Кіріспе

Девон қалашығы, Англия. Ottery St Mary, "Оттерри" деп аталады, бұл Англияның Девон графтығындағы Шығыс Девон ауданының қалашығы және азаматтық приходы, Оттер өзенінің жағасында, Эксетерден шығысқа қарай 10 миль (16 км) қашықтықта, B3174 тас жолында орналасқан. 2001 жылғы халық санауы бойынша, Меткомб, Фэрмайл, Альфингтон, Типтон Сент-Джон, Виггатон және (2017 жылға дейін) Вест-Хилл ауылдарын қоса алғандағы приходтың халқы 7 692 адамды құрады. 2011 жылғы халық санауында қалалық аумақтың халқы 4 898 адамды құрады. Оттерде екі сайлау округі бар (Ауылдық және Қалалық). 2011 жылғы халық санауы бойынша, осы екі округтің және олармен шектес Айлсбир азаматтық приходының жалпы саны 9 022 адамды құрады. Қазіргі қалада, әсіресе Милл-стрит, Сильвер-стрит және Йондер-стритте, бірнеше тәуелсіз дүкендер бар. "Сквер" деп аталатын аймақ – Ottery St Mary-нің орталық бөлігі. Мұнда пабтар, мейрамханалар, кофе және шай ішуге арналған орындар бар. Ottery жергілікті тұрғындарға және жақын ауылдар мен қалалардан келген қонақтарға қызметтер, жұмыс орындары және кең ауқымды сауда мүмкіндіктерін ұсынады.

Тарих

Отерри алғаш рет 1086 жылғы «Domesday Book» кітабында «Otri» және «Otrei» деп тіркелген. «Oteri Sancte Marie» 1242 жылы алғаш рет айтылған. Қала өз атын тұрған Өзеннен (жануардың атымен аталған) алған. 1086 жылы қала Руандағы Сент-Мария шіркеуіне қарасты болған, сондықтан «Сент-Мария» аталған. 2014 жылы Арал фермасында тұрғын үйлер салуға дайындық барысында жүргізілген археологиялық қазбалар 1250–1350 жылдарға жататын ортағасырлық ұзын үйді ашты. Отерридің ерекше ғимараттарына Тәмблинг Уэйр және Сент-Мэри шіркеуі жатады. Қалада 1545 жылы Генри VIII құрған, бұрын грамматикалық мектеп болған, бірақ қазіргі кезде жалпы білім беретін мектепке айналған Король мектебі және Оттерри Сент-Мэри бастауыш мектебі орналасқан. Чантердің үйі – II санаттағы мұражай. Тізімде былай делінген: «Колледж кезінен қалған, бірақ көнеліктің ізі аз, көбінесе Баттерфилд салған үлкен кірпіштен жасалған сыртқы қосымшалармен қоршалған, оның ішінде 3-қабат, сондай-ақ C18 ғасырдан жоғары. C17 ғасырдың ортасы – бұрынғы Хит соты». Ол 17 ғасырға дейін салынған, бұрынғы Прецентор үйінің бөліктерін қамтиды, ол Хит соты деп аталған. 1645 жылы Оливер Кромвелл үйдің асханасында конгресс өткізді, ал Томас Фэрфакс сол жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін үйде болды. Бұл ғимарат Король мектебінің директорының жатақханасы ретінде пайдаланылды. Сэмюэл Тейлор Колридж осы жерде өсті, оның әкесі, пастор Джон Колридж 1769 жылы Сент-Мэри шіркеуінің директоры және викары болып тағайындалғаннан кейін осы жерге көшіп келді. Мүлік 2006 жылға дейін Колридж отбасының меншігінде болды, содан кейін бес жылдық күрделі жөндеуден өткізген Макс Норрисқа сатылды. 2020 жылдың маусым айындағы хабарламада Чантердің үйінде он жатын бөлме, 11 ванна бөлме және 2006 жылы сатып алынған 22 000 кітаптан тұратын кітапхана (Колридж салған) бар екені айтылды. Бұл жерге «қоршалған бақтар, сарайлар, теннис корты, викториандық пальма үйі және құс қорасы, сондай-ақ 21 акрдан астам бақтар, орман және өзендер [сонымен қатар] қонақ үй және вагон үйі» кіреді. Бір жаңалықта кітапханада «күнделіктер, жазбалар және өлеңдер жинағы, соның ішінде Сэмюэл Тейлор Колридждің «Ежелгі теңізшінің жырлары» бар екені хабарланды. Николаус Певснер ғимаратты «жалыққан аңдай үлкен және төмен» деп сипаттады. Оның ұзындығы 50 метр, ал мұнараларының биіктігі 22 метр. Ол 1260 жылы қасиеттендірілді, сол кезде шіркеудің иелігі мен қамқорлығы Норман шапқыншылығынан бұрын болғандай, Руан соборына тиесілі болды. Певснер мұнаралардың трансептілері мен ғибадатхананың сыртқы қабырғалары 1260 жылға дейін салынғанын, ал мұнаралар Эксетердегілердің үлгісі бойынша салынғанын болжады. 1335 жылы Эксетер епископы Джон Грандисон (1327–69) Руаннан елорда мен адвокатты сатып алды, екі жылдан кейін шіркеуді қырық мүшесі бар колледждік қорға айналдырды. Ол шіркеудің көп бөлігін қайта салды, ал қазіргі кеме, ғибадатхана, науқас бөлмелері және Лейди капелласы осы кезеңге жатады. Кемесі бес бөліктен тұрады, ал пропорциясына қарай ерекше ұзын, алты бөліктен тұрады, солтүстік және оңтүстік жағында сакральдық капеллалар орналасқан. Оның өзгерістеріне трансептердің еден деңгейін төмендету, киелі үйдің батыс бөлігін кеменің батыс бөлігіне дейін кесіп өту және колледждің қажеттіліктеріне арналған шығыс бөлігін шіркеулік пайдалануға қолайлы ету кірді. Шіркеуде 1350 жылы салынған кезде жасалған он рәміз бар, олардың бесеуінде епископ Джон де Грандисонның қару-жарағы бейнеленген. Шіркеудің ішкі бөлігінде ортағасырлық екі таспен оюланған жасыл адамдар бар. Осы жерде 1772 жылдың 21 қазанында туған ақын Сэмюэл Тейлор Колриджді еске алатын кішкентай тас тақтасы бар. Сондай-ақ, Ото де Грандисон мен оның әйелі, алтарь экраны, седилиялар және епископ Грандисонның ағаштан жасаған бүркіті бар. 1601 жылы басталған Оттерри Сент-Мэри шіркеуінің тіркелімдері Девон жазба кеңсесінде сақталады. Бұл I санаттағы мұражай, бұл аймақтағы 107 мұражайдың бірі. Бұл туралы қысқаша мәлімет мынада: «Бронскомб епискобы 1260 жылы қасиеттендірді. 1330 жылы шамамен епископ Грандисон өзгертіп, қосымшалар енгізді. Негізінен ерте ағылшын стилінде трансептерден жоғары 2 мұнарасы. Ішкі бөлмесі 19 ғасырдың ортасында Баттерфилд және басқалармен қатты қалпына келтірді». 1300-ші жылдардағы жұмыстарға «нефтің қайта құрылысы, шығыс жағындағы Лейди капелласы және шанцельдің екі жағындағы екі капелла» кірді. 1520 жылы басқа жөндеу жұмыстары аяқталды: «негізінен солтүстік нефтің кеңейтілуі, күрделі, желдеткішпен қапталған төбе және ілгіш басшылармен толықтырылды».

Мектептер

Қаланың бастауыш мектептері – 1876 жылы құрылған, қазір шамамен 210 оқушысы бар Вест Хилл бастауыш мектебі және шамамен 356 оқушысы бар Оттерри Сент-Мэри бастауыш мектебі. Қала шетінде орналасқан Король мектебін епископ Джон Грандисон 1335 жылы хор мектебі ретінде құрған, бірақ 1545 жылы Генрих VIII оны грамматикалық мектепке ауыстырды. 1982 жылы ол жалпы білім беретін мектепке айналды, ал қазір мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етілген Спорт колледжі, сонымен қатар LED Спорт орталығының мүмкіндіктерін жалпы пайдалануға болады. Мектепте 1100 оқушы және 80 мұғалім жұмыс істейді.

Тара баррельдері

Қала әдетте Гай Фокс түнінде жыл сайынғы шаралар өткізеді, онда 17 ғасырдан бері сақталған дәстүр бойынша, шайырға малынған бөшкелер тұтандырылып, қала тұрғындары оларды қаланың әртүрлі бөліктерімен көтеріп жүреді. Мерекелік шаралар кешкі уақытта балалар, жастар және әйелдердің сайыстарымен басталып, ерлердің сайысымен аяқталады, онда әрбір төрт қоғамдық үйдің алдында барлығы 17 бөшке тұтандырылады. (Бастапқыда қалада 12 қоғамдық үй болған). Бөшкелердің көлемі 30 кг-ға дейін жетеді, оларды қала орталығымен көтеріп әкеледі, көбінесе көптеген көрермендермен толы, бұл қызықты және қауіпті көрініс. Бөшке көтеруге қалада туған немесе өмірінің көп бөлігін онда өткізген адамдар ғана құқылы. Бір отбасының бірнеше буыны жылдар бойы бәсекелесіп келеді, ал бұл шараның пайда болуы Хэллоуин маңындағы басқа британдық оттық фестивальдар сияқты, зұлым рухтарды қорғау мақсатында болған болуы мүмкін деп есептеледі. Соңғы жылдары мемлекеттік жауапкершілік сақтандыруын арттыру қажеттілігі шараны қауіпке тікелейтіп келді. Дегенмен, шара жалғасып келеді және 7 мың халқы бар қала 10 мыңнан асып түседі. Шара кезінде қауіпсіздік мақсатымен Оттерриге кіретін және шығатын барлық жолдар жабылады, балама жолдар ұсынылады. 2008 жылдың 30 қазанында жыл сайынғы шараға қатты нөсер жаңбыр кедергі келтірді, ол түн ортасынан кейін Шығыс Девонды қамтыды, ал Өрттен қорғау қызметі Оттерри Сент-Мэри аймағындағы жағдайды "толық хаос" деп сипаттады. Жаңбырдың салдарынан қалада су тасқыны болды, оның басты себебі - су өткізбейтін құбырлардың нөсер жаңбырынан бітелуі. Жолдар жабылып, жағалау күзет қызметі кейбір адамдарды қауіпсіз жерге әуе көлігімен жеткізуге мәжбүр болды. Су тасқыны 5 қарашадағы мерекелік шараларға дайындық жүріп жатқан Миллениум Гринде де қиындықтар тудырды, онда жыл сайынғы от және жәрмеңке орнатылып жатқан еді. Жәрмеңке иесінің бірі сол жерде жұмыс істеген құрылысшылардың "жан сақтап қалғандарына" өте қуанғанын айтты. Алайда, тазалау жұмыстары толығымен аяқталды және карнавалдық шеру, "Бөшке тасу" және оттық кеш мерекелері жоспарланғандай өтті. 2009 жылы Фабрика бөшкесіне аэрозоль баллонын лақтырған келуші саботаж жасады. Баллон қызғанда жарылып, 12 көрермен күйік шағымдарымен емделді. Байланыссыз оқиғада, 2009 жылғы бөшке тасу кешінде ескі өрт бекетінің шатыры өртенді. 2020 жылы Covid-19 пандемиясының салдарынан бөшке тасу шарасы тоқтатылды.

Ақын күні

Пикси күні – жыл сайын маусым айында өткізілетін ежелгі дәстүр. Бұл күн қаладан "Пиксилер үйі" деп аталатын жергілікті үңгірлерге қуылған пиксилер туралы аңызды еске түсіреді. Пикси күні аңызы христиан дінінің алғашқы күндерінен бастау алады, сол кезде жергілікті епископ Оттерде (Оттери Сент-Мэри) шіркеу салуға шешім қабылдады және Уэльстен қоңыраулар жиынтығын әкелуді тапсырды, ал оларды сапарларында монахтар сүйемелдеп алып жүрді. Бұл туралы естіген пиксилер уайымға түсті, себебі қоңыраулар орнатылғаннан кейін олардың жерге билігі аяқталады деп білді. Сондықтан олар монахтарға сиқыр тастап, оларды Оттерге баратын жолдан Сидмутқа қарайтын, жартасқа ұшырауы мүмкін жолға бұрды. Монахтар жартастан құлай жатқанда, бірі тасқа басып, "Құдай жанымды сақтап алсын" деді, сонда сиқыр бұзылған деп есептеледі. Содан кейін қоңыраулар Оттерге жеткізіліп орнатылды. Алайда, пиксилердің сиқыры толығымен жойылған жоқ; жыл сайын маусым айының бір күні "пиксилер" шығып, қаланың қоңыраушыларын тұтқындап, Пиксилер үйіне қамап, Оттери Сент-Мэридің пасторы құтқарады. Бұл аңызды жыл сайын Оттери Сент-Мэридің "Куб" және "Брауни" топтары қайта жасайды, қала алаңында арнайы салынған Пиксилер үйімен (ал түпнұсқа Пиксилер үйі Отер өзенінің жағасында орналасқан).

Ескі Оттрегиялық қоғам

Отрей Сент-Мэридің тұрғыны "оттрегиан" деп аталады. 1898 жылдың бір жексенбі күні түстен кейін Лондонда тұратын Отерриден келген алты жас жігіт Сент-Пол соборының сатыларында кездесіп, Отерриліктер қайда болса да араларындағы жақсы қарым-қатынасты дамыту мақсатында қоғам құруға бейімделді. Осылайша "Ескі оттрегиандар" қоғамы құрылды, оның ұраны Floreat Ottregia ("Отрей гүлденсін") болды. Ескі оттрегиандар қоғамы бүгінгі күнге дейін бар (1997).

Ескі "Оттери" әндері

Оттердегі тағы бір дәстүр – ежелгі Оттер әнін күнделікті орындау. Күн сайын сағат сегізде, түскі уақытта және сағат төртте Оттер шіркеуі шіркеу қоңыраулары соққаннан кейін Ескі Оттер әнін орындайды. Дәстүр бойынша, Ескі Оттер тұрғындарының жерлеу рәсімі әрқашан сағат 12.00-де өтеді, ал жерлеу қызметі Ескі Оттер әні ойналғаннан кейін дереу басталады: Сөздері былай: («kine» – мал): Тынысы тәтті kine, / Ескі сұр шіркеу, / Кешкі қоңырау баяу соғып тұр, / Батыс аспанының сұлулығы, / Төмендегі жылы қызыл топырақ. // О, қастерлі Оттер! О, әдемі Оттер! Жүрегім сенің қасыңда, Қайда болсам да, сен менің үйімсің, Батыс! Мен үшін Батыс!

Джон Коктың арбауы

Сент-Мэри шіркеуінің ішінде Джон Кок есімді сарбаздың түрлі-түсті мүсіні біршеде орналасқан. Ол 1632 жылы кіші інісімен өлтірілген дейді, сондықтан халық арасында оның рухы осы ойықтан түсіп, шіркеу ішінде серуендейді деген сенім бар.

БАҚ-та жариялану

BBC радио комедиялық сериясы "Cabin Pressure" 3-ші маусымының бір бөлімінде Оттери Сент-Мэри қаласы көрсетілген.

Үлкен өрт

1866 жылы 25 мамырда Оттери қаласында үлкен өрт болды. 1866 жылы 1 маусымда, жұма күні жарық көрген "Эксетер және Плимут газеті" газетінің бір хабарламасын тарихшы Дж. Харрис былайша қорытындылады:

Өрт шамамен түскі уақытта басталып, қаланың төрттен бір бөлігіндегі үйлер мен дүкендерді шарпып, барлығын күлге айналдырды. Өрт бұрынғы қайырымдылық мектептері орналасқан Джесу көшесінде басталды. Бастапқыда, кейбір адамдар өртті балалар отпақтармен ойнағаннан болды деп ойлады, бірақ кейіннен жүргізілген тергеу бұл пікірдің дұрыс еместігін көрсетті. Өрт бейсенбі күні бір әйелдің шатырындағы оттыққа қоқыс және қағаз жаққаннан бастау алған болып көрінеді. Өрт жалыны күшейіп, ақырында қабырға арқылы көрші мектепке жетті. Ол мектеп ғимаратының жоғарғы қабатындағы баспалдақта, шамамен түскі сағат 12-де, әйелдің қымызды тұтқасына жақын жерде анықталды. Содан кейін өрт өте жылдам тарады. Бірнеше сағаттың ішінде жүз үй қирады, 500 адам үйсіз қалды – бұл халықтың 10 пайызын құрады. Қаланың мектептен бастап Милл-стриттегі жібек фабрикасына дейін батысқа қарай созылған үлкен бөлігі, күйіп жатқан қираған үйіндіге айналды.

Авиа апаты

1980 жылдың шілдесінде бір кешке Эксетер әуежайына жақындап келе жатқан ұшақ қаланың шетінде, Солстон қонақ үйінің оңтүстігіндегі далаға құлап, үлкен апаттың алдын алып қалды. Alidair Vickers Viscount турбовинтовозы 62 жолаушыны Испанияның Сантандер қаласынан Эксетерге алып бара жатқанда, East Hill орманды аймағында ұшу-қону жолағына 11 миль жетпей, қалаға жақын жерде отыны бітіп, барлық төрт қозғалтқышы тоқтады. Аймақты жақсы білетін ұшқыш ұшақты солға бұрып, қаланың оңтүстік жағынан желкендеп өтіп, далаға дөңгелексіз құлап түсті. Ұшақ күндіз сағат 19.53-те, Сент-Сэвиорс көпіріне жақын, ағаштармен толы кішкентай аласа жазыққа қонды. 27 жылдық ұшақ апаттан кейін жарамсыз деп жарияланды. Зардап шеккендердің арасында тек екі қой болды. Авиациялық апаттарды тергеу бюросы апаттың басты себебі – экипаждың ұшуды аяқтауға жеткілікті отын бар деген жаңылыс сенімге иленгені болды деп қорытындылады. Ұшақтың сенімсіз отын өлшегіштері, компания ұшқыштарының отын мөлшерін анықтау әдісі және компанияның отынды өлшеу құралдарын пайдалану туралы берген нақты емес нұсқаулары да маңызды себептер деп есептелді. Сантандердегі жанармай құю машинасының көрсеткіштері, олар берілген отын мөлшерін дәл көрсетпеген болуы мүмкін, сонымен қатар себептердің бірі деп саналды. Алайда, апатты тексеру баяндамасында ұшақ командирінің төрт қозғалтқыш тоқтағаннан кейінгі төтенше жағдайды басқаруы шебер және сенімді болды деп көрсетілді. Егер ол осылай әрекет етпеген болса, ұшақ жолаушылары мен қала тұрғындарының көптеген өміріне қауіп туған болар еді. Кейін әуе компаниясы ұшақтың бір пернесін қалаға қайырымдылыққа аукционға шығару үшін сыйлады. Қала әлі де Эксетер халықаралық әуежайының ұшу бағытында орналасқан.

Спорт және демалыс

Лигалық емес футбол клубы, Оттерри Сент-Мэри АФК Уошбрук Медоуста ойнайды. Колин Туз спорт орталығы Король мектебінің қарсысында, ал Move Forward фитнес залы Финнимор сауда аймағында орналасқан. 1968 жылдан 1974 жылға дейін Оттерриде қаланың Лондон қонақүйінде әдетте әр апта сайын жиналатын фольклор клубы болды, онда Сирил Тоуни сияқты әншілер мен басқа жергілікті суретшілер өнер көрсетті, сондай-ақ көптеген жергілікті әншілер де қатысты. Клуб EFDSS-тің жергілікті ауылдық фольклор клубтарының тізіміне енген.

Көлік

1967 жылға дейін қалада Бичинг балтасы кезінде жабылған Ottery St Mary теміржол станциясы қызмет етті. Желі Сидмут бұрылысынан (1971 жылы Фенитон деп аталды), Эксетерден Ватерлооға бағытталған басты жолдан Оттеридің солтүстігіне, ал Сидмут пен Эксмутқа оңтүстікке қарай созылды. Жол Типтон Сент-Джонның оңтүстігінде, Боуд тавернасының жанында екіге бөлінді. Екі бағыт та 1967 жылдың наурыз айында жабылды. Көп жылдар бойы рельстері алынып тасталған теміржолдың жолы өз орнында қалды, мысалы, Кадай көпірінің солтүстігінде теміржол қақпаларының іздері сақталды. Ottery St Mary-ге ең жақын теміржол станциясы қазір Фенитон қаласында, шамамен 3 миль (4.8 шақырым) қашықтықта орналасқан.