Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дияла (араб.: ديالى; парсы: دیاله) – Тигр өзенінің саласы. Ол Солтүстік Ирактың Сулеймания облысындағы Дарбандихан тоғанында Сируан және Танжаро өзендерінің қосылуынан пайда болады. Оның жалпы ұзындығы шамамен -ды құрайды.
The Diyala (Arabic: ; ; Farsi: , ) is a river and tributary of the Tigris. It is formed by the confluence of the Sirwan and Tanjaro rivers in Darbandikhan Dam in the Sulaymaniyah Governorate of Northern Iraq. It covers a total distance of .
Курс
Ол Иранның Загрос тауларында, Хамаданның жанында басталады. Содан кейін таулармен төмен қарай ағып, шамамен 32 км-ге дейін екі елдің шекарасын құрайды. Ақырында Бағдаттың төменгі жағында Тигр өзеніне құяды. Дияланың жоғарғы ағысы тар шатқалы болғандықтан кеме жүргізуге болмайды, бірақ өзен аңғары Иран мен Ирак арасындағы маңызды сауда жолын қамтамасыз етеді. Өзен Хамрин тауларының оңтүстік-батысынан ағады.
It rises near Hamadan, in the Zagros Mountains of Iran. It then descends through the mountains, where for some 32 km it forms the border between the two countries. It finally flows into the Tigris below Baghdad. Navigation of the upper reaches of the Diyala is not possible because of its narrow defiles, but the river's valley provides an important trade route between Iran and Iraq. The river flows southwest of the Hamrin Mountains.
Атауы
Оның арамей тіліндегі түпнұсқасы "Диалас" және күрд тілінде "Сирван" деп аталады, яғни "дауыстап аққан теңіз" немесе "қатты шулаған өзен". Ерте ислам дәуірінде өзеннің төменгі ағысы Нахраван каналының бір бөлігін құрады. Ирактағы Дияла облысы осы өзеннің атымен аталады. Бұл ежелгі Торнас өзені болуы мүмкін.
Its Aramaic origin is "Diyalas" and in Kurdish it is called "Sirwan", meaning 'roaring sea' or 'shouting river'. In early Islamic period, the lower course of the river formed part of the Nahrawan Canal. The Diyala Governorate in Iraq is named after the river. It may be the ancient Tornas river.
Тарих
Бұл өзен Геродоттың "Тарихы" кітабында Гиндес деп аталады, онда Ұлы Кир патшаның киелі ақ жылқы осы өзенде өлгені үшін жаза ретінде 360 арна қазып, оны таратып жібергені айтылады. Арналар құмға сіңгеннен кейін өзен бұрынғы көлеміне келді. Дияла өзені шайқасы б.з.д. 693 жылы Ассирия империясы мен Оңтүстік Иранның эламиттері арасында өтті. 1917 жылдың наурыз айында Британ империясы Тигр өзеніне құятын жерде Осман империясын жеңіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстың Месопотамия науқанының бөлігі болған Бағдадтың түсуіне себеп болды.
The river is mentioned in Herodotus' Histories under the name Gyndes, where it is stated that the king Cyrus the Great dispersed it by digging 360 channels as punishment after a sacred white horse perished there. The river returned to its former proportions after the channels disappeared under the sand. The Battle of Diyala River took place in 693 BC between the forces of the Assyrian empire and the Elamites of southern Iran. In March 1917 the British Empire defeated the Ottoman Empire at the confluence with the Tigris, leading to the Fall of Baghdad, part of the Mesopotamian Campaign of World War I.
Археология
Бұл аймақ Джемдет Наср және Ерте династиялық кезеңдерде, тіпті Акад дәуірінде де гүлденген. Ларса дәуірінде Ешнана ерекше көзге түсті. 1930 жылдары Дияла өзенінің төменгі ағысында ауқымды қазба жұмыстары жүргізілді. Оларды Чикаго университетінің Шығыс институты (1930–1937) және Пенсильвания университеті (1938–1939) жүргізді. Тель Аграб, Тель Асмар (көне Ешнана), Ишхали (көне Нерибтум) және Хафаже (көне Тутуб) сияқты орналасқан жерлер қазылып зерттелді. Тель Асмарда Тель Асмар қазынасы ерекше атақты. Ерте династиялық кезеңге (б.з.д. 2900–2350) жататын он екі тамаша мүсін табылды. Сол кезде Дияла Оңтүстік және Солтүстік Месопотамиямен салыстырғанда салыстырмалы түрде зерттелмеген еді. Бірақ, ол жерлерді тонау деректері де болды. Осының нәтижесінде, кәсіби қазба жұмыстары басталды. Археологтар Джеймс Брестед және Анри Франкфорт бұл жобаларды жетекшілік етті. Бұл қазбалар Месопотамия археологиясы және хронологиясы туралы толыққанды мәліметтер берді. Олар Урук кезеңінің соңы мен Ежелгі Вавилон кезеңінің аяғы аралығын (б.з.д. 3000–1700) қамтыды. Кейіннен тоғыз толыққанды монография жарық көрді, бірақ 12 000-ға жуық заттың көп бөлігі жарияланбады. 1992 жылы іске қосылған Дияла деректер қоры жобасы осы материалдардың көп бөлігін жариялауда. Онда Торкильд Якобсен (эпиграф ретінде), Сетон Ллойд және Пинхас Делугаз сияқты ғалымдар да жұмыс істеді. Соңғы кезде Дияла аймағы Хамрин бөгетін сақтау жобасы аясында да қарқынды зерттелді. 1977 жылдан 1981 жылға дейін келесі орналасқан жерлер қазылып зерттелді: Тель Йелхи, Тель Хасан, Тель Абу Хусаини, Тель Кесаран, Тель Харбуд, Тель аль Сара және Тель Махмуд.
This area flourished already during the Jemdet Nasr and Early Dynastic periods, through to the Akkadian period. During the Larsa period, Eshnunna especially became prominent. Major excavations were done in the lower Diyala river basin in the 1930s. They were conducted by the University of Chicago Oriental Institute (1930–1937) and by the University of Pennsylvania (1938–1939). The sites such as Tell Agrab, Tell Asmar (ancient Eshnunna), Ishchali (ancient Neribtum), and Khafaje (ancient Tutub) were excavated. In Tell Asmar, the Tell Asmar Hoard is particularly notable. Twelve remarkable statues were found belonging to the Early Dynastic period (2900–2350 BC). At that time, the Diyala was relatively unexplored compared to southern and northern Mesopotamia. But looting of sites was already underway. As the result, the professional excavations were launched. Archaeologists James Breasted and Henri Frankfort were leading these projects. These excavations provided very comprehensive data on Mesopotamian archaeology and chronology. They covered the time between the late Uruk period and the end of the Old Babylonian period (3000–1700 BC). Subsequently, nine detailed monographs were published, but most of the objects, numbering 12,000, remained unpublished. Launched in 1992, the Diyala Database Project has been publishing a lot of this material. Other scholars who worked there were Thorkild Jacobsen as epigrapher, Seton Lloyd, and Pinhas Delougaz. More recently, the Diyala region was also explored intensively as part of the Hamrin Dam Salvage Project. The following sites were excavated from 1977 to 1981: Tell Yelkhi, Tell Hassan, Tell Abu Husaini, Tell Kesaran, Tell Harbud, Tell al Sarah, and Tell Mahmud.
Қызыл түсті керамика
Дияла өзенінің бойындағы ескерткіштерге тән, суреттері бар жарқын түсті керамика – "Скарлет керамикасы" деп белгілі болды. Ол б.з.б. 2800 жыл шамасында дамыды және сол дәуірдегі Месопотамияның орталық аймағындағы Джемдет Наср керамикасымен байланысты. Қызыл түс негізінен гематит бояуының көмегімен қол жеткізілді. Скарлет керамикасы ерте династиялық I және II кезеңдеріне тән. Дияла өзені бойында Оңтүстік Месопотамияны Иран үстіртімен байланыстыратын маңызды сауда жолдарының бірі орналасқан. Сондықтан, Скарлет керамикасы Пушт-и Кух, Луристанда да кең таралды және Суза II кезеңінде Сузаға саудаланып жіберілді.
A type of pottery known as 'Scarlet Ware', a brightly coloured pottery with pictorial representations, was typical of sites along the Diyala River. It developed around 2800 BC, and is related to the Jemdet Nasr ware in central Mesopotamia of the same period. The red colour was achieved predominantly by using haematite paint. Scarlet Ware is typical of Early Dynastic I and II periods. Along the Diyala is located one of the most important trade routes linking south Mesopotamia with the Iranian plateau. Thus, Scarlet ware was also popular in Pusht i Kuh, Luristan, and it was traded to Susa during Susa II period.