Кіріспе

Американдық қастандық жасаушылар (1981–1999)

Эрик Дэвид Харрис (9 сәуір, 1981 – 20 сәуір, 1999) және Дилан Беннет Клебольд (11 қыркүйек, 1981 – 20 сәуір, 1999) – американдық жоғары сынып оқушылары. Олар 1999 жылдың 20 сәуірінде Колорадо штатының Колумбайн қаласындағы Колумбайн орта мектебіндегі қырғынға қатысты. Харрис пен Клебольд 12 оқушы мен бір мұғалімді өлтіріп, 24 адамды жаралады. Олар мектеп кітапханасында көптеген құрбандарын өлтіргеннен кейін, өздеріне-өздері оқ жарақатын келтіріп қайтыс болды. Ол кезде бұл АҚШ тарихындағы ең қорқынышты мектептегі атыс оқиғасы еді. Одан кейін туған бұқаралық ақпарат құралдарының қызулығы мен моральдық дағдарысы «Колумбайн» сөзін мектептегі атыс оқиғасының синониміне айналдырып, АҚШ-тағы ең танымал жаппай қырғынның біріне айналдырды. Харрис пен Клебольд екеуі де 1981 жылы дүниеге келді. Харрис Канзас штатының Уичита қаласында туды, бірақ әкесінің АҚШ Әуе күштеріндегі қызметіне байланысты бала кезінде жиі көшіп-қонып жүрді, ал Клебольд Колумбайн маңында туып өсті. Харристің отбасы 1992 жылы Колорадо штатына қоныстанды. Содан кейін Харрис пен Клебольд 7-сыныпта танысты. Уақыт өте келе, олардың арасы жақындады. Жоғары сыныпта оқып жүргенде, олар ажырамас дос екені айтылды. Әртүрлі мәліметтер бар: кейбіреулер Харрис пен Клебольд жоғары сынып оқушылары болған кезде өте танымал болмаған, тіпті зорлық-зомбылықтың құрбаны болған, ал енді біреулер олар мектептегі әлеуметтік иерархияның төменгі сатысында болмаған, олардың әрқайсысының көптеген достары болған және белсенді әлеуметтік өмірі болған деседі. Колумбайн орта мектебінде «спортшылар мәдениеті» өте күшті болды, онда танымал оқушылар, әсіресе спортшылар, оқытушылар мен басқа оқушылардан артықшылықтарға ие болды. Олардың күнделіктерінде жазылғандай, Харрис пен Клебольд 1998 жылдың мамырында, оқиғадан бір жыл бұрын шабуылды жоспарлай бастаған сияқты. Келесі он бір ай ішінде Харрис пен Клебольд жарылғыш заттар жасап, қару-жарақтардың қорын жинады. Харрис пен Клебольд жеке және бірге жасаған бірнеше күнделік жазбалар мен үй бейнелерін қалдырды, олар қырғынды болжады және олардың ниеттерін түсіндірді. Харрис пен Клебольд бұл мазмұн көпшілікке кеңінен танылып, ізбасарларға шабыт береді деп үміттенеді, бірақ дәлелдердің көп бөлігі билік органдарымен жарияланбады. Харрис пен Клебольд мектепте жиі ұзын пальто киіп жүрді, сондықтан қырғыннан кейін олардың «Тренчкоат мафиясы» деп аталатын мектептегі топтың мүшелері екеніне көптеген адамдар сене бастады, бұл топ мектептегі бейімделмегендерден құралған және танымал оқушыларға қарсы шыққан. Бірақ бұл рас емес болды, өйткені Харрис пен Клебольдтың екеуі де бұл топқа қатысы болған жоқ. Олардың жазбалары мен бейнелері атыс жасауының себептерін түсіндірді. ФБР Харристі психопат деп санайды, оның нарциссистік қасиеттері, шексіз агрессиясы және эмпатияның жоқтығы бар екенін анықтады, ал Клебольд өзін жаман көргендерге кек қайтару ниетімен ашулы депрессияда болған адам деп танылды. Алайда, Харрис пен Клебольдтың екеуі де шабуылдан бұрын ешқандай жеке басының бұзылуы болған жоқ, сондықтан бұл қорытынды жиі талқыланады. Кейінгі жылдары әртүрлі БАҚ шабуылға зорлық-зомбылық, психикалық ауру, нәсілшілдік, психиатриялық дәрі-дәрмектер, музыкадағы, фильмдердегі және бейнеойындардағы зорлық-зомбылық сияқты көптеген себептерді жатқызды. Осы қорытындыларға қарамастан, шабуылдың нақты себебі әлі де анықталған жоқ. Харрис пен Клебольд поп-мәдениетінің иконаларына айналды, олар фильмдерде, теледидарда, бейнеойындарда, музыкада және кітаптарда бейнеленеді, сілтеме жасалады және көрінеді. Осы оқиғадан кейін көптеген кісі өлтірушілер осы жұптан (оларды «Колумбайн әсері» деп атайды) шабыт алды, оларды батырлар, шейіттер және құдайлар деп атады немесе оларға көңіл білдірді. Харрис пен Клебольдтың «Columbiners» терминін қолданған жанкүйерлері де бар, олар олар туралы көркем әңгімелер жазып, суреттер салады. Кейбіреулер косплей немесе Хэллоуинге олардың кейпінде киінеді.

Эрик Харрис

Эрик Дэвид Харрис 1981 жылдың 9 сәуірінде Канзас штатының Уичита қаласында дүниеге келді. Харристің ата-анасы Колорадода туып өскен. Анасы Кэтрин Энн Пул үй шаруасымен айналысты. Әкесі Уэйн Харрис АҚШ Әуе күштерінде көліктік ұшқыш болып жұмыс істеді. 1983 жылы Харрис екі жаста болғанда, отбасы Огайо штатының Дейтон қаласына көшіп келді. Алты жылдан кейін отбасы Мичиган штатының Оскода қаласына көшіп барды. Мичигандық пастор Уильям Стоун Харрис отбасы Оскодада тұрғанда, олардың үйінің қарсы тұрды. Стоун оларды "жақсы көршілер" деп есіне алады және Уэйнді ұлдарымен жиі араласатынын көрген. 1991 жылы Харрис отбасы Нью-Йорк штатының Платсбург қаласына көшіп барды. Стаффорд орта мектебінде оқыған кезінде Харрис кішкентай бейсбол лигасының ойыншысы болды, туған күн тойларына жиі қатысты және "көпшілікпен бірге" болды. Харристің бұрынғы сыныптасы Кайл Росс: "Ол қарапайым бала еді", - деді. Харрис отбасы келесі жылы Уэйн әскери қызметтен зейнеткерлікке шыққанда, Колорадо штатының Литтлтон қаласына қайта қоныстанды. Харрис әкесінің отбасын көшіріп, оны "баспалдақтың төменгі басында" бастауға мәжбүрлегені үшін, жертөледегі жазбада кінәлады. Харристің кеудесі пектус экскаватум деп аталатын деформацияға ұшырады, яғни кеуде сүйегі ішке қарай батып кеткен. Сондықтан Харрис дене шынықтыру сабағында көйлегін шешуге тартынды, себебі басқа оқушылар оны мазақтапты. Харрис 12 және 13 жасында деформацияны түзету үшін екі рет пластикалық операция жасатқан. Өлтіру кезінде кеудесінің ойығы әлі де байқауға болатын. Харрис отбасы Литтлтон ауданында тұрған алғашқы үш жылда жалға алынған үйлерде тұрды. Харрис 7-сыныпта оқып жүргенде Клебольдпен танысты. 1996 жылы Харрис отбасы Колумбайн орта мектебінің оңтүстігіндегі үйді сатып алып, қоныстанды. Харристің ағасы Кевин Колорадо университетінде оқыды. Харристің әкесі Ұшу қауіпсіздігі қызметтері корпорациясында жұмыс істеді, ал анасы кейтерингпен айналысты. Харрис 1995 жылы Колумбайн орта мектебіне бірінші курсқа түсті. Колумбайн жаңа ғана күрделі жөндеуден өтіп, кеңейтілген еді. Барлық мәліметтер бойынша, оның көптеген достары болды және ол бірінші және екінші курста Колумбайн футбол командасының орталық және шабуыл шебінде ойнады. Командаластарының бірі Джош Свонсонның айтуынша, Харрис "қатты" футболшы болған және спортты өте ұнатқан. Бірінші курста Харрис Тиффани Тайфермен танысты. Олар неміс тілі сабағында бірге оқыды. Кейінірек Тайфер Харрис онымен тез танысып, оған ғашық болғанын айтты. Харрис оны мектепке шақырды, ол да келісті. Оқиғадан кейін Тайфердің Харриспен кездесуге қызығушылығы болмаған сияқты, себебі себебі белгісіз. Тайфер Харриспен қайтадан араласудан бас тартқанда, Харрис жалған өлімге саяқат жасады, денесін жалған қанға малып, жерге жатты. Тайфер оны жерде көрген кезде, ол көмекке шақырып айқайлады, сонда Харрис пен оның достары күліп жіберді, бұл Тайферді ашуға итерді, ол Харриске психологиялық көмек алуды талап етті.

Дилан Клеболд

Дилан Беннет Клеболд 1981 жылдың 11 қыркүйегінде Колорадо штатының Лейквуд қаласында Томас және Сью Клеболдтардың отбасында дүниеге келді. Оқиға болғаннан кейін Клеболдтың анасы, Клеболд туғаннан кейін көп ұзамай өзіне көлеңке түскендей сезім болғанын, бұл бала оған зор қайғы әкелетінін сезгенін еске алды. "Менің ойымша, сол кездегідей түйсікке келдім. Бұл жылдам өтіп кеткен, көлеңке сияқты сезім еді", - деді Сью Колорадо қоғамдық радиосына берген сұхбатында. Көп ұзамай Клеболдқа пилорикалық стеноз диагнозы қойылды, бұл асқазан мен жіңішке ішек арасындағы тесіктің тарылуы, нәрестелік шақта ауыр құсуға себеп болатын жағдай. Клеболдтың ата-анасы Огайо штатының университетінде өнерді оқып жүргенде танысқан. Екеуі де бітіргеннен кейін 1971 жылы үйленді, ал 1978 жылы олардың үлкен ұлы Байрон дүниеге келді. Томас бастапқыда мүсінші болып жұмыс істеген, бірақ кейін қаржылық тұрақтылық үшін инженерлік мамандыққа ауысты. Сью мүгедек балаларға көмек көрсету қызметінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, Клеболдтың ата-анасы бейбітшілдікке ұмтылып, балаларымен лютеран шіркеуіне барып тұрды. Клеболд пен оның ағасы лютеран дәстүріне сәйкес, мінез-құлық сабақтарына қатысты. Ағасы сияқты, Клеболд та белгілі ақын Дилан Томас атымен аталынды. Клеболд Нормандия бастауыш мектебінде бірінші және екінші сыныптарда оқыды, содан кейін Губернатор ранчо бастауыш мектебіне ауысты, онда ол дарынды балаларға арналған "Жоғары интеллектуалды әлеуеті бар студенттер" бағдарламасына қатысты. Хабарламаларға сәйкес, Клеболд кішкентай кезінде өте зиялы болған, бірақ бастауыш мектепте біршама жабық болған. Кен Кэрил орта мектебіне ауысқанда оған қиын болды. Сыныптастары Клеболдтың өте ұялшақ және үндемейтінін, көбінесе өзін ыңғайсыз сезінетінін еске алады. Клеболдтың ата-анасы мектеп ауысуы Клеболдқа қиындық тудырғанына аса мән бермеді, оны жасөспірімдердің қалыпты мінез-құлқы деп есептеді. Отбасылық ортада Клеболдтар Клеболдтың анасының әжесінің еврей мұрасын сақтау үшін кейбір дәстүрлерді орындады. Оқу жылдарында Клеболд бейсбол, футбол және Т-болл ойындарына қатысты. Клеболд досы Брукс Браунмен бірге скауттар тобында болды, олар бірінші сыныптан бері дос еді. Браун Харристің ата-анасы Литтлтон қаласына көшіп келгенде сатып алған үйдің жанында тұрды және Харриспен бірге автобуспен сапар шекті. Одан кейін Клеболд Харриспен танысып, олар тез арада жақын досқа айналды. Кейін Харрис Клеболдты орта мектепте бірге оқыған досы Нейтан Дайкменмен таныстырды, содан кейін олар тығыз байланысқан дос тобына бірікті.

Тұлғалар

Харрис пен Клебольд екеуі де Колумбайн орта мектебінен бір шақырым оңтүстікке қарай орналасқан "Блэкджек пицца" ресторанында аспаздық қызметте жұмыс істеді. Ақырында Харрис ауысым жетекшісі болып тағайындалды. Ол достарымен бірге компьютерлерге қызығушылық танытып, боулинг сабағына жазылыпты. Кейбіреулер Харристі харизматикалық деп сипаттаса, басқалары оны жақсы және сүйкімді деп сипаттады. Харрис басқаларды алдау қабілетімен мақтанады, бірде ол кез-келген адамға кез-келген нәрсеге сенуге мәжбүр ете алатындығын айтты. Жас кезінде Харис тез ашуланатын және адамдарға бомбамен қорқытатын. Сыныптастары Харристің соғысқа қызығушылық танытқанын және өзіне ұнамайтын адамдарды өлтіру туралы зұлым қиял-ойы бар екенін айтты. Клебольд қарсы жынысты адамдар алдында ерекше қорқынышты болды, кейде қыздармен кездесуден мүлдем аулақ болды. Өмірінің соңғы жылы Клебольдтің мінез-құлқының өзгергенін көпшілік байқады. Клебольд бұрынғыдан өзгеше тез ашулана бастады, жиі ашуға бой алдырады. Ақырында Харрис пен Клебольд гей және романтикалы болған деген уәде пайда болды, себебі жұп бірге өткізген уақыт. Олардың бұл хабарды білген-білмегені белгісіз. Джуди Браун Харрис Клейбольдқа эмоционалды жағынан көбірек тәуелді деп сенді, оны студенттердің көбірек ұнатады. Алайда Клебольд өзінің күнделіктеріне ешкімнің өзін қабылдамағанын және сүймегенін жазған. Осы сезімдерге байланысты Клебольд Харристен растауды сұраған болуы мүмкін. Клебольдтің анасы Харристің ашуы Клебольдтің өзін-өзі құрту мінезімен араласып, жігіттердің бір-бірінен тамақтануына және ақырында денсаулыққа зиянды достыққа айналғанға себеп болды деп санайды.

Колумбайн орта мектебі

Колумбайн орта мектебінде Харрис пен Клебольд мектептік қойылымдарға белсенді қатысты, бейне түсірумен айналысты және мектеп компьютерлік серверін күтіп, компьютерлік көмекшілер болды. Олардың оқшауланғандар екені туралы хабарлардың жалған екені анықталды, себебі екеуінің де жақын достары болған. Харрис пен Клебольд бастапқыда "Тренчкоат мафиясы" деп аталатын топтың мүшелері ретінде танымал болды, бірақ кейіннен бұл екеудің топқа қатысы жоқ екені және 1998 жылғы Колумбайн орта мектебінің жылнамасындағы топтың суретінде олардың болмағаны расталды. Харристің әкесі атыс-шабуыл күні жасаған 911 қоңырауында ұлының "Тренчкоат мафиясының мүшесі" екенін жаңылысқан түрде мәлімдеді. Клебольд атыс-шабуылдан үш күн бұрын сыныптасы Робин Андерсонмен бірге мектеп кешіне қатысты. Харрис пен Клебольд жеке компьютерлерін желіге қосып, интернет арқылы бейне ойындар ойнады. Харрис Doom ойыны үшін бірнеше деңгей жасады, олар кейіннен "Харрис деңгейлері" деп аталды. Бұл деңгейлер Doom WAD арқылы интернеттен жүктеуге болады. Харрис "REB" (Rebel – Колумбайн орта мектебінің спорт командаларының лақап аты) және басқа да онлайн псевдонимдермен, соның ішінде "Rebldomakr", "Rebdoomer" және "Rebdomine" аттарымен танылды. Клебольд алкогольдік сусын атымен "VoDKa" және "VoDkA" деп аталды. Харристің Doom және Quake файлдарын, сондай-ақ онлайн ойын ойнаған достары туралы ақпаратты жариялайтын бірнеше веб-сайты болды. Бұл сайттарда олардың тұрған жердегі адамдарға және жалпы әлемге деген жеккөрушілік сезімдері ашық білдірілді. Екеуі құбырлы бомбаларды сынаған кезде, жарылыстардың нәтижелерін веб-сайттарға жариялады. Атыс-шабуылдан кейін America Online бұл веб-сайтты жапты және ол ФБР үшін сақталды.

Бастапқы қылмыстық іс-әрекет

1998 жылдың 30 қаңтарында Харрис пен Клебольд компьютерлер мен басқа да электрондық құралдарды ұрлау үшін құлыпталған фургонға кірді. Бір уақыттан кейін Джефферсон округінің шериф офицері екі баланы тағы бір саябақ кіреберісінің жанындағы жолда тоқтап тұрған күйде көріп қалды. Саябақ сол кезде жабық болғандықтан, ұстаған орынбасар оларды тексеруді жөн көрді. Полиция қызметкері өзінің келгенін хабарлағанда, бірі ұрланған заттарды көліктің багаж бөліміне салуға дайындалып жатқан еді. Харрис ұзақ уақыт өткен соң, құрал-жабдықтың қайдан алынғанын сұраған орынбасарға ұрлық жасағанын мойындады. Кейін олар қирату, үйге заңсыз кіру, еңсеру және ұрлық жасау айыптарымен айыпталды. Екеуі де жасөспірімдермен жұмыс істейтін қызметкерлерге жақсы әсер қалдырды, олар қоғамдық жұмыс істеу және психиатриялық көмек көрсетуді қамтитын түзету бағдарламасына қатысуға келіссе, олардың қылмыстық істерін жабуға уәде берді. Харрис ашуды басқару курстарына қатысуға міндетті болды, онда да ол жақсы қабылданып, оң әсер қалдырды. Олардың мерзімінен бұрын, жақсы мінез-құлқы үшін бірнеше ай ертерек бағдарламадан шығарылды. Харрис туралы «өмірде сәттілікке жете алатын өте зиялы адам» деген пікір айтылды, ал Клебольд зиялы делінгенімен, «арманды орындау үшін қажырлы еңбек қажет екенін түсінуі керек» делінді. Бірнеше айдан кейін, 30 сәуірде Харрис фургон иесіне жазған кешірім хатының бірінші нұсқасын тапсырды, оны келесі айда аяқтады. Хатта Харрис өз ісіне өкініш білдірді, бірақ 12 сәуірдегі күнделігіне жазған жазбасында: «Америка еркіндік елі емес пе? Егер мен еркіндікке ие болсам, нелісе, біреудің фургонының алдыңғы орындығында жатқан мүліктерін алып қоюға менің құқығым жоқ па? Табиғи іріктеу. Сол баланы атып тастау керек» деп жазған.

Жалға алынған мердігерлер

Экономика сабағында Харриске бір бизнес үшін жарнама жасау тапсырылды, ол Клебольдпен бірге 1998 жылдың 8 желтоқсанында "Hitmen for Hire" деп аталатын видео түсірді, ол 2004 жылдың ақпанында жарық көрді. Видеода олар қара плащ киген мектептегі "Тренч Коат Мафия" тобының мүшелері ретінде бейнеленген, бұл топ мектепте қара плащ киіп жүретін және зорбандардан қорғау үшін ақша талап ететін топ еді. Шындығында, олар "Тренч Коат Мафиясының" мүшелері емес, бірақ оның кейбір мүшелерімен достық қарым-қатынаста болған. Олар қырғын болған күні қара плащ киді, ал видео бір түрлі репетиция сияқты көрінді, онда олар мектеп дәліздерімен жүріп, сырттағы зорбандарды ойыншық қарумен атып көрсетеді. Екеуі де шығармашылық жұмыстарында зорлық-зомбылық тақырыбын қолданды; Харрис 1999 жылғы 17 қаңтарда жазған Doom ойынына негізделген әңгімесі туралы оның мұғалімі: "Сенің көзқарасың ерекше, ал жазуың қорқынышты әсер етеді, жақсы детальдар мен көңіл-күйді жеткізе білдің" деді.

Қаруларды сатып алу

Харрис пен Клебольд сол кезде кәмелетке толмағандықтан, атыс қаруын заңды түрде сатып ала алмады. Содан кейін Клебольд 18 жасар Колумбин оқушысы, және Клебольдтың ескі досы Робин Андерсонды, екеуі үшін екі мылтық пен Hi Point карабинін заңсыз сатып алуға итермеледі. Андерсонға оқшаулаудан кейінгі тергеуге көмектескені үшін қарсы шаралар қолданылмады. Қаруды заңсыз алғаннан кейін, Клебольд өзінің Savage 311 D 12 калибрлі екі түтікшелі мылтығын қысқартып, жалпы ұзындығын шамамен қысқартты. Ал Харристің Savage Springfield 12 калибрлі помпалы мылтығы да шамамен қысқартылды. Атыс жасаушылар TEC DC9 жартылай автоматты тапаншасына да ие болды, оның ұзақ тарихы болған. TEC DC9 өндірушісі оны алғаш Майамидегі Navegar Incorporated компаниясына сатты. Кейін 1994 жылы Иллинойс штатының Болдуин қаласындағы Zander's Sporting Goods дүкеніне сатылды. Содан кейін қару Колорадо штатының Торнтон қаласындағы қару сатушы Ларри Расселге сатылды. Рассел федералды заңды бұзып, сату туралы жазбаларды сақтамады, бірақ қаруды сатып алушының жасы жиырма бірге толған екенін анықтады. Марк Мэнс және Филип Дюран екеуіне де оларға қару-жарақ жеткізгені үшін сот үкімі шығарылды. Олар қолданған бомбалар әртүрлі болды және көмірқышқыл газы баллондарынан, мырышталған құбырлардан және металл пропан баллондарынан жасалған, өте қарапайым конструкцияға ие болды. Бомбалардың бірінші ұшына сіріңкелер қойылып, олар жарылғыш зат ретінде пайдаланылды. Екеуінің жеңінде де қозғалтқыш ұштары болды. Олар бомбаға тигенде, сіріңке басы шоғырды тұтандырды. Оқшаулаудан бір апта бұрын Харрис пен Клебольд бірнеше жүз долларға аппараттық дүкеннен пропан баллондары мен басқа да керек-жарақтарды сатып алған. Аймақ тұрғындарының бірнешесі Харрис отбасының гаражынан шыны сыну және гуілдеген дыбыстар естігендерін айтты, кейін бұл олардың құбырлық бомбалар жасап жатқандығын көрсетті. South Wadsworth Boulevard және Ken Caryl Avenue қиылысында жарылған бомба сияқты күрделі бомбаларда таймерлер болды. Ең үлкен екі бомба мектеп асханасынан табылған және кішкентай пропан баллондарынан жасалған. Олардың тек біреуі ғана жарылды, толық жарылмады.

Қазалау

1999 жылдың 20 сәуірінде Харрис пен Клебольдтың екеуінің де мектеп бітіруіне бірнеше апта қалғанда, түскі үзіліс кезінде сыртта темекі шегетін Брукс Браун Харристің мектепке келгенін көрді. Браун бір жыл бұрын Харриспен достығын үзген еді, себебі Харрис оның машинасының алдыңғы әйнегіне мұз бөлігін лақтырған болатын. Браун оқ атуға дейін Харриспен қайта табысты. Браун Харриске машинасының жанында жақындап, таңертеңгі сабақтарды өткізіп алғаны үшін сөкпеді, өйткені Харрис әрқашан оқуға және уақытында келуге мұқият болатын. Харрис: "Енді бәрібір" деді. Бірнеше секундтан кейін Харрис: "Брукс, қазір сені ұнатып қалдым. Кетіп қал. Үйіңе бар" деді. Браун мазасыздық сезініп, мектептен дереу кетіп қалды. Сағат 11:19-да ол мектептен біршама алшақтағаннан кейін алғашқы оқтарды естіді және көршісінің ұялы телефоны арқылы полицияға хабарлады. Сол кезде Клебольд жеке көлікпен мектепке келген еді. Екі бала асханада әрқайсысында 20 фунт салмақтағы пропан бомбасы бар екі сөмке қалдырды. Олардың бастапқы жоспарлары бойынша, бомбалар жарылғанда Харрис пен Клебольд көліктерінде күтіп отырып, мектептен қашып шыққандарға оқ атып, пышақтап, бомба тастауға тиіс болған. Түскі уақытта олардың жеке көліктеріне орнатылған бомбалар жарылып, жедел жәрдем қызметкерлері мен басқалар қаза табар еді. Аталған құрылғылар жарылмағандықтан, Харрис пен Клебольд сыныптастары мен мұғалімдерін атуға кірісті. Бұл АҚШ тарихындағы ең қорқынышты мектептегі оқ ату оқиғасы болды, 2018 жылдың 14 ақпанында Николас Круз жасаған Стоунмен Дуглас орта мектебіндегі оқ ату оқиғасы осы көрсеткішті басып өтті. Харрис расталған он үш өлімнің сегізіне (Рейчел Скотт, Дэниел Рорбоу, мұғалім Дейв Сандерс, Стив Карноу, Кэсси Берналл, Исайя Шоулс, Келли Флеминг және Дэниел Маузер) жауапты болды, ал Клебольд қалған бесеуіне (Кайл Веласкес, Мэтью Кехтер, Лорен Таунсенд, Джон Томлин және Кори ДеПутер) жауапты болды. 24 адам жарақат алды (олардың 21-ін атушылар жасады), көпшілігінің жағдайы ауыр.

Өзін-өзі өлтіру

12:02-де Харрис пен Клебольд кітапханаға қайта келді. 56 кітапханадағы кепілдіктің 34-і ешқандай зардап көрмеді, олардың барлығы Харрис пен Клебольд кітапханадан алғашқыда кеткеннен кейін қашып үлкерді. Тергеушілер кейіннен Харрис пен Клебольдтың олардың бәрін өлтіруге жететіндей оқ-дәрілері болғанын анықтады. Бұл оқиға 12 оқушы, бір мұғалім қаза тауып, тағы 24 оқушы мен қызметкер жараланғаннан кейін 20 минут өткен соң болды. Олардың он құрбаны кітапханада өлтірілген. Олар кітапханаға өздері орнатқан көлік бомбаларының жарылысын көру үшін келген деген болжам бар, ол бомбалар түскі уақытта жарылуға бағытталған еді. 12:08-ге дейін Харрис пен Клебольд өз-өзіне қол жұмсады. Кейінгі сұхбатта Кройц осы шамада "Кітапханадасыңдар!" сияқты сөз естігенін айтты. Харрис кітап сөресіне арқасын тіреп отырып, саңдық мылтығын аузына бағыттап атып жіберді; Клебольд тізе бүгіп, сол жақ жақын уақытта TEC 9 мылтығымен өзін-өзі атты. "Рокки Маунтин Ньюс" газеті жариялаған мақалаға сәйкес, Патти Нильсон олардың "Бір! Екі! Үш!" деп бірге айқайлағанын естіген, дәл сол кезде қатты жарылыс болған. Нильсон мақала авторларымен ешқашан сөйлеспегенін мәлімдеді, бірақ дәлелдер оған қайшы келеді. Өзін-өзі атуға дейін Клебольд жақын маңдағы үстелге Молотов коктейлін лақтырып, оның астында Ирландия жатқандықтан, үстел қысқа уақытқа өртенді. Көмірленген материалдың астынан Харристің миының бір бөлігі табылды, бұл Харрис осыған дейін өзін-өзі атқан болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Ұсынылған негіздемелер

Харрис пен Клебольдты еске алу мәселесі дау тудырды. Кейбіреулер бұл өлтірушілерді қастерлеуге тең екенін айтып қарсылық білдірді, ал енді біреулер Харрис пен Клебольдтың өздері де құрбандық болғанын мәлімдеді. Колумбайн орта мектебіне жақын төбеде Харрис пен Клебольд үшін, сондай-ақ олар өлтірген адамдар үшін де айқыш орнатылды, бірақ құрбан болған Дэниел Рорбоудың әкесі оларды кесіп тастады, себебі ол кісі өлтірушілерді құрбандармен бірге еске алудың дұрыс емес екенін айтты.

Журналдар мен зерттеулер

Харрис 1998 жылдың сәуірінде, екеуі фургонға ұрлық жасағаны үшін сотталғаннан кейін, қысқа уақыттан соң күнделік жазуды бастады. Олардың әрқайсысы 1998 жылдың қаңтарында он айлық жасөспірімдерге арналған түзету кеңесі мен қоғамдық жұмыс істеуге міндеттелді. Олар сол кезде жоспарлар құра бастады, бұл олардың күнделіктерінде көрсетілген. Денсаулық сақтау министрлігінің сараптамасы бойынша, оның денесіндегі флувоксаминнің деңгейі емдік немесе қалыпты (улы немесе өлімге алып келмейтін) болды, шамамен 0,0031–0,0087 мг/мл құрады. Оқ атылғаннан кейін, Питер Бреггин сияқты қазіргі психиатрияның қарсыластары Харриске тағайындалған психиатриялық препараттар оның агрессиясын күшейткен болуы мүмкін деп мәлімдеді. Клебольд өзінің күнделігін «Виртуалды кітап: Барлықтар» деп атады. Клебольдтың алғашқы жазуы 1997 жылдың 31 наурызында жасалған, Харрис өзінің жазбаларын бастағанға дейін бір жылдан астам уақыт бұрын, онда ол депрессиясы мен өзіне қол жұмсау туралы ойлары туралы айтқан, бұл оқиғадан екі жылдан астам бұрын болды. Өз жазбаларының қалған бөлігінде Клебольд өзінің және Харристің «құдай сияқты» және басқа адамдардан жоғары деңгейде дамығандығы туралы жиі жазды, бірақ оның құпия күнделігі жоғарыда аталған өзін жек көру және өзіне қол жұмсау ниеттерін жазды. Ол бір оқушыға жасырын ғашық болғандықтан, күнделіктің әр беті жүректермен толтырылған. Екеуі де ашуларын бақылауда қиындықтарға тап болса да, Клебольдтың ашуы Харристен гөрі оны үлкен проблемаларға ұшыратуы мүмкін. Тұтқындалғаннан кейін, олар бұл оқиғаны өміріндегі ең ауыр жағдай деп жазды, Клебольд Харриске олардың өш алу және полицейлерді өлтіруден қанша көңіл көтеретінін және қаңтардағы тұтқындалудан туған оның ашуы «құдай сияқты» болатынын айтқан хат жазды. Оқиға болған күні Клебольд қызыл түспен «WRATH» деген сөз жазылған қара футболка киген. Кейбір адамдар психологтарға оларды зерттеуге мүмкіндік беру үшін жазбаларды жариялау пайдалы болады, бұл болашақ қылмыскерлердің ерекшеліктерін анықтауға көмектеседі деп санайды.

БАҚ-тағы аккаунттар

Бастапқыда, бір мүшенің анасы оны сыйлық ретінде сатып алғаннан кейін, тренчкот мүшелердің бірыңғай киіміне айналып кетті.

Психологиялық талдау

Алғашқы бұқаралық ақпарат құралдарындағы хабарлар оқ атуды Харис пен Клебольдтың өздеріне жасалған қорлауға кек қайтару ниетімен байланыстырды, бірақ кейінгі психологиялық талдаулар Харис пен Клебольдтың күрделі психологиялық проблемалары болғанын көрсетті. Харис пен Клебольдқа ешқандай психикалық ауру диагнозы қойылған жоқ, бұл көпшілікке оқ жасайтындардың арасында өте сирек кездесетін жағдай. ФБР-дің Колумбайн ісі бойынша жетекші тергеушісі және клиникалық психолог, арнайы агент Дуэйн Фузелиердің сөзіне қарағанда, Харис өршілдік, жек көрушілік, сондай-ақ эмпатия мен өкініш сезімі жоқтығы сияқты психопаттарға тән ерекшеліктерді көрсетті, бірақ оларды алдау арқылы жасырды. Фузелиердің айтуынша, Харис өзін қорғау үшін ғана емес, сонымен қатар, өзінің күнделігінде жазғандай, ол және Клебольд бір фургонды бұзудан қалай құтылғанын айту үшін жалғандыққа барды, тіпті одан ләззат алды. Басқа да жетекші психиатрлар Харис психопат болғанымен келіседі.

Сот іс-әрекеттері

2001 жылдың сәуір айында 30-дан астам құрбанның отбасыларына қылмыскерлердің отбасылары мен қырғынға қолданылған қаруды жеткізуде кінәлі деп танылған екі адамнан 2 538 000 долларлық өтемақы төленді. Харрис пен Клебольдтар өз үй иелерінің сақтандыру полисінен келісімге 1 568 000 доллар, Манес 720 000 доллар, ал Дюран 250 000 доллар үлестірді. Харрис пен Клебольдтарға болашақтағы кез келген талаптарға қарсы қосымша 32 000 доллар кепілдік беруге бұйрық берілді. Манеске болашақ талаптарға қарсы 80 000 доллар, ал Дюранға 50 000 доллар сақтау міндеттелді. 1999 жылы бір отбасы Харрис пен Клебольдтарға қарсы 250 миллион долларлық талап арыз берген, бірақ 2001 жылғы келісім шарттарын қабылдамады. 2003 жылдың маусым айында судья сол отбасыға 366 000 доллар төлемақы төлеуді бұйырды. 2003 жылдың тамызында тағы бес құрбанның отбасы Харрис пен Клебольдтан құпия келісімшарт алды. Ол Колумбайн орта мектебіндегі оқиға туралы алғаш рет 2009 жылдың қазан айында "O: The Oprah Magazine" журналында жарияланған мақаласында айтты. Клебольд: "Диланның тудырған қорқынышы мен қайғысы мені өмір бойы қуалайтын болады" және "Дилан менің өзім, Құдай, отбасы және махаббат туралы сенімдерімді түгелдей өзгертті" деді. Ұлының ниетінен бейхабар болғанын айтқан ол: "Оның күнделігін көргеннен кейін, Диланның мектепке өлу үшін барғаны анық болды" деді. Эндрю Соломонның 2012 жылғы "Ағаштан алыс" кітабында ол қырғын күні Клебольдтың атысшылардың бірі екенін білгенде, оның өзін-өзі өлтіруін тілегенін мойындады (жаппай қырғынды жасамас бұрын). "Менде оның не істеп жатқаны туралы бір көрініс пайда болды. Сондықтан Литлтонның барлық аналары балаларының қауіпсіздігі үшін дұға етіп жатқанда, мен балам ешкімге зиян келтірмейін деп өлсін деп дұға етуге мәжбүр болдым". 2016 жылдың ақпанында Клебольд қырғынға дейінгі және кейінгі өмірі туралы "Ананың есебі" атты естеліктерін жариялады. Ол Лаура Таккермен бірлесіп жазылған және Ұлттық кітап сыйлығының иегері Эндрю Соломонның кіріспесімен жарық көрді. Кітап New York Times Book Review-дан жоғары баға алды және The New York Times бестселлер тізімінде екінші орынға жетті. 2017 жылдың 2 ақпанында Клебольд TED сөз сөйледі, оның тақырыбы: "Менің ұлым Колумбайн атысшысы болды. Бұл менің тарихым". 2024 жылдың қаңтарына қарай видео 12,1 миллионнан астам рет қаралыпты. Сайтта Клебольдтің қызметі "белсенді" деп көрсетілген және "Сью Клебольд психикалық денсаулықты жақсарту және оған араласу ісіне белсенді түрде атсалысып жатыр" делінген.

Мұра

ITV Харрис пен Клебольдтың мұрасын қатыгез деп сипаттады, олар АҚШ-та және бүкіл әлемде бірнеше жаппай қырғынды шабысқа түрткі болды. "Напа Вэлли Режистр" газеті бұл екеуін "мәдени иконалар" деп атады. "Колумбайн" кітабының авторы Дейв Каллен Харрис пен Клебольдты әлеуметтен шеттетілген жастар қозғалысының бастаушылары деп атады. CNN мәлімдегендей, Харрис пен Клебольд поп-мәдениетке өшпес із қалдырды.

Көшірмелеушілер

Колумбайн оқиғасы кейінгі бірнеше мектептегі атыстарға ықпал етті, көптеген адамдар Харрис пен Клебольдты мақтап, оларды шейіт, батыр немесе құдай деп атады. Кейбір жағдайларда, бұл бүкіл мектеп округтерінің жабылуына әкеп соқты. Психиатр Э. Фуллер Торридің сөзіне қарағанда, Колумбайн оқиғасының мұрасы – "наразы жастарға деген тартымдылығы". Ральф Ларкин АҚШ-тағы келесі сегіз жылда болған он екі ірі мектеп атысын зерттеді және олардың сегізінде "атушілер Харрис пен Клебольдқа тікелей сілтеме жасады" деп тапты. Ларкин Колумбайн қырқыны атыс-шабуылдар үшін "сценарий" құрғанын жазды. "Колумбайннан кейінгі көптеген атысшылар Колумбайнды өздерінің шабыт көзі деп тікелей айтты; ал басқалары өлтірілгендердің саны бойынша Колумбайн оқиғасын басып өтуге тырысты". 2015 жылы CNN жүргізген тергеуде "Колумбайн стиліндегі құйрықтар жасаған 40-тан астам адам" анықталды. 2014 жылы ABC News жүргізген зерттеуде "1999 жылғы оқиғамен байланысты болуы мүмкін кем дегенде 17 шабуыл және тағы 36 жоспар немесе мектептерге қатысты қауіптің күшті жоспарлары анықталды". ABC News анықтаған байланыстарға Колумбайн оқиғасы туралы қылмыскерлердің онлайн іздеулері, Колумбайн туралы жаңалықтар мен суреттерді жинау, Харрис пен Клебольдқа деген құрметті білдіретін ашық мәлімдемелер (мысалы, күнделіктер мен әлеуметтік желілердегі жазбалар, бейнелер және полициямен сұхбаттасулар), Колумбайнның жылдығына сәйкес келуге жоспарланған уақыт, Колумбайн құрбандарының санын арттыру жоспарлары және басқа да байланыстар кірді. Харрис пен Клебольдқа кем дегенде бір рет сілтеме жасаған қылмыскерлер жасаған 60 жаппай атыс оқиғасы тіркелді. 2015 жылы журналист Малкольм Гладуэлл The New Yorker журналында мектептегі атыс оқиғаларының бастапқы үлгісін ұсынды, онда Харрис пен Клебольд "бастапқыда басталған, үнемі дамитын тәртіпсіздіктің бастаушылары болды, онда әрбір жаңа қатысушының әрекеті алдыңғыларға реакция ретінде және олармен бірігіп мағыналы болды".

Фандомдық

Харрис пен Клебольд өздерін "Columbiners" деп атаған жанкүйерлер тобын тудырды, олар негізінен Tumblr блогтарында көрінеді. Кейбіреулер осы екеуге немесе оқиғаға ғылыми қызығушылық танытса, олардың көпшілігі, көбінесе жас әйелдер, Харрис пен Клебольдқа көңіл жағсылықпен, тіпті жыныстық қызығушылықпен қарайды. Олардың екеуі туралы гомоэротикалық суреттер салынды, егер олар оқ атуға бармағанда болашақтары туралы фанфикшн жазылды және Харрис пен Клебольдтың оқ ату күні киген киімдерінен костюмдер жасалды. "Мен олардың үмітсіздік сезіміне, ашуға және оны өзгерте алмауға, қабылдануға және бағалануға құштарлықтарына қатыстымын", - деп жазды 18 жастағы Tumblr пайдаланушысы Харрис пен Клебольд туралы. "Ешкім олардың күресін байқамады, ешкім олардың қасіретін жеңілдетпеді", - деп қосты тағы бір пайдаланушы. "All That's Interesting" атты жаңалық сайты осы жанкүйерлер туралы былай деді: "Осы Columbiners-тің көптеген мүшелері қырғынға қатысты жағымды сезімде емес, керісінше, оны жасағандардың күйреген ішкі әлеміне ден қояды, себебі олар өздерін оларда көреді".