Кіріспе

Америка мектептеріндегі марапаттар

Варсити хаты (немесе монограмма) – АҚШ мектептерінде оқу іс-шараларындағы үлкен жетістіктері үшін берілетін марапат. Варсити хаты алушысының белгілі бір деңгейдегі талаптарды орындаған, білікті команда мүшесі екенін көрсетеді.

Сипаттама

Сыйлық хаты әдетте алушы оқитын мектептің түстерімен және әріптерімен жасалады. Хаттың өзі негізінен шенил мен қапшықтан құрастырылған. Стандартты өлшемдер While-ден басталады, ал әдетте Junior Varsity жетістіктерін көрсетеді, ал толық (Senior) Varsity деңгейін білдіреді. Шенил көрінісін жасау үшін қолданылатын тігіс түрі – мүк тігіс, ал контур бойынша тігіс – тізбекті тігіс деп аталады.

Шығу тегі

Спорт жарыстарын ұйымдастырумен бірге, формалар қажет болды. Сонымен қатар, ойыншыларды анықтау үшін эмблемалар немесе әріптер қолданылатын болды. 1865 жылы Гарвард бейсбол командасы көне ағылшын үлгісіндегі "H" әрпін қосты. Бұл "H" әрпі сұр фланельді жейдеге тігілді. Футбол командасы 1875 жылы "H" әрпін пайдалана бастады. 1865 жылы әріп енгізілгеннен кейін 25 жыл бойы команда капитаны ең маңызды ойындарда (Йейл немесе Принстон) ойнаған ойыншыларға "H" әрпі бар жейделерін сыйлық ретінде алып қалуға рұқсат берді. Егер ойыншы маңызды ойында ойнамаса, маусым соңында жейдесін қайтаруға міндетті болды. "H" әрпі бар жейде беру – университеттік хаттардың сыйлық ретінде пайда болуының бастауы болуы мүмкін. "Леттермен" свитері алғаш рет 1891 жылы "Тоғыз" (бейсбол) командасында қолданылды, ол қара түсті болды және сол жақ кеудесінде кішкентай қызғылт "H" әрпі бар еді.

Қолданылуы

Хат свитерінің орта мектептерге қашан келгені белгісіз. Жоғары мектептегі хат свитерінің ең алғашқы белгілі мысалы Аризона территориясындағы Финикс Юнион орта мектебінің 1911 жылғы жылнамасында табылды. Топтық суретте футбол формасында емес, сол жағында "П" әрпі бар V-мойынды свитері киген оқушы бейнеленген. Бұл свитері 1890-шы жылдардан 1930-шы жылдарға дейін сыйлық хаттарды сақтауға арналған болған сияқты. 1920-1930 жылдары тағы бір сыйлық – стадион үлгісіндегі жамылғы берілді. 1930-шы жылдары хаттармен марапаттау былғары жеңі бар, жүнді денесі бар күрмешелерде көріне бастады. 1930-шы жылдардағы күрмешелердің дизайны қазіргі заманғы күрмешелерден өзгеше болды.

Өзгерістер мен қолдану

Декоративті киім ретінде университет хаттарының көптеген түрлері бар және олардың қалай болуы керек екеніне қатысты ешбір мектепке белгілі бір стандарт қойылмаған. Шениль әрпі әртүрлі формалар мен пішіндерде келеді. Кейбір оқу орындары ескі ағылшын немесе қалам стилін, екі немесе үш әріптен тұратын монограмманы, 3D көлеңкелеуді, шенильмен шектелген немесе дәстүрлі тік бұрышты стилді пайдаланады. Студенттер көбінесе бір ғана хат алады, бірақ олар осы құрметті бірнеше рет жеңіп алуы мүмкін. Бұл қосымша белгілер кестеленген спорттық белгілер, металл кірмелер немесе хатқа бекітілген таяқшалар арқылы көрсетіледі. Кейбір мектептер "Академиктер" немесе "Өнер" сияқты марапаттау атауларымен спорттық емес әріптерді кестелейді. Шениль әрпі дәстүрлі түрде университет курткасының сол жақ кеудесіне орналастырылады, сонымен қатар команданың немесе жеке жетістіктерін көрсететін чемпиондық шениль патчтарымен әшекейленеді. Мектеп маскоттарының патчтары да жиі қолданылады. 1980 жылдары және 2010 жылдары университет курткалары хип-хоп сәніне енді, сондай-ақ Avirex, Phat Farm және Rocawear сияқты компаниялар өздерінің нұсқаларын жасады.