Сабадель: Каталионның өнеркәсіптік және тарихи қаласы
Sabadell
Сабадель, Испания: Карталондық «Манчестер» атымен танымал, өнеркәсіп революциясының алғашқы орталықтарының бірі. Тарихы, географиясы және маңызы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сабадель – Испаниядағы Каталониядағы қала және муниципалитет. Ол Вальес-Оксиденталь аймағының оңтүстігінде орналасқан, онда ол Террасса қаласымен бірге екі астананың бірі болып табылады. Сабадель Барселонаның солтүстігінде, Риполль өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Сабадель өзінің басты бәсекелесі Террассамен бірге Каталониядағы өнеркәсіптік революцияны бастады. Осылайша, 19 ғасырдың ортасында ол Испаниядағы ең маңызды жүн қаласына айналып, «Каталон Манчестері» деген лақап атқа ие болды. Бүгінде сол кезеңдегі көптеген диірмендерді көруге болады, олардың көпшілігі тұрғын үйлерге немесе басқа да қызметтерге қайта жаңартылған. Қазіргі уақытта Сабадель негізінен сауда және өнеркәсіптік қала; маңызды ауыл шаруашылығы қызметі жоқ. Сабадель – маңызды байланыс орталығы. Қаланың жанынан екі тас жол өтеді: C 58 (Барселонадан Манресаға дейін) және AP 7 (Франция мен Жиронадан Таррагонаға, Валенсияға және Андалусияға дейін), сондай-ақ бірнеше жолдар Сабадельді жақын маңдағы қалалармен байланыстырады: Барселона, Террасса, Серданьола-дель-Валлес, Сант-Квирзе-дель-Валлес, Барбера-дель-Валлес, Сант-Кугат-дель-Валлес, Кастеллар-дель-Валлес, Сант-Ллоренч-Савалл, Граноллерс, Руби, Сентменат және Молинс-де-Рей. Қала арқылы теміржол желісі өтеді (Барселонадан Лейдаға дейінгі Rodalies Barcelona желісі), ал тағы бір желі қалада аяқталады (Барселонадан Сант-Кугат-дель-Валлес арқылы Сабаделлге дейінгі FGC желісі).
Sabadell is a city and municipality in Catalonia, Spain. It is in the south of the comarca of Vallès Occidental, where it is one of the two capitals, the other being Terrassa. It is located on the River Ripoll, north of Barcelona, above sea level. Sabadell pioneered the Industrial Revolution in Catalonia with its textile mills, together with its archrival Terrassa. Thus, in the mid 19th century, it became the most important wool city in Spain, being nicknamed the "Catalan Manchester". Today many mills from that period can still be seen, with most of them having been refurbished as residential buildings or other services. Nowadays, Sabadell is basically a commercial and industrial city; there are no significant agricultural activities. Sabadell is an important communications point. Two motorways run beside the city: the C 58 (from Barcelona to Manresa) and the AP 7 (from France and Girona to Tarragona, Valencia, and Andalusia), and some roads link Sabadell with nearby cities and towns: Barcelona, Terrassa, Cerdanyola del Vallès, Sant Quirze del Vallès, Barberà del Vallès, Sant Cugat del Vallès, Castellar del Vallès, Sant Llorenç Savall, Granollers, Rubí, Sentmenat, and Molins de Rei. A railroad line crosses the city (the Rodalies Barcelona line from Barcelona to Lleida) and another one terminates in the city (the FGC line from Barcelona to Sabadell via Sant Cugat del Vallès).
Тарих
Римдік дәуірде, қазіргі Сальту шіркеуі тұрған жерге жақын Арагон деген шағын ауыл болған. Орта ғасырларда бұл ауыл Arraona немесе Arrahona деп аталатын қалаға айналды. Өзеннің қарсы бетінде тағы бір кішкентай ауыл салынды. Бұл екінші ауыл, Сабаделл деп аталды, жазықта орналасқан, өсе бастады және 1378 жылы халқы шамамен 600 адам (152 үй) болды. Сабаделл қабырғамен қоршалған, бірақ 16 ғасырда халық санының өсуіне байланысты кейбір үйлер қабырғаның сыртында салынды. Сол кезде қалада алғашқы тоқыма өндірісі пайда болды, ол негізінен жүннен жасалған киімге арналған. Келесі ғасырларда жүн өндірісі дамыды, ал 1800 жылы қала халқы 2000 адамға жетті. 19 ғасырда қала үшін екі маңызды жаңалық болды: 1856 жылы теміржол келді, ал 1877 жылы қала "қала" мәртебесін алды. 1897 жылғы халық санауында қала халқы 23 044 адамды құрады. Бұл қала Испаниядағы жүн киімнің ең маңызды өндірушісіне айналды, ал оның киімдері бүкіл әлемге танымал болды. 20 ғасырдың басында модернизмі (Арт-нувомен байланысты) қозғалысы қала сәулетіне үлкен әсер етті, және ғасырдың бірінші жартысында Hotel Suís (1902), Despatx Lluch (1908), Caixa d'Estalvis de Sabadell (1915) сияқты ерекше ғимараттар, сондай-ақ Torre de l'Aigua (1918) және Mercat Central (1930) салынды. 20 ғасырдың басында Сабаделл, Террассамен бірге, табиғи ресурстарға кедей аймақтың даму күші болған тоқыма қаласы еді. Халық саны сегіз есеге өсті, өнеркәсібі, әсіресе тоқыма және металл өндірісі дамыды, экономикасы қызмет көрсету саласында жаңартылды. Осы өнеркәсіптік белсенділікке байланысты Сабаделл 1950-ші, 1960-шы және 1970-ші жылдардың басында үлкен көші-қон толқындарын қабылдады, бұл бақылаусыз қала кеңеюіне және Ca n'Oriac және Torre Romeu сияқты жаңа аудандардың құрылуына әкелді. Сол кезден бері Террасса мен Сабаделл арасында бәсекелестік болып келеді, өйткені екеуі де Батыс Вальес астанасы болғысы келді, себебі тоқыма өнеркәсібінің өркендеу кезеңінде екеуі де маңызды рөл атқарды. Бүгінгі күні әлі де "Sabadell mala pell" ("Сабаделл нашар тері") және "Terrassa mala raça" ("Террасса нашар ру") деген халық сөздері қолданылады. Өнеркәсіп пен халық санының өсуі маңызды жұмысшылар қозғалысының пайда болуына себеп болды, ал каталондық, социалистік және анархистік партиялар Испания Азамат соғысының (1936–1939 жж.) басталуына дейін үлкен ықпалға ие болды. Соғыста фашистік топтың жеңісі қала үшін кері қадам болды, бірақ 1950-ші жылдары өнеркәсіп қайта жанданып, дамыды. Өнеркәсіп жұмысшыларды қажет етті, сондықтан Андалусия, Мурсия, Экстремадура, Кастилия және Испанияның басқа аймақтарынан көптеген адамдар тоқыма және металл өнеркәсібінде жұмыс істеу үшін келді. Содан кейін, Франсиско Франконың режиміне қарсы және Рим-католик шіркеуінің қолдауымен жаңа жұмысшылар және каталондық қозғалыс пайда болды. Сабаделлде Франко режиміне қарсы коммунистерді, социалистерді, каталон ұлтшылдарын, католиктерді және басқаларды біріктірген көп партиялық ұйым – Ассамблея де Каталонияның бірнеше отырыстары өтті. 1973 жылғы мұнай дағдарысы және Франконың 1975 жылы қайтыс болуы Испанияда және, әрине, Сабаделде маңызды өзгерістерге әкелді. Экономикалық дағдарыс қаланы экономикалық қызметін әртараптандыруға мәжбүр етті. Жаңа сауда және ойын-сауық орталықтары (Eix Macià) дәстүрлі өнеркәсіптермен қатар пайда болды, бұл қала үшін маңызды экономикалық дамуға әкелді. 1990 жылы ETA жасаған автокөлік бомбасы салдарынан алты полицей қаза тапты.
In Roman times, a little village called Arragone existed near where the church of La Salut now stands. This grew into the town called Arraona or Arrahona in the Middle Ages. Another little village was built just on the other side of the river. This second village, called Sabadell, located on a plain, began to grow and its population was about 600 people (152 houses) in 1378. Sabadell was enclosed by a wall, but due to population growth in the 16th century, some houses were built outside the wall. At that time the first textile industries appeared in the town, devoted especially to woolen clothing. The woolen industry grew over the next centuries, and in 1800 the town's population was about 2000 people. The 19th century brought two important developments to the town: in 1856 the railway arrived, and in 1877 the town was dubbed a "city". In the 1897 census the population of the city was 23,044 people. The city had become the most important producer of woolen clothing in Spain, and these clothes achieved worldwide fame. The modernisme movement (related to Art Nouveau) had an important influence in the architecture of the city in the early 20th century and distinctive buildings such as the modernista Hotel Suís (1902), Despatx Lluch (1908), and the Caixa d'Estalvis de Sabadell (1915), as well as the Torre de l'Aigua (1918) and the Mercat Central (1930), were built during the first half of the century. In the early 20th century, Sabadell, with Terrassa, was the textile city par excellence, being the driving force of a territory poor in natural resources. The population was multiplied by eight, its industry boosted, particularly textiles and metals, and its economy was modernized in the service sector. Due to this industrial activity, Sabadell received massive waves of immigration in the 1950s, 1960s and early 1970s leading to uncontrolled urban expansion and the creation of some new neighborhoods such as Ca n'Oriac and Torre Romeu. There has always been since those days a rivalry between Terrassa and Sabadell, because both of them wanted to be capitals of the Vallés Occidental, as both were pretty relevant while this rise textile industry. Nowadays, still there are some popular sayings: "Sabadell mala pell" (Sabadell bad skin) and "Terrassa mala raça" (Terrassa bad race). The growth of industry and population favored the emergence of an important workers' movement, and Catalanist, socialist and anarchist parties were very influential up until the upheavals of the Spanish Civil War (1936–39). The victory of the Fascist faction in the war was a step backwards for the city, but in the fifties industry recovered and grew once more. Industries needed workers, and many people came from Andalusia, Murcia, Extremadura, Castile and other parts of Spain to work in the textile and the metal industry. Again, a new workers' and Catalanist movement emerged, this time against Francisco Franco's regime and with the support of the Roman Catholic Church. Sabadell was the host of some sessions of the Assemblea de Catalunya, a multi party organization that brought together communists, socialists, Catalan nationalists, Catholics and others against the Franco regime. The 1973 oil crisis and Franco's death in 1975 meant an important change in Spain and, of course, in Sabadell. The economic crisis compelled the city to diversify its economic activities. New commercial and leisure areas (the Eix Macià) appeared next to the traditional industries, leading to important economic development for the city. An ETA car bombing in 1990 killed six police officers.
География
Сабадель Батыс Валлес аймағының ортасында, Барселонадан шамамен орналасқан. Ол (солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша) Кастеллар-дель-Валлес, Сентменат, Полинья, Санта-Перпетуа-де-Могода, Барбера-дель-Валлес, Бадия-дель-Валлес, Серданьола-дель-Валлес, Сант-Кирзе-дель-Валлес және Террассамен шектеседі. Қаланың ауданы және 2007 жылғы халық тығыздығы . Теңіз деңгейінен биіктігі .
Sabadell is located in the middle of the comarca named Vallès Occidental, approximately from Barcelona. It borders (clockwise, starting from the north) with Castellar del Vallès, Sentmenat, Polinyà, Santa Perpètua de Mogoda, Barberà del Vallès, Badia del Vallès, Cerdanyola del Vallès, Sant Quirze del Vallès, and Terrassa. The city covers an area of and its population density is as of 2007. The altitude is .
Спорт
1992 жылғы Барселона Олимпиада ойындары кезінде Сабаделл футбол жарысы өткен қалалардың бірі болды. Матчтар Nova Creu Alta стадионында өтті, сонымен қатар қаланың басты футбол клубы – Centre d'Esports Sabadell осы стадионда орналасқан. Қазіргі уақытта Сегунда дивизионында ойнайтын бұл жергілікті команда Примера дивизионында (Бірінші дивизионда) 14 маусым, УЕФА кубогында бір рет өнер көрсетіп, тіпті Король кубогының финалына дейін жеткен. Басқа да ірі спорт клубтары: Club Natació Sabadell (су спорты және жүзу клубы), мүшелері 30 000-нан астам, OAR Gràcia Sabadell (қол добы), қазіргі уақытта Испания қол добы лигасының Бірінші ұлттық дивизионында (С тобында) ойнап жатыр, Unió Excursionista de Sabadell UES (таушылар клубы), шамамен 3 000 мүшесі бар, екі баскетбол командасы – Sabadell Bàsquet және Sant Nicolau, екеуі де қазіргі уақытта EBA лигасында, Испания баскетбол лигасының төртінші дивизионында ойнап жатыр, сондай-ақ екі тарихи теннис клубы – Cercle Sabadellès 1856 және Club de Tennis Sabadell, тиісінше 4 000 және 3 500 мүшесі бар. «Барселона» футбол клубының ойыншысы Серджио Бускетс 1988 жылдың 16 шілдесінде Сабаделл қаласында дүниеге келген.
During the 1992 Barcelona Olympic Games, Sabadell was one of the cities where the football competition took place. The matches were played in the Nova Creu Alta stadium, which is also home to the main football club in town: Centre d'Esports Sabadell. This local team, currently in the Segunda División, has played 14 seasons in the Primera División (First Division), once in the UEFA Cup and has even reached the final of the Copa del Rey. Other major sports clubs are Club Natació Sabadell (Waterpolo and Swimming Club), with more than 30,000 members, OAR Gràcia Sabadell (Handball), currently playing in the First National Division (Group C) of the Spanish Handball League, the Unió Excursionista de Sabadell UES (Hikers Club), with almost 3,000 associates, two basketball teams, the Sabadell Bàsquet and Sant Nicolau, both of them currently playing at EBA League, the Fourth Division of the Spanish Basketball League, and two historical tennis clubs, Cercle Sabadellès 1856 and Club de Tennis Sabadell, with 4,000 and 3,500 associates respectively. FC Barcelona player Sergio Busquets was born in Sabadell on 16 July 1988.