Кіріспе
Валга (Walk) – Эстонияның оңтүстігіндегі қала, Валга уездінің және Валга муниципалитетінің орталығы. 1920 жылға дейін Валга және Латвияның солтүстігіндегі Валка қаласы біртұтас қала болып келді. Қазіргі таңда олар бауырлас қалалар. Валганың ауданы ал эми Валканың ауданы құрайды. Олардың халқы сәйкесінше 12 261 және 6 164 адамды құрайды. 2007 жылдың 21 желтоқсанында барлық шекара бақылау пункттері жойылып, екі ел арасындағы жолдар мен тосқауылдар ашылды, екі ел де Шенген келісіміне қосылды.
Valga (Walk) is a town in southern Estonia and the capital of Valga County and Valga Parish. Until their separation in 1920, Valga and the town of Valka in northern Latvia were one town. They are now twin towns. The area of Valga is and that of Valka is Their populations are respectively 12,261 and 6,164. On 21 December 2007 all border crossing points were removed and roads and fences opened between the two countries with both countries joining the Schengen Agreement.
Орналасу және тасымалдау
Тарту, Пярну, Таллин, Рига және Псков қалаларына дейінгі арақашықтық – Валга жолдар мен теміржолдардың тоғысқан жерінде орналасқан. Қалаға Валга-Вору-Койдула теміржолы арқылы келуге болады. Пойыздар 2001 жылы тоқтатылды. Ол кезде теміржол тек Пиусаға дейін жүрді, себебі Койдула шекаралық станциясы әлі салынып бітпеген еді. 1995 жылға дейін жол бойында әр бағытта таңертең және кешке бір реттен, ал түстен кейін тек Воруға қарай бір рет сапар жасалды. Санкт-Петербургке халықаралық пойыз түнгі уақытта жүрді. 1997 жылы пойыздар Вескиге дейін созылды, сол кезде Тарту-ПиирТП теміржол желісі Ресей шекарасынан Ораваға дейін қысқартылды. Украинаға Ресейдің басып кіргенінен кейін Валга-Вору-Койдула желісіндегі жүк пойыздары күрт азайтылды. Бұл станция Тарту-Валга теміржолы арқылы да қызмет көрсетеді. 2008 жылдың сәуір айында күрделі жөндеу жұмыстарына байланысты жабылып, Эделарауди теміржолының Эстонияның басқа аймақтарынан Валгаға қатынайтын қызметі 2010 жылдың қаңтарында қайта жаңартылды. 2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап Эстониядағы барлық ішкі пойыз қызметтерін Elron компаниясы атқарады. Сағат 6:35, 12:01 және 18:02-дегі пойыздар Таллинге қатынайды. Сағат 7:36-дағы пойыз тек Тартуға барады. 2024 жылдың 2 қаңтарынан бастап Эстониядан станцияға келетін барлық пойыздар Таллинден басталады. Валга сонымен қатар халықаралық теміржол торабы болып табылады; 2008 жылдың сәуірінен бастап Ригадан да пойыздар келіп тұрады. Қазіргі уақытта Pasažieru Vilciens компаниясы басқаратын екі пойыз күніне қатынайды. Бұрын бұл пойыздар Лугажиде аяқталған, бірақ қазір шекара арқылы Валгаға дейін созылған. Латвиядан Pasažieru Vilciens компаниясының пойыз қызметі 2016 жылы жаңартылды, Ригаға таңертеңгі пойыз сағат 5:12-де, ал түстен кейінгі пойыздар жұмыс күндері сағат 2:52-де, демалыс күндері сағат 4:52-де кетеді. Ригаға күн сайын екі пойыз қатынайды. Латвия пойыздары 2-жолды, ал Эстония пойыздары 1-жолды пайдаланады. Шенген келісімінің кеңейтілуімен және Эстония мен Латвия арасындағы жүйелі шекара бақылауының жойылуымен Валга мен Валка арасында бірлескен қоғамдық автобус тасымалы іске қосылатыны туралы хабарланды. Суық соғыс кезінде Валгада Валга әуе базасы орналасқан.
Valga is situated at the junction of roads and railways. The Valga Võru Koidula railway runs to the town. Trains stopped running in 2001. At the time, the railway only ran to Piusa, as the Koidula border station was yet to be built. Along the line, there was a morning and evening trip in each direction as of 1995, and a trip in the midday that only went to Võru. An international train to St. Petersburg ran in the night. Trains were extended in 1997 to Veski, when the train line Tartu PiirTP was cut back from the Russian border to Orava. Freight trains on the Valga Võru Koidula line have been cut back significantly after the Russian invasion of Ukraine. The Tartu Valga railway line also serves this station. After closing April 2008 for extensive repair work Edelaraudtee railway services from other parts of Estonia to Valga re opened in January 2010. From 1 January 2014 all domestic train services in Estonia are operated by Elron. The journeys at 6:35am, 12:01pm, and 6:02pm run to Tallinn. The train at 7:36am goes only to Tartu. All trains arriving the station from Estonia begin in Tallinn, as of January 2, 2024. Valga is also an international railway junction; since April 2008, from Riga. Currently two trains run daily, operated by Pasažieru Vilciens. These trains previously terminated at Lugaži, but have been extended across the border to Valga. The train service from Latvia by Pasažieru Vilciens was updated in 2016, the morning train to Riga leaves at 5:12am, and the afternoon ones leave 2:52pm on weekdays and 4:52pm on weekends. There are two trains to Riga everyday. The Latvian trains use track 2, and the Estonian trains use track 1. With the expansion of the Schengen Agreement and the abolition of systematic border controls between Estonia and Latvia, it was announced that common public bus transport would be launched between Valga and Valka. During the Cold War, Valga was home to Valga air base.
Белсенділік
1944 жылдан бері жергілікті "Валгамаалеан" газеті аптасына 3 рет жарық көреді. 2003 жылдан бері "Жол" (орыс тілінде) атты жергілікті газет те шығады. Сонымен қатар, Эстон теледидарының (Eesti Televisioon) жергілікті корреспонденттік бюросы және "Raadio Ruut" жергілікті радиосы бар. Вальганың бұрынғы қалалық әкімдігі көптеген қалалармен, көбінесе шетелдерде серіктестік қарым-қатынас орнатқан, олар төмендегі арнайы бөлімде тізімделген. Вальга жылдам дамып келеді. 1996 жылдан бері халықтың өмір сүру деңгейі бірнеше ғимаратты қайта жаңарту арқасында жақсарды, оның ішінде Орталық кітапхана, Валга стадионы, музей, Валга ауруханасы және Мәдениет және Хобби орталығы. Мектептер мен балабақшалар да кезең-кезеңімен жаңартылуда. 2003 жылдан бері жаңа су тазарту станциясы қаладағы судың сапасын жақсартты. Жеке секторда сауда, жеңіл өнеркәсіп және орман шаруашылығы салаларына ауқымды инвестициялар жасалды.
Спорт
Валгада бірнеше атақты эстондық спорт командалары бар. "Варриор Валга" футбол клубы қазіргі уақытта III лигада ойнайды. "Варриор Валга" 2003-2006 жылдары Мейстрилигада ойнаған. Валга баскетбол клубы қазіргі уақытта Эстонияның жоғары лигасы – Korvpalli Meistriliiga және Балтық баскетбол лигасында өнер көрсетеді.
Климат
Валға ылғалды континенттік климат аймағында орналасқан.
Тарих
1286: Валга (неміс тілінде Walk деп аталады) алғаш рет Рига қаласының несие тізілімінде кездеседі. 1298, 1329, 1345: Walk қаласына Ұлы князь Гедеминас және Алгирдас бастаған литвалықтардың тонау шабуылдарынан зардап шегеді. 1419: Walk Ливония Конфедерациясының Ландтагының орнына айналады. 1481: Орыстардың шабуылы; елді мекен төртінші рет өртеніп жанып кетеді. 1500: Ескі Ливонияның ортасында орналасқан, бекінісі жоқ Walk қаласы 1500 жылға дейін 36 рет қалалық жиналыстар өткізу орны ретінде таңдалады. 1501: Орыстардың тағы бір шабуылы кезінде елді мекен бесінші рет өртеніп жанып кетеді. 1558: Ливония соғысы кезінде Walk қаласының ортағасырлық қонысы толығымен қиратылады. 1584 жылдың 11 маусымында Польша королі Стефан Баторий Валгаға Рига сияқты жарғы мен ережелерді береді. 1590 жылдың 17 сәуірінде Польша королі III Зигмунд Ваза жарғыны екінші рет бекітеді. Валгаға қалалық герб беріледі. 1600: 42 үйді көрсететін алғашқы қала картасы жасалады. Қала ұзын, ал арасы кең. 1626: Польша-Швеция соғысынан кейін Валга Швецияның құрамына өтеді. 6 наурызда Швеция королі Густав Адольф бұрынғы артықшылықтарды растайды. 1657: 9 шілдеде Фридрих фон Лёвен басқаратын швед әскері Шерметев басқаратын орыс әскерін Walk шайқасында жеңіске жетеді. 1721: Ұлы Солтүстік соғысының нәтижесінде Валга, Эстонияның қалған бөлігімен бірге, Ресей билігіне бағынады. 1764 жылдың 5 қазанында Екатерина II қаланың артықшылықтарын бекітеді. 1783: Екатерина II регенттігі кезінде Валга округі (Крейс Walk) құрылады. 1780: Алғашқы тас ғимараттар салынды: шіркеу, мектеп және округтік кеңселер. 1789: Жер өлшеуші О. С. Энгелл Валганың 76 үйі бар жер учаскелерін көрсететін картасын жасайды. 1816: Сент-Джон шіркеуінің құрылысы аяқталады. 1819: Қалада 451 адам тұрады (олардың 79,6% немістер, 10,0% латыштар, 7,5% орыстар және 2,9% эстондықтар). 1876: Валгадағы алғашқы неміс тіліндегі газет – Walkscher Anzeiger жарық көреді. 1889: Валга теміржол станциясы ашылады. 22 шілдеде Тарту-Валга теміржол желісі ресми түрде ашылады. 1890 жылдың 16 желтоқсанында Валга сабырлық қоғамы құрылады. 1896: Пярну-Валга тарамдық теміржолы ашылады. 1901 жылдың 7 желтоқсанында Валгада латыштармен бірлесе эстондықтар Балтық немістерінен сайлауда жеңіске жетеді – Эстония аумағындағы алғашқы оқиға. Химик Йоханнес Мартсон қала әкімі болып сайланады. 1902: Сабырлық қоғам ғимаратында "Сәде" әлеуметтік қоғамы құрылады; округтік дәрігер Андрес Альвер төраға болып сайланады. Валга-Мариенбург тарамдық теміржолы ашылады. 1908 жылдың 24 маусымында Эстонияның әскери қолбасшысы Альфонс Ребане Валгада дүниеге келеді. 1908: Қыздар прогимназиясы гимназияға айналдырылады. 1909: "Сәде" ғимаратының құрылысы басталады (архитектор Георг Хеллат). 1913: Қалада 16194 адам тұрады (олардың 51% эстондықтар, 25,1% латыштар, 15,5% орыстар, 4,0% немістер, 2,1% еврейлер). 1917: Неміс дирижаблі қаланың үстінен ұшып өтіп, теміржол станциясы сияқты басты нысанаға тиместен, қырық жарылғыш бомба тастайды. 1918 жылдың 11 қаңтарында Валга округі жұмысшылары, солдаттары және жерсіздерінің өкілдері кеңесі қалада билікке келеді. 12 ақпанда неміс әскері Валганы басып алады. 1919 жылдың 11 қаңтарында 22 Кеск көшесінде Валга эстон гимназиясы ашылады. Валгадағы орта білім беру тарихында алғаш рет оқыту тілі неміс тілі емес, эстон тілі болып табылады. Қаңтар айының соңында Валганың маңындағы бес жаппай қабірден большевиктердің террорлық әрекеттерінің 107 құрбаны табылады; 67 адам кепілге алынады. 31 қаңтарда Пажу шайқасы өтеді, нәтижесінде Валга большевиктерден азат етіледі. 1920 жылдың 1 шілдесінде британдық елші полковник С. Г. Талленц Эстония мен Латвия арасындағы шекараны түпкілікті белгілеп, олардың дауларын аяқтайды және Валга қаласы этникалық негізде эстон және латыш аймақтарына бөлінеді. Валганың өзі, Коннаоя мен Лука зиратына дейін, Эстония билігінде қалады. 1921 жылдың 11 ақпанында Эстония үкіметінің Жарлығымен Валга округінің аумағы құрылады. Валга округ орталығы болады. 1940 жылдың 17 маусымында: Кеңес оккупациясы басталады, сонымен бірге Валга/Валкадағы эстондықтар мен латыштарға қарсы саяси қуғын-сүргін, оның ішінде 1941 жылдың маусымында жаппай жер аударулар басталады. 1941 жылдың 9 шілдесінде Валганы неміс әскерлері басып алады. 1944 жылдың 19 қыркүйегінде: ауыр шайқастар барысында Валга Германияның Эстонияны басып алуынан азат етіледі. Оның орнына бірден Эстонияны Кеңес Одағы басып алады. 1988 жыл. Валга көнеліктерді қорғау қоғамы құрылады. 27 қарашада Қоғамның бастамасымен азаттық соғысының басталуы соғыста қаза тапқандарға арналған мемориалда атап өтіледі. 1989 жылдың 24 ақпанында 12 Аиа көшесіндегі флагштокқа қайта құрылған тәуелсіздік кезеңіндегі алғашқы Эстония туы көтеріледі. 1992 жылдың 24 мамырында Валгадағы Ресей әскерінің базасы қабылданып алынады, кейін шекара күзетінің бекетіне айналады. 1993 жылдың 17 қазанында тәуелсіздікті қалпына келтіргеннен кейін муниципалитет кеңесінің алғашқы еркін сайлауы өтеді. 1994 жылдың 31 қаңтарында Пажу шайқасының 75 жылдығына арналған мемориал ашылады. 21-25 маусымда Валга округі халқының бүкіл әлемдік күндері өтеді.
1876: Walkscher Anzeiger, the first newspaper in Valga, in German, is issued. 1889: Valga Railway Station is opened. On 22 July the Tartu Valga railway line is officially opened. 1890 16 December: The Valga Temperance Society is founded. 1896: The Pärnu Valga narrow gauge railway is opened. 1901 7 December: Together with Latvians, Estonians succeed in winning the elections over Baltic Germans in Valga – the first occasion on Estonian territory. The chemist Johannes Märtson is elected mayor. 1902: In the building of the Temperance Society the social society Säde is founded; Andres Alver, the county medical officer, is elected chairman. The Valga Marienburg narrow gauge railway is opened. 1908 24 June: Estonian military commander Alfons Rebane is born in Valga. 1908: The Girls' Progymnasium is changed into the Gymnasium with Marta Pärna as principal. 1909: The construction of the Säde building is begun (architect Georg Hellat). 1913: 16194 inhabitants lived in the town (51% of them Estonians, 25.1% Latvians, 15.5% Russians, 4.0% Germans, 2.1% Jewish). 1917: A German zeppelin flies over the town and drops forty high explosive bombs without hitting the main target, the railway station. 1918 11 January: The Council of Delegates of Valga County Workers, Soldiers and Landless Men gains power in the town. On 12 February the German Army occupies Valga. 1919 11 January: The Valga Estonian Gymnasium is opened at 22 Kesk Street. For the first time in the history of secondary education in Valga the teaching language is Estonian instead of German. At the end of January, 107 victims of Bolshevik acts of terror are found in five mass graves around Valga; 67 people are taken away as hostages. On 31 January the Battle of Paju takes place and consequently Valga is freed from the Bolsheviks. 1920 1 July: The British envoy Colonel S. G. Tallents conclusively establishes the border between Estonia and Latvia, putting an end to their disputes and the city of Valga is divided into Estonian and Latvian areas based on ethnicity. Valga proper, as far as Konnaoja and Luke graveyard, remains intact under Estonian rule. 1921 11 February: The decree of the Estonian government establishes the territory of Valga county. Valga becomes a county centre. 1940 17 June: The Soviet occupation begins and with it the political repressions against Estonians and Latvians in Valga/Valka, including the mass deportations in June 1941. 1941 9 July: Valga is occupied by German troops. 1944 19 September: In the course of heavy fighting Valga is liberated from the German occupation of Estonia. It is immediately replaced by the Soviet occupation of Estonia. 1988. The Valga Society for the Protection of Antiquities is founded. On 27 November, on the initiative of the Society, the beginning of the War of Liberation is commemorated at the memorial for those killed in the war. 1989 24 February: The first Estonian flag of the re established independence period is hoisted on the flagpole of 12 Aia Street. 1992 24 May: The Russian army base in Valga is taken over, and later on becomes the border guard's post. 1993 17 October: The first free elections of the municipal council after the restoration of independence take place. 1994 31 January: On the 75th anniversary of the battle of Paju a memorial to it is opened. On 21–25 June, worldwide days of Valga county people take place.