Кіріспе
Түркияның оңтүстігінде орналасқан Гелидония мүйісі (Gelidonya Burnu немесе Taşlık Burnu, грекше Χελιδωνία, Chelidonia; Chelidonium promontorium), бұрын Килидония немесе Килидония деп аталған, Анатолияның оңтүстік жағалауында, Анталия шығанағы мен Финике шығанағы арасындағы Таурус тауларының тізбегіндегі Теке түбегіндегі мүйіс немесе төбе. Классикалық грек және эллиндік дәуірлерде оны Келидония (қарлығаштар деген мағынада) деп атады, ал бес кішкентай аралдан тұратын топты Келидонияи несой (Қарлығаштар аралдары, қазіргі Бешадалар Адалары) деп атады. Римдік кезеңде ол Promontorium Sacrum ("Киелі мүйіс" деген латынша) деп аталды, ал аралдар тобы Chelidoniae Insulae деп аталды.
Cape Gelidonya (Gelidonya Burnu or Taşlık Burnu, from Χελιδωνία, Chelidonia; Chelidonium promontorium), formerly Kilidonia or Killidonia is a cape or headland on the Teke Peninsula in the chain of Taurus Mountains, located on the southern coast of Anatolia between the Gulf of Antalya and the Bay of Finike. During the classical Greek and Hellenistic eras, it was called Chelidonia (meaning swallows), and a group of five small islands, as Chelidoniai nesoi (Swallow Islands, now Beşadalar Adasi). In Roman times, it was known as Promontorium Sacrum (Latin for "Holy Promontory"), and the group of islands as Chelidoniae Insulae.
Қола дәуірі кеме апаты
Мыс - қола дәуірінің соңғы кезеңіндегі кеме апатының орны (б.з.д. 1200 ж. шамасында). Жүктің сипаты мен құрамына сәйкес, табылған заттар микендік гректерге тән. Кеменің қалдықтары шамамен белгілі бір тереңдікте, тегіс емес, тасты түбінде жатыр. Ол 1954 жылы табылды, ал қазба жұмыстарын 1960 жылы Питер Трокмортон, Джордж Ф. Басс, Джоан дю Плат Тейлор және Фредерик Дюма бастады. Табылған заттардың ішінде микендік керамикасы, қола сынықтары, мыс және қалайы құймалары, сауда салмақтары бар.
Ашу және қазба жұмыстары
Нью-Йорктен келген эксцентрикалық фотожурналист Питер Трокмортон 1950 жылдардың ортасында даулы науқаннан кейін сол жерге келді. Ол Алжир соғысын француз әскерлеріне қарсы күрескен алжирлік көтерілісшілердің көзқарасымен бейнеледі, бұл кейіннен өзі мен француз жағындағы әріптесі Клод Дютуи арасындағы қақтығысқа әкелді. Трокмортон Түркияның оңтүстік-батысындағы ежелгі Халикарнас қаласының орнында салынған Бодрум қаласына келді. Ол грек құдайы Деметрдің қола мүсінінің балық аулау торларымен судан шығарылып, жағалауда қалғанын естіген, бірақ ол келген кезде мүсін алынып, Бодрумның солтүстігіндегі Измир мұражайына қойылған еді. Трокмортон "Мандлинци" атты губка балық аулайтын қайықтың капитаны Кемалмен танысты. Капитан Трокмортонға теңіз түбінде көптеген ежелгі орындар жатқанын, олардың бірін келесі жылы жаруды жоспарлағанын айтты. Трокмортон оны осы орынды сақтап қалуға шақырды және капитанды, әдетте салфетканың артына, карта сызуға көндірді. Ол 1958 жылы "Зерттеушілер клубының" туы астында кинорежиссер Стэн Уотермен және Honor Frost сияқты басқалармен бірге қайта келді. Олар бірнеше су асты археологиялық орындарды зерттеу үшін шықты және ақырында Гелидония мүйісіне жетті, онда олар осы орынды анықтауға көп уақыт жұмсады. Соңында, соңғы күні олар мүйістің жанындағы кішкентай аралдардың бірінде осы орынды тапты. Трокмортон Пенсильвания университетінің археология және антропология мұражайын осы орынды қазуға демеушілік етуге көндірді, ал Фрост Джоан дю Плат Тейлорды Трокмортон табатын адаммен бірге бірлесіп жетекші болуға сендірді. Осы кезде жас археолог Джордж Басс университете докторлық диссертациясын қорғап жүрді және осы орынды археологиялық зерттеулерге жетекшілік ету үшін жіберілді. Екеуі де келгенге дейін дайвинг бойынша сертификат алған жоқ, бірақ Басс YMCA бассейнінде жаттығудан өткен және жүзуді білген. Сонымен қатар, ол археологиялық қауымдастықта жақсы танылған және құрметке ие болған Тейлордан әлдеқайда жас еді. 1960 жылы су астындағы кеме апатының алғашқы археологиялық қазбасын бастады, бірақ кейде дайверлер әлі де жоғалған артефактілерді табады. Британдық тараптың экспедициясы тарихтан шығарылып тасталды, өйткені қаржының көп бөлігі Америкадан келді. Бұл сол кездегі ең көне кеме апаты болды, тек 1980 жылдардың басында Улубурун кеме апатының ашылуымен ғана одан асып түсті. Бұл, 1962 жылы Роскилдедегі викингтердің Скульделев кемелерін қазу және 1961 жылы швед әскери кемесі Васаны табу сияқты, теңіз археологиясының дамуына әкелген алғашқы жобалардың бірі болды.