Кіріспе

Сабадель – Испаниядағы Каталониядағы қала және муниципалитет. Ол Вальес-Оксиденталь аймағының оңтүстігінде орналасқан, онда ол Террасса қаласымен бірге екі астананың бірі болып табылады. Сабадель Барселонаның солтүстігінде, Риполль өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Сабадель өзінің басты бәсекелесі Террассамен бірге Каталониядағы өнеркәсіптік революцияны бастады. Осылайша, 19 ғасырдың ортасында ол Испаниядағы ең маңызды жүн қаласына айналып, «Каталон Манчестері» деген лақап атқа ие болды. Бүгінде сол кезеңдегі көптеген диірмендерді көруге болады, олардың көпшілігі тұрғын үйлерге немесе басқа да қызметтерге қайта жаңартылған. Қазіргі уақытта Сабадель негізінен сауда және өнеркәсіптік қала; маңызды ауыл шаруашылығы қызметі жоқ. Сабадель – маңызды байланыс орталығы. Қаланың жанынан екі тас жол өтеді: C 58 (Барселонадан Манресаға дейін) және AP 7 (Франция мен Жиронадан Таррагонаға, Валенсияға және Андалусияға дейін), сондай-ақ бірнеше жолдар Сабадельді жақын маңдағы қалалармен байланыстырады: Барселона, Террасса, Серданьола-дель-Валлес, Сант-Квирзе-дель-Валлес, Барбера-дель-Валлес, Сант-Кугат-дель-Валлес, Кастеллар-дель-Валлес, Сант-Ллоренч-Савалл, Граноллерс, Руби, Сентменат және Молинс-де-Рей. Қала арқылы теміржол желісі өтеді (Барселонадан Лейдаға дейінгі Rodalies Barcelona желісі), ал тағы бір желі қалада аяқталады (Барселонадан Сант-Кугат-дель-Валлес арқылы Сабаделлге дейінгі FGC желісі).

Тарих

Римдік дәуірде, қазіргі Сальту шіркеуі тұрған жерге жақын Арагон деген шағын ауыл болған. Орта ғасырларда бұл ауыл Arraona немесе Arrahona деп аталатын қалаға айналды. Өзеннің қарсы бетінде тағы бір кішкентай ауыл салынды. Бұл екінші ауыл, Сабаделл деп аталды, жазықта орналасқан, өсе бастады және 1378 жылы халқы шамамен 600 адам (152 үй) болды. Сабаделл қабырғамен қоршалған, бірақ 16 ғасырда халық санының өсуіне байланысты кейбір үйлер қабырғаның сыртында салынды. Сол кезде қалада алғашқы тоқыма өндірісі пайда болды, ол негізінен жүннен жасалған киімге арналған. Келесі ғасырларда жүн өндірісі дамыды, ал 1800 жылы қала халқы 2000 адамға жетті. 19 ғасырда қала үшін екі маңызды жаңалық болды: 1856 жылы теміржол келді, ал 1877 жылы қала "қала" мәртебесін алды. 1897 жылғы халық санауында қала халқы 23 044 адамды құрады. Бұл қала Испаниядағы жүн киімнің ең маңызды өндірушісіне айналды, ал оның киімдері бүкіл әлемге танымал болды. 20 ғасырдың басында модернизмі (Арт-нувомен байланысты) қозғалысы қала сәулетіне үлкен әсер етті, және ғасырдың бірінші жартысында Hotel Suís (1902), Despatx Lluch (1908), Caixa d'Estalvis de Sabadell (1915) сияқты ерекше ғимараттар, сондай-ақ Torre de l'Aigua (1918) және Mercat Central (1930) салынды. 20 ғасырдың басында Сабаделл, Террассамен бірге, табиғи ресурстарға кедей аймақтың даму күші болған тоқыма қаласы еді. Халық саны сегіз есеге өсті, өнеркәсібі, әсіресе тоқыма және металл өндірісі дамыды, экономикасы қызмет көрсету саласында жаңартылды. Осы өнеркәсіптік белсенділікке байланысты Сабаделл 1950-ші, 1960-шы және 1970-ші жылдардың басында үлкен көші-қон толқындарын қабылдады, бұл бақылаусыз қала кеңеюіне және Ca n'Oriac және Torre Romeu сияқты жаңа аудандардың құрылуына әкелді. Сол кезден бері Террасса мен Сабаделл арасында бәсекелестік болып келеді, өйткені екеуі де Батыс Вальес астанасы болғысы келді, себебі тоқыма өнеркәсібінің өркендеу кезеңінде екеуі де маңызды рөл атқарды. Бүгінгі күні әлі де "Sabadell mala pell" ("Сабаделл нашар тері") және "Terrassa mala raça" ("Террасса нашар ру") деген халық сөздері қолданылады. Өнеркәсіп пен халық санының өсуі маңызды жұмысшылар қозғалысының пайда болуына себеп болды, ал каталондық, социалистік және анархистік партиялар Испания Азамат соғысының (1936–1939 жж.) басталуына дейін үлкен ықпалға ие болды. Соғыста фашистік топтың жеңісі қала үшін кері қадам болды, бірақ 1950-ші жылдары өнеркәсіп қайта жанданып, дамыды. Өнеркәсіп жұмысшыларды қажет етті, сондықтан Андалусия, Мурсия, Экстремадура, Кастилия және Испанияның басқа аймақтарынан көптеген адамдар тоқыма және металл өнеркәсібінде жұмыс істеу үшін келді. Содан кейін, Франсиско Франконың режиміне қарсы және Рим-католик шіркеуінің қолдауымен жаңа жұмысшылар және каталондық қозғалыс пайда болды. Сабаделлде Франко режиміне қарсы коммунистерді, социалистерді, каталон ұлтшылдарын, католиктерді және басқаларды біріктірген көп партиялық ұйым – Ассамблея де Каталонияның бірнеше отырыстары өтті. 1973 жылғы мұнай дағдарысы және Франконың 1975 жылы қайтыс болуы Испанияда және, әрине, Сабаделде маңызды өзгерістерге әкелді. Экономикалық дағдарыс қаланы экономикалық қызметін әртараптандыруға мәжбүр етті. Жаңа сауда және ойын-сауық орталықтары (Eix Macià) дәстүрлі өнеркәсіптермен қатар пайда болды, бұл қала үшін маңызды экономикалық дамуға әкелді. 1990 жылы ETA жасаған автокөлік бомбасы салдарынан алты полицей қаза тапты.

География

Сабадель Батыс Валлес аймағының ортасында, Барселонадан шамамен орналасқан. Ол (солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша) Кастеллар-дель-Валлес, Сентменат, Полинья, Санта-Перпетуа-де-Могода, Барбера-дель-Валлес, Бадия-дель-Валлес, Серданьола-дель-Валлес, Сант-Кирзе-дель-Валлес және Террассамен шектеседі. Қаланың ауданы және 2007 жылғы халық тығыздығы . Теңіз деңгейінен биіктігі .

Спорт

1992 жылғы Барселона Олимпиада ойындары кезінде Сабаделл футбол жарысы өткен қалалардың бірі болды. Матчтар Nova Creu Alta стадионында өтті, сонымен қатар қаланың басты футбол клубы – Centre d'Esports Sabadell осы стадионда орналасқан. Қазіргі уақытта Сегунда дивизионында ойнайтын бұл жергілікті команда Примера дивизионында (Бірінші дивизионда) 14 маусым, УЕФА кубогында бір рет өнер көрсетіп, тіпті Король кубогының финалына дейін жеткен. Басқа да ірі спорт клубтары: Club Natació Sabadell (су спорты және жүзу клубы), мүшелері 30 000-нан астам, OAR Gràcia Sabadell (қол добы), қазіргі уақытта Испания қол добы лигасының Бірінші ұлттық дивизионында (С тобында) ойнап жатыр, Unió Excursionista de Sabadell UES (таушылар клубы), шамамен 3 000 мүшесі бар, екі баскетбол командасы – Sabadell Bàsquet және Sant Nicolau, екеуі де қазіргі уақытта EBA лигасында, Испания баскетбол лигасының төртінші дивизионында ойнап жатыр, сондай-ақ екі тарихи теннис клубы – Cercle Sabadellès 1856 және Club de Tennis Sabadell, тиісінше 4 000 және 3 500 мүшесі бар. «Барселона» футбол клубының ойыншысы Серджио Бускетс 1988 жылдың 16 шілдесінде Сабаделл қаласында дүниеге келген.