық практика құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Сауда кеңесінде жұмыс істеді. 1926 жылы ол "жибек киімді" адвокатқа ие болып, KC атағын алды. 1929 жылдан 1931 жылға дейін Дэвид Ллойд Джорджтың партиялық басшылығын қолдады. 1931 жылы либералдар үш топқа бөлініп, ол Ұлттық үкіметті қолдаған Либералдық Ұлттық партиясының депутаты болды. Ол жергілікті либералдық атқару комитетінен және Монтгомеришир либералдық қауымдастығының президенті болған, бұрынғы депутаты Лорд Дэвистен оппозицияға өтуге күшті қысым көрді. 1939 жылы ол Либералдық Ұлттық партиясынан және Ұлттық үкіметтің тәртібінен бас тартты. 1940 жылы ол премьер-министр Невилл Чемберленнің отставкаға келуіне ықпал еткен Барлық партиялық әрекет тобының төрағасы болды.

Либералды партияның басшысы

1942 жылы ол Либералдық партияға қайта қосылды, соғыс уақытындағы сайлау келісімінен шығуға және радикалды саясатты қабылдауға шақырған Радикалды әрекет тобының көрнекті өкілі болды. 1945 жылғы маусымда өткен қабылдау жиналысында ол: «Еңбек партиясының мүшелері де, мен де ұзақ жол бойы бірге жүре аламыз. Біз көп мәселеде келісеміз» деді. Партиядан он жылдай болмағандықтан, либерализмге адалдығына күмән тудырған жағдайға қарамастан, ол 1945 жылы Арчибальд Синклердің сол жылы төменгі палатадағы орынды жоғалтуына байланысты либералдардың саны 12-ге дейін азайған сайлаудағы сәтсіздіктен кейін Либералдық партияның жетекшісі болды. Дейвис басшылық лауазымын іздемеген және оған аса құлшынбаған. Дегенмен, партияның таңдауы шектеулі болды, себебі 12 депутаттың 6-сы сол жылы ғана сайланған. Көпшілік күткендей және үміттене бергендей (мүмкін, тіпті Дейвис өзі де), ол Синклер палатаға оралғанша партияға уақытша жетекшілік етеді. Бұл орын алмаспағандықтан, Дейвис келесі 11 жыл бойы партияны жетектеп, үш жалпы сайлаудан өтті. Дейвис 1946 жылдан 1947 жылға дейін Лондондық Уэльс қорының президенті болды, ол Грей Инн Роудтағы Лондондық Уэльс орталығын басқарды. 1947 жылы ол Король кеңесінің мүшесі аталды. Партия жетекшісі ретіндегі алғашқы жалпы сайлауда 1950 жылы партияның саны 9 депутатқа дейін азайды, ал дауыс беру көрсеткіші 9% құрады. 1951 және 1955 жылғы сайлауларда либералдар одан да көп орынды жоғалтты, тиісінше 2,5% және 2,7% дауыс жинап, тек 6 орынды сақтап қалды (бірақ бұл дауыс көрсеткішінің төмендеуі партияның сайлауға қатысқан орын санының азаюымен байланысты болды). Соңында ол 1956 жылдың қыркүйегінде партия конференциясында жетекші лауазымынан кетіп, одан әлдеқайда жас және сергек Джо Гримонд оны алмастырды, бұл атқарушы органдарға қарсы мүшелер жасаған төңкеріс болды. Дейвис пен Гримонд екеуі де төңкеріс аяқталғанша одан хабарсыз болған сияқты көрінді. Осылайша, Дейвис Либералдық партияны басқарды, ол 19-шы және 20-шы ғасырларда британ саясатындағы маңызды күш және үкімет құруға жиі үміткер болған партияны ең төменгі деңгейге жеткізді: бұл Лейбористер мен Консерваторлар арасындағы сайлаушылардың поляризациялануының нәтижесі болды. «Либералдық дауыс – ысырап болған дауыс» деген сөз 1950-ші жылдарда ешқашан осылай шын болған емес. Ол партия ішінде де, одан тыс жерде де жақсы қабылданды. Оған қатысты жалпы пікір – ол адал, жақсы адам, өзіне жараспайтын және мінезіне сай келмейтін жағдайда бар күшімен еңбек еткен. Дейвис ондаған жылдар бойы алкоголизмнен зардап шекті, бұл оның денсаулығын нашарлатты, әсіресе партия басшылығының ауыртпалығын мойнына алған кезде. Мысалы, үш жалпы сайлау кампаниясының екеуінде ол ауруханаға түсті. Сонымен қатар, оған деген жалпы құрметке қарамастан, оның басшылығы көңілсіз және тиімсіз деп есептелді, бұл партияның бағытқа мұқтаж болған кездегі қиын жағдайына себеп болды. Алайда, соңғы жылдары оның рөлі қайта қаралып, оған көбірек симпатиямен қарастырылуда. Тарихшылардың пікірінше, 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдардың басындағы суық соғыстың шиеленісі, әсіресе, Либералдық партияны басқару кез келген адам үшін қиындық тудыратын, ал партияны біріктіріп, оның өмір сүруін қамтамасыз ету арқылы Дейвис маңызды үлес қосты. Сондай-ақ, 1951 жылы премьер-министр Уинстон Черчилль оған жаңа консервативтік үкіметті қолдау үшін кабинеттік лауазымды (Білім министрі) ұсынғаны, бірақ ол Либералдық партияны жоятынына опасыздану себепті бас тартқаны белгілі болды. Клемент Дейвис 1962 жылы 78 жасында қайтыс болды. Ол әлі де депутат болса да, ол Либералдық партияның істерінен алыс тұрып, жартылай тәуелсіз әрекет етті. Оның орнын Монтгомериширдегі либералдық депутат ретінде Эмлин Хусон басты.

Жеке өмір

Ол өмірінде көптеген жеке трагедияларға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бірнеше жылдың ішінде төрт баласының үшеуінен айырылды. Оның үлкен ұлы Дэвид 1939 жылы эпилепсиямен байланысты табиғи себептерден қайтыс болды, ал қызы Мэри (ATS-тегі әскери қызметкер) 1941 жылы өз-өзіне қол жұмсады, ал тағы бір ұлы Герайнт 1942 жылы Уэльс гвардиясының қатарындағы қызметте қаза тапты. Оның барлық балалары 24 жасында қайтыс болды, тек Дэвистің төртінші баласы Стэнли қарттыққа жетті.