Кіріспе

Deutsche Bahn компаниясының бөлімшесі және халықаралық көлік және логистика компаниясы. DB Cargo (бұрын Railion және DB Schenker Rail деп аталған) – халықаралық көлік және логистика компаниясы. Ол неміс темір жол компаниясы Deutsche Bahn (DB Group) жүзеге асыратын барлық теміржол жүк тасымалы қызметіне, Германия ішінде де, әлемдік деңгейде де жауапты. DB Cargo компаниясының тіркелген кеңсесі Майнцте, ал бас кеңсесі Майндағы Франкфуртта орналасқан. Компания 1999 жылдың 1 қаңтарында Германия теміржол жүйесін либерализациялау реформасының (Bahnreform) екінші кезеңінде DB Cargo AG ретінде құрылды. Бастапқыда компанияның қызметі негізінен Германиядағы теміржол жүк тасымалы нарығына бағытталған, бірақ 2000 жылдардың басында DB Cargo мен Нидерланд мемлекеттік теміржол компаниясы Nederlanse Spoorwegen жүк тасымалы операцияларының бірігуі нәтижесінде Railion холдингі аясында қайта ұйымдастырылды. Бұл жаңа құрылым басқа теміржол жүк тасымалдаушыларымен болашақ серіктестіктерді дамыту және біріктіру үшін жасалған. 2004-2009 жылдар аралығында Railion өз қызметін Италияға, Швейцарияға және Польшаға кеңейтті, көбінесе сатып алу арқылы. 2000 жылдардың басында Schenker AG компаниясын сатып алғаннан кейін компания қайта құрылымдалып, DB Schenker Rail брендін қабылдады. 2016 жылы теміржол жүк тасымалына басты назар аудару мақсатында компания тағы бір рет DB Cargo AG деп қайта аталды, бұл атау схемасы оның көптеген халықаралық еншілес компанияларында да бірте-бірте қолданыла бастады. DB Cargo ұсынатын қызметтерге блок пойыздар және жеке вагонмен жүк тасымалдау кіреді, соңғысын көптеген бәсекелестері тоқтатқан. Жүрген қашықтығы бойынша есептегенде, DB Cargo Германия мен Еуропа нарығында көшбасшы болып табылады, бірақ оның көлік қызметтері бірнеше жылдан бері төмендеп келеді. Бұл төмендеуді тоқтату үшін 2016 жылы икемді баға құрылымы қабылданып, түрлі шығындарды қысқарту шаралары қолданылды. 2020 жылдардың басында COVID-19 пандемиясы және 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі сияқты маңызды жаһандық оқиғалар компанияға қиындықтар туғызып, өзгерістерге итермеледі. Алайда, климаттық өзгеріске қарсы күрес аясында DB Cargo компаниясының рөлі де артып келеді, себебі компания толығымен көміртегі нейтралды көлік опцияларын ұсынады. Бірақ компания жылжымалы құрам мен инфрақұрылымына жеткілікті инвестиция жасамағаны үшін сынға ұшырады, бұл оның өнімділігін шектейді. 2019 жылдың соңында Сигрид Эвелин Никутта DB Cargo бас директоры лауазымын қабылдады.

Германияның темір жол реформасы

1990 жылдардың соңында Deutsche Bahn компаниясының операциялық қызметі бес заңды тәуелсіз акционерлік қоғамға қайта ұйымдастырылды. Бұл шара Германия теміржол реформасының екінші кезеңінің бір бөлігі болды. Осы қайта құру шеңберінде 1997 жылы алдымен компания құрылды, оның мақсаты мемлекеттік басқаруда құрылған теміржол жүк тасымалы бөлімшесін жеке кәсіпорынға трансформациялауды жеңілдету еді. Осыған сәйкес, 1999 жылдың 1 қаңтарында осы операцияларды жүзеге асыру үшін DB Cargo AG компаниясы құрылды. DB Cargo AG бас кеңсесі Майнц қаласында орналасты.

Еуропалық кеңею

Бастапқыда DB Cargo тек өзінің ішкі қызметтеріне назар аударды. Осыған сәйкес, Deutsche Bahn Group Германияның көлік және логистика нарығындағы өзінің позициясын жақсарту мақсатында өзінің еншілес компаниясына миллиардтаған инвестиция бағытталған жоспарлар жасады. 1990 жылдардың соңында басқа еуропалық провайдерлермен бәсекелестік күшейгеніне байланысты, Deutsche Bahn (DB) және Нидерланд мемлекеттік теміржол компаниясы Nederlanse Spoorwegen (NS) 1998 жылы теміржол жүк тасымалы саласындағы қызметтерін біріктіру жоспарларын жариялады. DB Cargo және NS Cargo бірлесіп шамамен 6,9 миллиард немец маркасы (3,5 миллиард евро) табыс тапты және 50 000-ге жуық қызметкер жұмыс істеді. Олардың бірігуі – Deutsche Bahn 94% көпшілік үлесін сақтап қалған тұңғыш трансшекаралық теміржол бірігуі болды. Осы жаңа компания үшін Railion GmbH қаржылық холдингі құрылып, 2000 жылдың басында жұмысын бастады.

Халықаралықласу

Railion-ның табысты құрылуы және іске қосылуы, жетекші еуропалық көлік және логистикалық компанияның құрылуына негіз болды. Атап айтқанда, ұйым бастапқыда басқа серіктестерді қосуға ашық болды. Еуропалық комиссия мен Еуропалық парламент тасымалдаушылар арасында бәсекелестікті ынталандыруға ұмтылса, тасымалдаушылардың өзі ынтымақтастықты дамытуды жөн көрді. 2001 жылы Дания мемлекеттік теміржол компаниясы Danske Statsbaner (DSB) жүк тасымалын бірлескен кәсіпорынға біріктірді, осылайша үшінші серіктес атанды және Railion-ның жалпы акцияларының 2% алды, бұл Deutsche Bahn-ның үлесін 92%-ға дейін төмендетті. DB, NS және DSB арасындағы ынтымақтастық, Deutsche Bahn-ның басқа еуропалық елдерде кеңейту стратегиясында маңызды рөл атқарды. Бұл стратегия мемлекеттік теміржол компанияларын ғана емес, сонымен қатар жеке сектордағы бәсекелестерді сатып алуды да қамтыды, мысалы, Италияда (2004), Швейцарияда (2007) және Польшада (2009). Бұған RAG AG-ның көлік және логистикалық бөлімдері сияқты көптеген шағын сатып алулар да қосылды. Швецияда Deutsche Bahn таңдаған компанияны сатып ала алмады, сондықтан компания серіктестік кәсіпорындар құруға көшті. Сонымен қатар, батыстан шығысқа қарай жүретін теміржол бағыттарына да сенімді қызмет көрсетіледі. Бірнеше көрші елдердің жүк тасымалы саласына енгеніне қарамастан, 2005 жылдың мамыр айына дейін жүк тасымалы қызметтерін ұсынатын тиімді бәсекелестік компанияның экономикалық дамуына теріс әсер етті. Компанияның нашар қаржылық жағдайын мойындаған Deutsche Bahn, шығындарды үнемдеу шараларын қабылдау арқылы жауап берді, бұл Railion-ның жағдайын жақсартуға сезімді үлес қосты. 2010 жылы теміржол жүк тасымалы дағдарысының көп бөлігі шешілген деп есептелді.

Темір жол мен автомобиль жолдарын байланыстыру

2003 жылдың басында Deutsche Bahn Railion-дағы үлесін Stinnes AG-ға (кейін DB Mobility Logistics болып өзгерді) берді. Ол кездегі акциялық нарықта тіркелген Stinnes логистикалық компаниясын, оның ішінде оның жүк тасымалдау бөлімшесі Schenker AG-ны сәтті сатып алғаннан кейін Deutsche Bahn ішіндегі жауапкершілік қайта бөлінді. Соңынан DB Cargo, NS Cargo және көптеген Railion компаниялары жүк тасымалдауға ғана назар аударды, ал Stinnes және Schenker теміржол жүк тасымалы және сату салаларындағы орталық міндеттерді өз мойнына алды. Deutsche Bahn барлық көлік және логистикалық қызметін біріктіру арқылы жүк тасымалы саласында өсуге қол жеткізуді көздеді. Компания осы мақсатын көрсететіндей имиджін жаңартты, нәтижесінде DB Cargo Railion Deutschland деп аталды. Осы кезде Deutsche Bahn-ның басты мақсаты – барлық көлік түрлері мен бағыттарын қамтитын толық көлік тізбегін жақсарту болды. Бірақ, кейінгі жылдары бұл тәсіл көбінесе жүк тасымалын теміржолдан жолға ығыстырды. Компания теміржол және автомобиль көлігі арасындағы байланысты жақсарту қажеттігін түсінді, ал компанияларды сатып алу осы мақсатқа жетудің бір жолы болды. 2009 жылы Deutsche Bahn Railion брендінен бас тартып, барлық теміржол жүк тасымалын DB Schenker Rail деген атпен біріктірді. Ол кезде ұйымдық құрылымы өзгеріссіз қалды. Дегенмен, бұқаралық ақпарат құралдарында жаңа құрылған DB Schenker бөлімшесінің акциялық нарыққа шығарылуы мүмкіндігі туралы әңгімелер тарады.

Компанияны қайта құру

2010 жылдары DB Schenker Rail-дің бизнес-операциялары айтарлықтай төмендеді. Бұл құлдыраудың басты себептерінің бірі – әлемдік экономикалық және қаржылық дағдарыстан кейін орын алған экономикалық белең берудің азайуы болды. Компания бастапқыда осы жағымсыз жағдайға жауап ретінде баға құрылымын икемдеуді енгізді. Ол ірі клиенттерге арналған блок-пойыз бен жеке вагонға тапсырыс беруді үйлестіріп, пойыздың жүктемесін арттыратын тұрақты кесте жасауды көздеді. Басқа шараларға көптеген жүк теміржол станцияларын жабу және барлық деңгейдегі штатты қысқарту қарастырылды. Бұл шығындарды қысқарту шаралары туралы жаңалықтар түрлі кәсіподақтар тарапынан қатыгез сынға ұшырады; олардың наразылығы бұл тәсілден дереу бас тарту талаптарын және компания басқаруындағы кемшіліктерді айыптауды қамтыды. Бірнеше айлық келіссөздерден кейін, Deutsche Bahn тобы мен оның өкілдер кеңесі 2007 жылдың ақпан айында DB Cargo үшін қайта құру бағдарламасына келісті. Бұл бағдарлама аясында сол жылы жоспарланған жалпы штатты қысқартудан бас тартылып, оның орнына жаңа тәсіл бірнеше жыл бойы штатты біртіндеп азайтуға бағытталды. Жалпы алғанда, компания жүк тасымалын дамытуға деген ұмтылысын сақтап қалды. Осыған сәйкес, DB Cargo және DB Schenker – DB тобының теміржол жүйесіндегі теңдес компаниялар болып табылады. Қалған локомотивтер халықаралық теміржол желісінде де қолданылатын көп жүйелі модельдермен ауыстырылды. Сонымен қатар, компания вагондар паркін «тысқары тежегіштермен» жабдықтады, бұл жүк пойыздарының қозғалысынан туындайтын шудың ластануын екі есеге азайтты деген хабар бар. Компанияның тағы бір инвестициялық бағыты – заманауи сенсорлар мен телематиканы қосу болды, бұл оның бәсекеге қабілеттілігін арттырды деген мәлімдеме бар. Осы саладағы дамуды ілгерілету үшін 2016-2019 жылдар аралығында DB Cargo Германияның Көлік және цифрлық инфрақұрылым министрлігінің (BWVI) тапсырысымен жүргізілген «Инновациялық жүк вагондары» зерттеу жобасында жетекші рөл атқарды. DB Cargo қолданатын вагондар соңғы жылдары ескіргенімен, олардың сыйымдылығы артты, осылайша тасымалданатын тауар мөлшері көбейді. 2020 жылдың мәліметі бойынша, жүктердің көп бөлігі әлі де автомобиль көлігімен тасымалданады, DB Cargo теміржол жүк тасымалының климаттық мақсаттарға жетудегі маңызды рөліне байланысты қызметтеріне деген қызығушылықтың артуынан пайда көреді. Осы контексте және сарапшылар пікіріне сүйене отырып, 2019 жылдың қыркүйегінде Германия үкіметі миллиондаған жүк көлігінің жолдан теміржолға ауыстырылу жоспарларын жариялады, бірақ бұрынғы жылдары жасалған ұқсас әрекеттер аз нәтиже берген. Осы мақсатқа жету үшін жоспарланған негізгі шаралардың бірі – пойыз машинистерінің өнімділігін кезең-кезеңмен оңтайландыру. DB Cargo-да жүзеге асырылып жатқан қазіргі өзгерістер 2019 жылы іске қосылған Deutsche Bahn-ті күшейту стратегиясының бір бөлігі болып табылады. COVID-19 пандемиясы кезінде, жолаушылар мен жүк тасымалы саласындағы шектеулерге байланысты халықаралық логистика қиындыққа тап болғанда, компания өз көлік операцияларын сәтті сақтап қалды. DB Cargo халыққа қажетті жабдықтамаларды, әсіресе азық-түлік пен гигиеналық тауарларды тасымалдау үшін қосымша мүмкіндіктер ұсынды. Италиядан «Макарон экспресі» сияқты ірі арнайы жүк тасымалдаулары бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығын тудырды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан кейін DB Cargo Еуропаның түкпір-түкпірінен Украинаға гуманитарлық көмек тасуды бастады; алайда, әскери шенеуніктер DB Cargo-ның Шығыс Еуропадағы кең ауқымды әскери қақтығыстың қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті қуаты жоқ екендігі туралы ескерту жасады.

Ұйымдастыру құрылымы

DB Cargo AG, неміс заңнамасына сәйкес акционерлік қоғам, операциялық ұйымдар үшін холдингтік компания ретінде әрекет етеді. Оның корпоративтік мақсаты – барлық түрдегі тауарларды тасымалдау үшін теміржол және автокөлік қызметтерін көрсету, сондай-ақ локомотивтер, вагондар, контейнерлер және басқа да жылжымалы және тұрақты көлік құралдарын сатып алу және пайдалануды қамтиды. Оның жарғысында осыған байланысты қызметтер де қарастырылған. Холдингтік компания көрсетілген бизнес мақсатына тікелей немесе жанама түрде қызмет ететін кез келген қызметті жүзеге асыруға құқылы. Бұл компанияларды құру және басқару, сондай-ақ басқа компанияларды сатып алуды қамтиды.

Меншік иелері

DB Cargo AG-ның жарғылық капиталы 256,007,000,000 евроны құрайды, ол 51,201,400 номиналды құны жоқ, иесіз акцияға бөлінген. Deutsche Bahn AG жаңа компания құру мақсатында бөлініп шығу аясында бұрынғы жүк тасымалдау бөлімшесінің активтері мен міндеттемелерін қабылдаған кезде, компанияның барлық акцияларын сатып алып, осылайша DB Cargo AG-ның жалғыз акционері атанды. Бас компания мен еншілес компания арасында бақылау және пайда-зардапты беру туралы келісім жасалған. DB Cargo AG Deutsche Bahn компаниясының біріктірілген қаржылық есептілігіне енгізілген. Deutsche Bahn AG компаниясының барлық акциялары Германия Федеративтік Республикасына тиесілі.

Басқарушы кеңес

DB Cargo AG компаниясының басқармасы кем дегенде екі адамнан тұрады, олардың біреуі қызметкерлерге қатысты кадрлық және әлеуметтік мәселелерге жауапты болады. Әйтпесе, қадағалау кеңесі басқарма мүшелерінің санын және кімдер екенін анықтайды. Қазіргі DB Cargo AG басқарма мүшелері: Сигрид Эвелин Никутта (төрайыма), Урсула Биернерт (Адам ресурстары), Торстен Дитер (Қызмет көрсету), Ральф Гүнтер Клосс (Өндіріс), Мартина Ниманн (Қаржы/Бақылау) және Пьер Тиммерманс (Сату). Басқармадағы әйелдердің үлесі басқа неміс компанияларының орташа көрсеткіштерінен жоғары.

Бақылау кеңесі

DB Cargo AG компаниясының қадағалау кеңесі 20 мүшеден тұрады. Ол акционерлер мен қызметкерлердің өкілдерінен тең пропорцияда құралған, олар Германияның акционерлік қоғамдар заңына [de] және Германияның басқаруға қатысу заңына [de] сәйкес сайланады. Қадағалау кеңесінде қазіргі таңда 6 әйел және 14 ер адам бар. Оның төрағасы – Ричард Лутц (менеджер) [de], ол 2017 жылдан бері Deutsche Bahn компаниясының бас директоры қызметін атқарып келеді. Төрағаның орынбасары – Германия теміржол және көлік кәсіподағының (EVG) басқарма мүшесі Мартин Буркерт. Германияның локомотив жүргізушілер кәсіподағының (GDL) төрағасы Клаус Веселский де қадағалау кеңесінің мүшесі болып табылады, осылайша Германияның теміржол саласындағы екі жетекші кәсіподақтың өкілдері кеңесте ұсынылған.

Компаниялар

DB Cargo компаниясының қызметі үш аймаққа бөлінеді: Германия, Орталық Еуропа және Батыс және Шығыс Еуропа. DB Cargo AG компаниясы Германиядағы теміржол жүк тасымалы саласындағы операциялық қызметтерді, сондай-ақ DB Cargo тобының өндіріс, сату, қаржы және адам ресурстары сияқты орталық функцияларын қамтамасыз етеді. 2010 жылы Deutsche Bahn бірнеше басқа теміржол компанияларымен бірге өзінің еншілес компаниясы DB Schenker Rail (қазір DB Cargo) арқылы European Xrail Alliance [de] серіктесіне қосылды. Альянс құрылғаннан бері, әртүрлі клиенттерге тиесілі вагондармен жүк тасымалданатын, яғни жеке вагондармен жүк пойыздарын, жүк көлігіне қарағанда бәсекеге қабілетті балама ретінде дамытуға бағытталған. Xrail сонымен қатар, шекаралық тасымалда клиенттерге қолайлы қызмет көрсету, тиімділік және уақтылылықты арттыруды көздейді, мысалы, оның Xrail Capacity Booking (XCB) универсалды брондау жүйесі арқылы.

Қызметтер каталогы

DB Cargo қызметтер каталогы негізгі, қосымша және арнайы қызметтердің кең ассортиментін ұсынады. Компанияның негізгі өнімдеріне, әсіресе, блок-поезд және жеке вагонмен тасымалдау қызметтері, теміржол және автомобиль көлігін біріктіру, сондай-ақ Audi үшін сияқты көміртегі бейтарап көліктер жатады. Соңғысы маңыздырақ болып келеді, себебі теміржол көлігі қазіргі таңда барлық көлік түрлерінің арасында ең төмен көміртегі шығарындыларына ие және соңғы жылдары (1995–2015) ең көп үнемдеуге жеткен. Компания сонымен қатар химия өнеркәсібі, ағаш және құрылыс материалдары саудасы сияқты салалар үшін кең ауқымды өнеркәсіптік шешімдер ұсынады. DB Cargo халықаралық деңгейде де активті жұмыс істейді. Оның жаһандық операциялары негізінен Еуропа мен Азия арасындағы тасымалдауға бағытталған, онда компанияның кең тармақ желісі бар. Оның қызметтер тізіміне локомотивтер мен вагондарды сату және жалға беру сияқты қосымша қызметтер де кіреді.

Негізгі сандар

2018 жылғы бизнес жылында DB Cargo 2686 локомотивтік бөлімшеде және 82 895 жүк вагонында 255 миллион тоннадан астам тауар тасымалдады. Бұл көрсеткішке жалға берілген немесе жалданып алынған материалдар да ескерілген. Компания Германия, Дания, Италия, Нидерланды және Швейцариядағы клиенттерге тиесілі шамамен 4200 қабылдау жолында қызмет көрсетті. Германиядағы жалпы ұзындығы 33 000 шақырымды құрайтын тасымалдау желісі бойынша тауарлар тасымалданды және Германия Федералдық тауар тасымалы басқармасының (BAG) есептеулері бойынша, осы қызметтерді ұсыну кезінде орташа дерлік уақтылылығы 72,9% құрады.

Сын

2019 жылы DB Cargo компаниясы шығынға ұшыраған. Сыншылар Deutsche Bahn компаниясын DB Cargo инфрақұрылымын қажетті жөндеу жұмыстарын және жаңғыртуды елемеген деп айыптады; сонымен қатар, оның локомотивтері мен вагондарының орташа жасы салыстырмалы түрде жоғары болуы осы мәселенің басты мысалы болып табылады. 2019 жылдың қыркүйегінде Германияның Федералды көлік және цифрлық инфрақұрылым министрлігі (BMVI) Германияның Федералды есеп палатасының компанияның инвестициялар жетіспеушілігіне қатысты сын-пікірлеріне жауап беріп, DB Cargo және басқа сегменттер әлі толық әлеуетін пайдаланбаған деп мәлімдеді. 2022 жылдың ортасында Еуропалық комиссия (ЕК) Германия үкіметі DB Cargo компаниясына заңсыз мемлекеттік көмек көрсеткеніне қатысты тергеу жүргізді. COVID-19 пандемиясы салдарынан туындаған ерекше экономикалық жағдайларды өтеу сияқты шектеулі көлемдегі мемлекеттік көмектер бұрын ЕК-мен мақұлданған. Жеке вагонмен жүк тасымалы DB Cargo компаниясының және жалпы теміржол жүк тасымалы саласының экономикалық дамуында маңызды рөл атқарды. 2010 жылдардың соңында сарапшылар компанияға осы саладағы қызметін субсидиялауды немесе бизнесін қысқартуды талап етті, осылайша жүк көлігімен тасымалдауға қарсы күшті бәсекелес болып қалу үшін. Ұлы белдеу көпіріндегі теміржол оқиғасында сегіз адам қаза тапқаннан кейін, DB Cargo кәсіподағының өкілі дәлелдерді жоққа шығаруға сотталды.