Кіріспе

19 ғасырлық мүсінші
Америкалық суретші (1912–2003)

Гордон Онслоу Форд (26 желтоқсан 1912 – 9 қараша 2003) – Андре Бретонды қоршаған 1930-шы жылдардағы Париж сюрреалистік тобының соңғы тірі қалған мүшелерінің бірі. 1912 жылы Англияның Вендовер қаласында суретшілер отбасында дүниеге келген Онслоу Форд ерте жасынан сурет салуды бастады. Оның әдесі, Эдвард Онслоу Форд, Виктория дәуірінің мүсіншісі болған. 11 жасында ол әкесінің нұсқауымен пейзаждар салуға кірісті. 14 жасында әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Дартмутқағы Корольдік теңіз академиясына жіберілді. Океан оған терең әсер етті және оның алғашқы туындылары теңіз көріністерін бейнеледі. Кейіннен "саяхат" метафорасы оның суреттерінің маңызды бөлігіне айналды.

Париж

Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен кезінде Онслоу Форд бірнеше рет Парижге сапар шекті. 1937 жылы ол теңіз офицері лауазымынан кетіп, толық уақыт сурет салу үшін Парижге көшіп келді. Ол Андре Льотемен бес апта, ал Фернан Лежермен қысқа мерзім оқыды. Лежерге жиі баратын және оның туындыларын сынға салатын. Көп ұзамай ол Чили сәулетшісі Роберто Маттамен танысты. Ле Корбюзьемен жұмыс істеген Матта шебер суретші болған және бос уақытында шағын суреттер салып жүрген. Онслоу Форд, өте өткір көзқарасымен, Маттаның суреттерін Парижде көрген "ең әсерлі суреттер" деп санады. Ол Маттаны сурет салуын жалғастыруға ынталандырды, бұл ақырында Маттаны сәулеттен сурет салуға көшуге жетеледі. Онслоу Форд пен Матта жақын дос болып, жиі кездесіп, саяхаттады. Олар өнер және метафизика туралы өз ойларын үздіксіз талқылады. 1937 жылы Парижде өткен Математикалық Объектілер көрмесі де оларды шабыттандырды, онда математикалық объектінің бір жағы көрінетін болса, екінші жағы көрерменнің қиялына қалдырылды. 1938 жылы Андре Бретон Онслоу Фордты Париждегі сюрреалистер тобына қосылуға және Café deux Magots-та өтетін олардың жиналыстарына қатысуға шақырды. Онслоу Форд Пьер Мабилл, Андре Бретон, Ив Тангуй, Эстебан Франсис, Вольфганг Паален, Макс Эрнст және Виктор Браунер сияқты адамдармен дос болды. Сурет салуға деген құштарлығы оны суреттерді жинауға және Пикассо, Миро, де Чирико және Андре Массонның шеберханаларына жиі баруға итермеледі. 1939 жылдың жазында Онслоу Форд Швейцария шекарасына жақын Кемильёде шато жалдады және бірнеше достарын бірнеше айға қонаққа шақырды. Достардың арасында Андре Бретон, Жаклин Ламба, Ив Тангуй, Роберто Матта, Эстебан Франсис және Кей Сейдж болды. Олар жаз бойы сурет салып, пікір алмасып, поэзия оқыды. Олардың досы және көршісі Гертруда Штайн оларға үнемі келіп тұратын.

Нью-Йорк қаласы

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Еуропа мәдениетін сақтау қоғамы Онслоу Фордты Нью-Йорктегі сюрреалистер қатарына қосылуға шақырды. Ағылшын тілін білетін санаулы сюрреалистердің бірі болған Онслоу Форд Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде бірнеше дәріс оқуға шақырылды және 1941 жылы төрт маңызды сюрреалистік көрме ұйымдастырды. Осы дәрістер мен көрмелер Джексон Поллок, Роберт Матервелл және кейіннен абстрактілік экспрессионизмді құратын басқа суретшілерге әсер еткені айтылады.

Мексика

Онслоу Форд Нью-Йорктегі лекцияларында американдық жазушы Жаклин Джонсонмен танысып, 1941 жылы үйленді. Сол жылы олар Мексикаға көшіп барды, ол бұрын осы жерде тұратын сюрреалистік достары Вольфганг Паален, Ремедиос Варо және Эстебан Франсеске бұрын барып келген еді. Онслоу Форд пен Джонсон алты жыл бойы (1941–1947 жж.) Пурпеча тайпасының өкілдері тұратын және Патскуаро көлінің жағасында орналасқан Еронгарикуаро деген шалғай ауылда өмір сүрді. Олар сол жерде тұрып, жергілікті тұрмыс салтын меңгерді, зерттеді және одан үйренді, сондай-ақ кейбір дәстүрлі рәсімдерге қатысты. Олар Вольфганг Пааленмен үнемі байланыста болды, Джонсон Пааленге DYN журналын редакциялауға көмектесті және журналға мақалалар жазды. Олардың Мексикадағы тұру кезеңінде Роберто Матта, Вольфганг Паален, Ремедиос Варо, Эстебан Франс, Ева Сульцер, Элис Рахон, Уильям Фетт, Пьер Мабилл, Бенжамин Перет және ақын Сезар Моро сияқты көптеген сюрреалистік достары оларды аралады.

Сан-Франциско қаласы

1947 жылы Онслоу Форд пен Джонсон Калифорнияға көшіп, Сан-Франциско шығанағын жаңа идеяларының қалыптасуына қолайлы жай ретінде таңдады. Сан-Францискода болғанда, оны Сан-Франциско өнер мұражайына ретроспективті көрмеге шақырды (1948). Көрменің және каталогтың тақырыбы – «Суреттегі жаңа тақырыпқа қарай», ол оның өнерінде жаңа бағытты ұстанғанын көрсетті. Сан-Францискода тұрғанда Онслоу Форд грек ақыны Жан Вардамен танысып, олар бірлесіп Саусалитоға тікелей тоқтаған «Вальехо» паромын сатып алып, оны студияға айналдырды. Көп жылдар бойы бұл паром суретшілер мен өнершілерге шабыттандыратын мекен болды және жағалаудағы шағын мәдени орталыққа айналды. 1951 жылы Онслоу Форд, достары Вольфганг Паален, Ли Мулликан және Жаклин Джонсон Сан-Франциско өнер мұражайында «Динатон» атты көрме ұйымдастырды. 1950 жылдардың басында Онслоу Форд Азия философиясымен танысып, Сан-Францискодағы жаңадан құрылған Азия академиясында (қазір Калифорния интегралдық зерттеулер институты) Харидас Чадхури және будда ғалымы Алан Уоттспен индуизмді зерттеді. Осы кезеңде ол Сото Дзен сектасының құрметті дзен шебері Ходо Тобасемен танысып, 1952–57 жылдары қытай каллиграфиясын оқуға кірісті. Азиялық ой-сана және тәжірибе оның суреттеріне терең ықпал етті. Буддизмнің Бос және Бостық туралы ұстанымдары, сондай-ақ каллиграфиямен шұғылдануы оны сананың тереңдігін және оның бейнелерін зерттеуге жетеледі.

Инвернес

1957 жылы Онслоу Форд пен Джонсон Калифорния штатының Инвернесс төбелеріндегі кең байырғы орманды алды. Он жыл өткен соң олар жердің көп бөлігін табиғатты қорғау үшін Nature Conservancy ұйымына табыс етті. Осы кезде Онслоу Форд жазуға кірісіп, 1964 жылы "Сәттегі сурет салу" атты тұңғыш кітабын жариялады. Джонсон 1976 жылы екінші кітабы "Жаратылыс" үстінде жұмыс істеп жүргенде қайтыс болды, ал кітап 1978 жылы жарық көрді. 1977 жылы оның туындыларының ірі ретроспективалық көрмесі Калифорнияның Окленд мұражайында өтті. Содан кейін ол уединениеге бойұрып, сурет салуға көбірек ден қойды. 1989 жылы ол суретші, түс көру зерттеушісі және Джон Ф. Кеннеди университетінің профессоры Фариба Богзаранмен танысты. Олар өнер мен сана туралы әңгімелер сериясын бастады. Богзаран өз зерттеулерінде Онслоу Фордтың суреттері, түс көру және медитация арасындағы байланысты анықтады. Онслоу Форд онымен бірнеше кітап жазды, оның ішінде "Insights" (1991), "Ecomorphology" (1994) және "Once Upon a Time" (1999) кіретін еді. 1998 жылы Онслоу Форд, Богзаран және Роберт Антуин өнер көрмелері, жарияланымдар мен суретшілерге арналған семинарлар арқылы өнер, сана және табиғат арасындағы байланысты зерттеу мақсатында Lucid Art Foundation коммерциялық емес ұйымын құрды.

Көрмелер

Соңғы он жылда Онслоу Форд АҚШ, Германия, Чили және Испанияда бірнеше ретроспективалық көрмелер мен жеке көрмелер өткізді. 1996 жылы ол Калифорния штатының Беркли қаласында Джон Ф. Кеннеди университетінің Өнер және сана галереясын және М.Ф.А. бағдарламасын ашты, ал 1997 жылы университеттен Көркем өнер саласы бойынша құрметті докторлық дәрежесін алды. Оның картиналары Уитни американдық өнер мұражайының, Соломон Р. Гуггенхайм мұражайының, Tate Britain, М.Х. де Янг еске алу мұражайының, Калифорния штатының Окленд мұражайының, Сан-Францисконың заманауи өнер мұражайының және Лос-Анджелес округінің өнер мұражайының коллекцияларында сақталады. 2010 жылы Фрэнсис М. Науманн Fine Art галереясы «Картиналар және қағаздағы жұмыстар: 1939-1951» көрмесін ұйымдастырды, бұл 1946 жылдан бері Нью-Йоркте Онслоу Фордтың жұмыстарының алғашқы жеке көрмесі болды. Онслоу Форд 2003 жылдың 9 қарашасында үйінде бейбіт түрде қайтыс болды. Ол 90 жаста еді. Ол өзінің мұрасын «Лючид өнер» қорына тапсырды.