Жапон әдебиетіндегі «рекиши моногатари» – тарихи оқиғаларды баяндайтын көркем проза. Бұл жанр тарих пен әңгімелердің үйлесімінен құралған, эпикалық романмен сақталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рэкиси моногатари (歴史物語) – жапон әдебиетінің кеңейтілген прозалық повесть түрі. Атауының құрылымы жапон тіліндегі "рэкиси" (歴史) – тарих және "моногатари" (物語) – әңгіме немесе повесть деген сөздерден тұрады. Сондықтан бұл термин көбінесе "тарихи повесть" деп аударылады. Қазір бұл туындылар көркем әдебиет ретінде жіктеледі, бірақ он тоғызыншы ғасырға дейін жапон оқырмандары рэкиси моногатари, сондай-ақ гунки моногатари және ертерек Алты Ұлттық Тарихты нақты және хронологиялық тарихи жазбалар ретінде қабылдап оқыған.
Rekishi monogatari (歴史物語) is a category of Japanese literature defined as extended prose narrative. Structurally, the name is composed of the Japanese words rekishi (歴史), meaning history, and monogatari (物語), meaning tale or narrative. Because of this it is commonly translated as ‘historical tale’. Although now categorised as works of fiction, Japanese readers before the nineteenth century traditionally accepted and read rekishi monogatari, as well as the related gunki monogatari and earlier Six National Histories, as literal and chronological historical accounts.
Моногатари құру
Моногатари жапондық кең көлемді көркем прозасы ретінде жіктеледі және эпикалық романмен салыстыруға болады. Ол алғаш рет 749-1573 жылдары билік құрған Хэйан дәуірінің соңында пайда болды. Бұл дәуірдегі сарай әйелдерінің ауызша әңгіме айту дәстүрінен туындағанына сенімді. Мұны моногатари үлгілерінде қолданылған тіл дәлелдейді, ол әдетте қытай тілінің араласқан түрі – канбун немесе жапон тілі – кана болған. Канбун – классикалық қытай тілінің бір түрі және ресми немесе ғылыми еңбектер үшін негізгі жазу стилі болған; кана, жапон халқының арасында кең таралғанмен, Хэйан дәуірінде жазба түрінде көбінесе ақсүйектер мен монахтар ғана қолданған. Моногатари сарай әйелдері арасында пайда болғаны туралы болжамды Хэйан дәуірінде ерлердің көбінесе қытай тілінде жазғаны, демек, жапон және аралас қытай тілдерін қолдану әйелдердің осы жапон прозасын әңгіме айту құралы ретінде дамытқанын көрсетеді. Кейбір ерте моногатарилерді ерлер әйелдердің псевдонимдерімен жазған деген болжам бар.
Monogatari is categorised as Japanese extended prose literature, and is comparable to the epic novel. It first emerged in the late Heian period, which held dominion from 749 1573 C. E. It is believed to have originated from the oral tradition of the court ladies at the time. This is supported through the language used in examples of monogatari, which was typically either kanbun, a hybrid form of Chinese, or kana, Japanese. Kanbun was a form of Classical Chinese, and was the principal writing style used for official or intellectual works; kana, despite its high level of verbal fluency amongst Japanese people, was known in written form in the Heian Period predominantly by nobility and monks. Monogatari is further supported as having originated amongst court ladies through the knowledge that, during the Heian period, men typically wrote in Chinese, therefore the use of Japanese and hybridised Chinese suggests women developed this form of Japanese prose as a method of storytelling. Some early monogatari are believed to be written by men using female pseudonyms.
Моногатари мұрасы
Моногатари 9-15 ғасырларда кеңінен таралды. Осы кезеңде, сол кездегі мәдени және тарихи өзгерістерге жауап ретінде, моногатаридің бірнеше түрлері пайда болды, мысалы, гунки моногатари. Осының нәтижесінде, моногатари әлі күнге дейін Жапонияның өткен дәуірлері, білімі және мәдениеті туралы білу үшін тарихи деректер мен құрал ретінде қолданылады. Еуропа және басқа елдердің әдебиетінің Жапонияға енуі, ұқсас жанрдағы шетелдік туындылардың жапон тіліндегі атауларында "моногатари" сөзін пайдалануды бастады. Мысалы, "Екі қаланың әңгімесі" – "Нито Моногатари" (二都物語), "Мың бір түн" – "Сен'ичия Моногатари" (千一夜物語), ал жақында "Сақиналардың иесі" – "Юбива Моногатари" (指輪物語), және "Құсты өлтіруге тырысу" – "Арабама Моногатари" (アラバマ物語) деп аталды. Дегенмен, әдеби жанр ретінде оның танымал болуы күрт төмендеді, қазіргі күні барлық моногатари саны 24-ке жетті, ал 13 ғасырда 198 моногатари болған. Жапонияның көптеген танымал халық ертегілері, мысалы, "Такетори Моногатари" ("Бамбук кесушінің әңгімесі") ертедегі моногатаридың мысалы болып табылады.
Monogatari was highly prevalent between the 9th to the 15th century. During this period several sub categories of monogatari were created in response to cultural and historical change at the time, for example gunki monogatari. As a result, monogatari are still used as historical sources and means to learn about the past eras, knowledge, and culture of Japan. The introduction of European and other foreign literature to Japan began the implementation of the word monogatari in Japanese titles of foreign works of a similar nature. For example, A Tale of Two Cities is known as Nito Monogatari (二都物語), One Thousand and One Nights as Sen'ichiya Monogatari (千一夜物語) and more recently The Lord of the Rings as Yubiwa Monogatari (指輪物語), and To Kill a Mockingbird as Arabama Monogatari (アラバマ物語). However, its prevalence as a literature category has since greatly decreased, with there being only 24 monogatari today, in comparison to the 198 that existed in the 13th century. Many of Japan’s most famous folktales, such as Taketori Monogatari, The Tale of the Bamboo Cutter, are examples of early monogatari.
Рекишi моногатаридің құрылуы
Рекиши моногатари моногатари пайда болғаннан кейін көп ұзамай, моногатари жанрының бір саласы ретінде құрылды. Бұған ертедегі моногатари мен рекиши моногатари еңбектерінің жазу стилінің ұқсастығы дәлел, рекиши моногатари да канбун және/немесе кана тілінде жазылған. Бұл туралы тағы бір дәлел – Хэйан кезеңінің соңына жататын ең алғашқы ресми тіркелген рекиши моногатари, ол моногатари жанрының пайда болған уақытына сәйкес келеді. Рекиши моногатари да жапон сарайларында пайда болды, оның мақсаты – оқиғаларды немесе тарихи оқиғаларды баяндау болды. Рекиши моногатари жаратылған кезде, ол тарихи тұрғыдан нақты жазбалар ретінде қарастырылды, сондықтан ертедегі еңбектер көбінесе ресми сарай тарихы ретінде қолданылды.
Rekishi monogatari was created as a sub genre of monogatari soon after the establishment of monogatari itself. This is supported in the identical nature of the writing style of early monogatari and rekishi monogatari, with rekishi monogatari also written in kanbun and/or kana. Further evidence supporting this is the first recorded rekishi monogatari dating back to the late Heian period, the same time of emergence as monogatari itself. Rekishi monogatari similarly emerged in Japanese courts, with its purpose being a method of recounting stories or events. At the time of its creation, rekishi monogatari was viewed as historically accurate accounts, seen in how early works were used primarily as official court histories.
Рекишi моногатаридің эволюциясы
Рекиши моногатари бастапқыда оқиғалардың дәл баяндамаларын, көбінесе ресми сарай құжаттарын білдірді. Уақыт өте келе, оның мағынасы кеңейіп, ойдан құрастырылған немесе көркемдеумен жазылған әңгімелерді де қамтуға ұшырады.
Rekishi monogatari originally referred to accurate accounts of events, most often official court documents. As time progressed the definition was redefined to encompass fictional or fictionalised tales as well.
Құрылымы мен стилі
Рекиши моногатари реттелген, хронологиялық құрылыммен сипатталады. Ол әдетте классикалық повестің үш актілік құрылымына сәйкес келеді, оқырманға түсінікті бастау, даму және аяқталуды бірізді түрде ұсынады. Әңгімедегі басты тұлғалар есте қалады, туындаған қиындықтар анық. Тақырыптарына адалдық, міндет, мистикалық құбылыстар және адамдық сезімдерге құрбан болатын өзінен жазғандық жатады.
Rekishi monogatari is characterised as having an orderly, chronological structure. It typically follows the three act structure of a classic narrative, coherently presenting to the reader a linear beginning, middle, and end. The tale’s focal figures are memorable, the complication(s) are clear. Themes often include loyalty, obligation, the supernatural, and self sacrifice compromised by human emotion.
Ауру таралуы
Рекиши моногатари – Жапонияда Хэйан дәуірінің соңында пайда болғаннан бастап, Жапонияның орта ғасырлық кезеңіне дейін кең таралған әдеби жанр болды, одан кейін оның танымалдығы күрт азайды. Содан бері оның саны одан әрі кеміп келеді.
Rekishi monogatari was a common form of literature in Japan from its origin in the late Heian Period up until Japan’s mediaeval age, after which its prevalence drastically decreased. Its numbers have since continued to decrease.
Эига Моногатари
Рэкиши моногатари санатында бірнеше маңызды еңбектер бар, солардың бірі – ағылшын тіліне «Эйға моногатари» (栄花物語) деп аударылған туынды. Бұл шығарманы 1028-1107 жылдар аралығында бірнеше автор жазған деп саналады. Оның жазылуы, әдебиеттің кіші саласы – рэкиши моногатари пайда болғанға дейін болғанмен, рэкиши моногатаридің анықтамасы – нақты тарихи оқиғалар немесе ойдан шығарылған, тарихи негіздегі әңгімелер, оның пайда болуына дейін жазылған туындыларды да осы жанрға жатқызуға мүмкіндік береді. «Эйға моногатари» жапон мемлекет қайраткері және сарайдың жоғары лауазымды адамы Фудзивара но Мичинаганың өмірінен алынған оқиғаларды баяндайтындықтан рэкиши моногатари ретінде жіктеледі. Онда сол дәуірдегі ресми сарай тарихтары және басқа да белгілі прозалық шығармаларға сілтеме жасалған. Мәтінді құрайтын қырық кітапша толығымен кана әрпімен жазылған, сондай-ақ көптеген үзінділер сарай қыздарының күнделіктерінен және жазбаларынан алынған. Осы кітапшалардың жиырма сегізі Мичинаганың басқаруына арналған, ал қалған он екісі оның өмірінің және отбасының өмірінің басқа да жақтарын қамтитын, осыған байланысты тақырыптарға арналған.
Of the category rekishi monogatari there are several notable works, one of which is Eiga Monogatari (栄花物語), translated in English to The Story of Splendour. The work is believed to have been written by multiple authors over the course of 1028 1107 C. E. While its creation predates the genesis of the literature sub category rekishi monogatari, the definition of rekishi monogatari, as an accurate historical account or fictional or fictionalised historical tale, allows works written before its inception to be classified under its genre. Eiga Monogatari is classified as rekishi monogatari due to its retelling of the events in the life of Japanese statesman, or courtier, Fujiwara no Michinaga. It references both official court histories and other known prose of that era. The forty scrolls which comprise the text are written entirely in kana, and include many excerpts from diaries and notes of court ladies. Twenty eight of these scrolls are devoted to Michinaga's governance, while the remaining twelve concern related topics, including other aspects of his life and the lives of his family.
Мұра
Тарихи тұрғыдан алғанда, реkishи моногатари оқиғалар немесе саяхаттар туралы дәл немесе сәл көркемделінген баяндар деп түсінілді; қазіргі заманда реkishи моногатари көбінесе ойдан шығарылған, тарихи баяндар ретінде қарастырылады. Моногатарилер жасалуда болғанмен, реkishи моногатари жанры Жапонияның классикалық әдебиет дәуірінде тарихи әңгімелер санатында болғандықтан қазір белсенді емес. Осының салдарынан, уақыт өте келе және ескіруге байланысты жоғалғандықтан, қазіргі кездегі реkishи моногатарилердің саны күрт азайды.
Historically, rekishi monogatari was understood to be accurate or mildly embellished tales of events or journeys; in the current times, rekishi monogatari is primarily understood to refer to fictional, historical tales. While monogatari are still being created, rekishi monogatari as a genre is no longer active due to it being categorised as historical tales in the classical literature era of Japan. As such, the number of existing rekishi monogatari have greatly decreased due to loss as a result of time and age.