Кіріспе
Жапон әдебиеті тарихының көп бөлігінде көрші Азия әдебиеттерінің, әсіресе Қытай мен оның әдебиетінің мәдени ықпалында болды. Ерте туындылар көбінесе таза классикалық қытай тілінде немесе қытай-жапон креол тілінде жазылған. Бұддизмнің Жапонияға таралуы арқылы Үндістан әдебиеті де әсер етті. Хэйан дәуірінде Жапонияның түпнұсқа кокуфу мәдениеті қалыптасып, әдебиет те өзінің ерекше стилін дамытты, жапон әдебиетін жазу үшін кананың (仮名) кеңінен қолданылуы мен дамуы орын алды. Сакоку саясаты тоқтатылғаннан кейін, әсіресе Мейдзи дәуірінде Батысқа бет бұру кезеңінде, Батыс әдебиеті заманауи жапон жазушыларының қалыптасуына ықпал етті. Ал жапон әдебиеті халықаралық аренада танымал бола бастады, нәтижесінде Ясунари Кавабата мен Кензабуро Оэ әдебиет бойынша Нобель сыйлығының иегерлері атанды.
Japanese literature throughout most of its history has been influenced by cultural contact with neighboring Asian literatures, most notably China and its literature. Early texts were often written in pure Classical Chinese or , a Chinese Japanese creole language. Indian literature also had an influence through the spread of Buddhism in Japan. During the Heian period, Japan's original kokufū culture developed and literature also established its own style, with the significant usage and development of kana (仮名) to write Japanese literature. Following the end of the sakoku policy and especially during the increasing westernization of the Meiji era, Western literature has also had an influence on the development of modern Japanese writers, while Japanese literature has in turn become more recognized internationally, leading to two Japanese Nobel laureates in literature, namely Yasunari Kawabata and Kenzaburō Ōe.
Нара дәуірінің әдебиеті (794 жылға дейін)
Кандзидің Қытайдан Жапонияға енгізілгеніне дейін Жапонияда жазу жүйесі болмаған; Қытай таңбаларының 5 ғасырдың басында Корея мен Қытайдан келген иммигранттар арқылы Жапонияға жеткені есептеледі. Алғашқы жапондық мәтіндер қытай үлгісін қабылдады. Жапониядағы ең алғашқы әдеби туындылар Нара дәуірінде жарық көрді. Осы дәуірде әдебиет ақсүйектер мен монахтардың құрамындағы мәдени элитаға ден қойды. Император сарайы, әсіресе, ақындарға демеушілік көрсетті, олардың көпшілігі сарай қызметкерлері немесе күтімшілер болды. Аристократиялық атмосфераны көрсететін поэзия әсем әрі күрделі болды және эмоцияларды риторикалық стильде жеткізді. Поэзия антологияларын жинақтау және өңдеу тез арада ұлттық ойынға айналды. Ироха өлеңі, қазіргі жапон буын тізімінің екі стандартты тәртібінің бірі, Хэйан дәуірінің басында дамыды. 11-ғасырдың басында әйел сарай қызметкері Мурасаки Шикибу жазған «Гэндзи туралы әңгіме» Хэйан эпосының ең көрнекті романы саналады. Осы кезеңдегі маңызды жазбалардың ішінде Кокин Вакашу (905) – танка (поэзия) поэзия жинағы және «Жазғыш кітап» бар. «Жазғыш кітапты» Мурасаки Шикибудің замандасы және бәсекелесі Сей Шонагон император сарайындағы ақсүйектердің өмірі, махаббаты және көңіл көтеруі туралы эссе ретінде жазған. Жапон әдебиетінің тағы бір көрнекті туындысы – 31 томдық «Коньяку Моногатаришу», онда мыңнан астам әңгіме жинақталған. Бұл томдарда Үндістан, Қытай және Жапония елдерінен алынған түрлі әңгімелер қамтылған. 10-ғасырға жататын «Бамбук кесуші туралы әңгіме» жапондық повесін ғылыми-фантастиканың алғашқы үлгісі деп санауға болады. Әңгіменің басты кейіпкері Кагуя Химе – Айдағы ханшайым, ол аспан соғысы кезінде қауіпсіздік үшін Жерге жіберілген, бамбук кесуші оны тауып өсіреді. Кейіннен ол ұшатын тәрелкеге ұқсас дискі тәрізді ұшатын объектінің суретімен ғарыштан келген отбасына қайтарылады.
Камакура-Муромачи кезеңінің әдебиеті (11851603)
Камакура дәуірінде (1185–1333) Жапония көптеген азаматтық соғыстарды бастан өткерді, бұл жауынгерлер класының қалыптасуына және одан кейінгі соғыс әңгімелерінің, тарихтардың және осыған байланысты туған әңгімелердің пайда болуына әкелді. Осы кезеңдегі шығармалар алдыңғы дәуірлердің туындыларымен салыстырғанда өмір мен өлім, қарапайым өмір салты және кісі өлтіру арқылы іздейтін құтқару тақырыптарымен қатар, көңіл көтеріңкілігінен айырылып, күңгірт тонға ие болды. Осы кезеңнің көрнекті туындысы – Минамото және Тайра кландарының 12-шы ғасырдың соңында Жапонияны билеу үшін күресін баяндайтын "Хейке туралы әңгіме" эпикалық шығармасы. Осы дәуірдегі маңызды туындылардың ішінде Камо но Чомейдің "Ходжоки" (1212) және Йошида Кенконың "Цурезурегуса" (1331) еңбектерін атауға болады. Императорлық сарайдың беделі төмендесе де, Камакура дәуірінің басында аристократиялық әдебиет жапон мәдениетінің орталығы болып қала берді. Көптеген әдеби шығармаларда Хэйан дәуіріне деген сағыныш сезімі байқалды. Камакура дәуірі поэзияның қайта жандануына да ықпал етті, нәтижесінде 1200-ші жылдардың басында "Шин Кокин Вакашу" сияқты бірнеше антологиялар жинақталды. Алайда, осы кезеңде әйел авторлардың еңбектері азайып, әйелдердің әлеуметтік статусы төмендегенін көрсетеді. Буддист дін қызметкерлері уағыздау үшін "Нихон Рёики" сияқты сетсува әңгімелерін жазды. Жолдардың жақсаруы және саяхаттар мен қажылыққа халықтың қызығушылығының артуы 13-14 ғасырларда саяхат әдебиетінің кеңінен таралғандығына себеп болды. Саяхат күнделіктерінің көрнекті мысалдары – "Фудзи кико" (1432) және "Цукуши мичи но ки" (1480).
Эдо дәуірінің әдебиеті (16031868)
Бұл кезеңдегі әдебиет Токугава шогунатының (көбінесе Эдо кезеңі деп аталады) салыстырмалы түрде бейбіт кезінде жазылды. Эдоның жаңа астанасында (қазіргі Токио) жұмысшы және орта таптардың өркендеуіне байланысты, кейін кабукиге айналатын халыққа кең таралған драма түрлері пайда болды. Жорури (музыка) және кабуки драматургы Чикамацу Монзаэмон (1653–1725) 17 ғасырдың соңында танымал болды және ол Жапонияның Шекспирі деп те аталады. Эдо кезеңінде әдебиеттің көптеген жанрлары пайда болды, оған қала тұрғындарының сауаттылығының артуы және кітапханалардың дамуы көмектесті. Ихара Сайкаку (1642–1693) Жапониядағы романның қазіргі заманғы санасын тудырды деуге болады, ол әдемі қыздар аудандарының күлкілі және ескертулі хикаяларына халық тіліндегі әңгімені қосты, бұл «Укиёзоси» («ағын әлем») жанры деп аталды. Ихараның «Махаббатқа құштар адамның өмірі» атты еңбегі осы жанрдағы алғашқы туынды саналады. Ихараның туындылары сол кезде жоғары әдебиет ретінде қарастырылмаса да, себебі ол chōnin (саудагерлер тобына) бағытталған және танымал болған, олар танымал болды және укиёзосидің дамуы мен таралуына үлкен үлес қосты. Мацуо Башо (1644–1694) хайкудың (кейін хокку деп аталған) ең ұлы шебері ретінде танылады. Оның өлеңдері айналасындағы әлемді тікелей танысуының нәтижесінде туды, көбінесе бірнеше қарапайым элементтермен сахнаның сезімін бейнелейді. Башоның өмірлік мақсаты хайкайды әдеби жанрға айналдыру болды. Башо үшін хайкай – күлкілі ойыншықтық пен рухани тереңдіктің, аскетикалық тәжірибе мен адам қоғамына қатысудың үйлесімі болды. Башо, әсіресе, «жапон классикалық әдебиетінің маңызды туындыларының бірі» саналатын, саяхат күнделігі түріндегі маңызды туындысы – «Оку но Хосомичи» жазды. Фукуда Чиёни (1703–1775) – ең ұлы хайку ақындарының бірі ретінде танылады. Оның заманында әйелдер жазған хайку көбінесе елеусіз қалдырылып, жоққа шығарылды. Оның мансабына деген адалдығы оған жол ашқан ғана емес, басқа әйелдерге де үлгі болды. Оның алғашқы өлеңдері Мацуо Башоның ықпалында болды, бірақ кейін ол өзінің ерекше стилін тәуелсіз тұлға ретінде дамытты. Ол жасөспірім кезінде бүкіл Жапонияда өлеңдерімен танымал болды. Оның өлеңдері көбінесе табиғат туралы болғанымен, табиғат пен адамзаттың бірлігін көрсетеді. Оның өмірі – өмірін және өмір сүрген әлемін өзімен біріктірген, қарапайым және кішіпейіл өмір сүрген хайкай ақындарының өміріне ұқсас болды. Ол байқағыш және айналасындағы ерекше нәрселерді мұқият зерттей білді, оларды жазып алып, туындылар жасады. Рангаку – Эдода орналасқан және голландтық (содан кейін батыстық) ғылым мен технологияны, тарихты, философияны, өнерді және тілді зерттеуге бағытталған интеллектуалдық қозғалыс, негізінен Нагасаки арқылы импортталған голланд кітаптарына негізделген. Хирага Геннай (1728–1780) – рангаку ғалымы және халықтық көркем әдебиет жазушысы болды. Сугита Генпаку (1733–1817) – жапон ғалымы, ол голланд тіліндегі «Ontleedkundige Tafelen» анатомиялық кітабынан «Каитай Шиншо» («Анатомияның жаңа кітабы») аудармасымен танымал. Бұл кітап батыс тілінен толық аударма болғандықтан, Жапонияда алғаш рет басылып шықты. Нагасакидегі голландтық бекінісінен елге кішігірім батыс ықпалы келгенімен, ерте заманғы жапондық көркем әдебиетінің дамуына ең үлкен сыртқы ықпал болған қытай тіліндегі көркем әдебиеттің импорты болды. Джиппенша Икку (1765–1831) Жапонияның Марк Твені ретінде танымал және ол «Токайдочу Хизакуриге» атты жол және комедиядан тұратын туынды жазды. Цуга Тейшо, Такебе Айятари және Окадзима Канзан йомихонды дамытуға үлкен үлес қосты, олар қытай тіліндегі «Үш патшалық»; 三国志; Сангоку ши және «Су маржасы»; 水伝; Суикоден сияқты қытай тіліндегі романдардан әсер алған, негізінен прозадағы тарихи романдар болды. Уэда Акинари (1734–1809) екі йомихон шедеврін жазды: «Угетсу Моногатари» және «Харусаме Моногатари». Кёкутей Бакин (1767–1848) өте танымал фантастикалық / тарихи романс «Нансо Сатоми Хаккенденді» жиырма сегіз жыл ішінде (1814–1842) аяқтады, сонымен қатар басқа йомихон туындыларын да жазды. Санто Кёден йомихон туындыларын көбінесе қызыл жарық аудандарында орналастырды, бірақ Кансей жарлықтары мұндай туындыларға тыйым салғанға дейін, ол комедиялық кибёшиге көшті. Жанрларға қорқыныш, қылмыс, моральдық оқиғалар, комедия және порнография кірді – көбінесе түрлі-түсті ағаш кескіндерімен бірге ұсынылды. Хокусай (1760–1849), мүмкін Жапонияның ең танымал ағаштан жасалған баспа суретшісі, көркем әдебиетті де, оның әйгілі «Фудзи тауының 36 көрінісін» де суреттеді. Дегенмен, Токугава кезеңінде, бұрынғы кезеңдердегідей, ғылыми еңбектер латын тіліндегідей, қытай тілінде де жариялана берді.
Мейдзи, Тайшо және ерте Шова дәуірінің әдебиеті (18681945)
Мэйдзи дәуірі Жапонияның батысқа қайта ашылуын, екі ғасырдан астам ұлттық оқшаулануды аяқтап, жылдам индустрияландыру кезеңінің басталуын белгіледі. Еуропа әдебиетінің енгізілуі поэзиялық репертуарға еркін өлеңді сыйлады. Ол жаңа интеллектуалдық тақырыптарды қамтитын ұзын туындылар үшін кеңінен қолданыла бастады. Жас жапон прозашылары мен драматургтары жаңа идеялар мен көркемдік бағыттардың кенеттен кеңейген көкжиегімен бетпе-бет келді, ал романшылар осы ұғымдарды жазуларына сәтті сіңірушілердің бірі болды. Нацуме Сосекидің (1867–1916) "Вагахай ва неко де ару" ("Мен мысықпын", 1905) атты күлкілі романында баяндаушы ретінде мысық пайда болды, сонымен қатар ол "Ботчан" (1906) және "Кокоро" (1914) атты танымал романдардың авторы болды. Нацуме, Мори Огай және Шига Наоя, ең көрнекті "Мен-роман" жазушысы ретінде "романның құдайы" деп аталған, батыс әдебиетінің дәстүрлері мен әдістерін қабылдау және бейімдеуде маңызды рөл атқарды. Акутагава Рюносуке, әсіресе, тарихи әңгімелерімен танымал. Озаки Коё, Кёка Изуми және Ичиё Хигучи – ерте жапон әдебиетінің дәуіріне тән стильде жазған жазушылар тобының өкілдері. Мэйдзи дәуірінің басында (1868–1880 жж.) Фукузава Юкичи ағартушылық әдебиет жазды, ал соңғы заманға дейінгі танымал кітаптар тез өзгеріп жатқан елді бейнеледі. Реализмді Мэйдзи дәуірінің ортасында (1880-ші жылдардың соңы – 1890-шы жылдардың басы) Цубучи Шойо мен Футабатеи Шимей енгізді, ал Озаки Коё, Ямада Бимё және Кода Роханның классицизмі танымал болды. Ичиё Хигучи, осы дәуірдегі сирек кездесетін әйел жазушы, әдеби және күнделікті тілдің арасында қарапайым стильде осы дәуірдің әлсіз әйелдері туралы қысқа әңгімелерді жазды. Озакидің сүйікті шәкірті Кёка Изуми ағып жатқан және сәнді стильді ұстанды және әдеби стильде "Операциялық бөлме" (1895) сияқты ерте романдарды, ал кейінірек "Коя тауындағы киелі адам" (1900) сияқты туындыларды күнделікті тілде жазды. Романтизмді Мори Огай аударма өлеңдер жинағымен (1889) енгізді және Тосон Шимазаки 1900-шы жылдардың басында "Myōjō" және "Bungaku kai" сияқты журналдармен бірге оның биігіне жеткізді. Мори сонымен қатар "Бейнелі қыз" (1890), "Жабайы қаздар" (1911) сияқты заманауи романдарды жазды, содан кейін тарихи романдар жазды. Мори Огаймен жиі салыстырылатын Нацуме Сосеки "Мен мысықпын" (1905) шығармасын юмор мен сатирамен жазды, содан кейін "Ботчан" (1906) және "Санширо" (1908) шығармаларында жас және таза жастарды бейнеледі. Ақырында ол "Кокоро" (1914) және аяқталмаған соңғы романы "Жарық пен қараңғылық" (1916) сияқты кейінгі туындыларында адам сезімдері мен эгоизмнен асып түсуді көздеді. Шимазаки романтизмнен натурализмге ауысты, ол "Бұзылған өсиет" (1906) және Катай Таяманың "Футон" (1907) шығармаларымен қалыптасты. Натурализм авторлардың өздерін сипаттайтын және олардың психикалық күйлерін бейнелейтін "Мен-роман" (Watakushi shōsetu) тудырды. Неоромантизм антинатурализмнен пайда болды және оны 1910-шы жылдардың басында Кафу Нагай, Джун'ичиро Танизаки, Котаро Такамура, Хакушу Китахара және басқалар жетекшілік етті. Санеатсу Мушанокодзи, Наоя Шига және басқалар 1910 жылы "Shirakaba" журналын құрды. Олардың ортақ ерекшелігі – гуманизм. Шиганың стилі автобиографиялық және оның ақыл-ойының күйлерін бейнелейді, сондықтан оны осы мағынада "Мен-роман" деп жіктеуге болады. Сосекидің жоғары бағасын алған Рюносуке Акутагава ақыл-ой және талдамалық көзқараспен "Рашомон" (1915) сияқты қысқа әңгімелер жазды және 1910-шы жылдардың ортасында неореализмді білдірді. 1920-ші және 1930-шы жылдардың басында Такидзи Кобаяши, Дендзи Куросима, Юрико Миямото және Инеко Сата сияқты жазушыларды қамтитын пролетариаттық әдеби қозғалыс жұмысшылар, шаруалар, әйелдер және қоғамның басқа да әлсіз мүшелерінің қатал өмірін және олардың өзгерістер үшін күресін бейнелейтін саяси радикалдық әдебиет шығарды. Соғысқа дейінгі Жапонияда өз тілінің сұлулығы мен махаббат пен сезімталдық туралы әңгімелерімен танымал бірнеше авторлар пайда болды, атап айтқанда Джун'ичиро Танизаки және Жапонияның әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының алғашқы иегері, психологиялық көркем әдебиет шебері Ясунари Кавабата. Ашихеи Хино соғысты дәріптеген лирикалық бестселлерлер жазды, ал Тацудзо Ишикава Нанкинге қарсы шабуыл туралы алаңдататын нақты есеп жариялауға тырысты. Соғысқа қарсы шыққан жазушылар арасында Денджи Куросима, Мицухару Канеко, Хидео Огума және Джун Ишикава бар.
Соғыстан кейінгі әдебиет (1945 жылдан бастап)
Екінші дүниежүзілік соғыс және Жапонияның жеңілісі жапон әдебиетіне терең ықпал етті. Көптеген авторлар көңілсіздік, мақсатсыздық және жеңіліске бейімделу туралы әңгімелер жазды. Харуо Умезакидің "Сакуражима" әңгімесі Кюсю аралының оңтүстік шетіндегі Кагосимаға жақын, Сакуражима вулканы орналасқан базадағы көңілі тоқыған және күмәнді әскери офицерді бейнелейді. Осаму Дазайдың "Күн батуы" романы Маньчжуриядан оралған сарбаз туралы айтады. Шōхей Ōока "Жазықтағы оттар" романымен Йомиури сыйлығын жеңіп алды, онда Филиппин джунглілерінде ақылдан безген жапон дезертирінің тағдыры суреттелген. Нигилистік жазуымен және сеппуку арқылы өзін-өзі өлтіруімен танымал Юкио Мисима соғыстан кейінгі кезеңде жазуды бастады. Нобуо Кодзиманың "Америкалық мектеп" әңгімесі соғыстан кейін американдық оккупациямен әртүрлі тәсілдермен күрескен жапон ағылшын тілі мұғалімдерінің тобын көрсетеді. 1970 және 1980 жылдардағы көрнекті жазушылар әлеуметтік және саяси сананы арттыруға бағытталған интеллектуалдық және моральдық мәселелермен айналысты. Олардың бірі – Кензабуро Оэ, 1964 жылы жарық көрген "Жеке мәселе" атты ең танымал туындысының авторы, Жапонияның әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алған екінші жеңімпазы болды. Мицухару Иноуэ атом бомбасы туралы ұзақ уақыт бойы алаңдады және 1980 жылдары да ядролық дәуірдің проблемалары туралы жазуын жалғастырды, ал Шūсаку Эндо феодалдық Жапониядағы Какурэ Кириситан, яғни римдік католиктердің діни дилеммасын рухани мәселелерді қарастыру үшін бастама ретінде бейнеледі. Ясуши Иноуэ де қазіргі адам тағдырын бейнелеу үшін Ішкі Азия мен ежелгі Жапонияның шеберлікпен жазылған тарихи романдарында өткенге бет бұрды. Кобо Абэ сияқты авангард жазушылары, "Құмдағы әйел" (1960) сияқты романдарды жазған, халықаралық стильдер мен дәстүрлі конвенцияларды қолданбай, жапондық тәжірибені заманауи тілмен жеткізуге тырысты, жаңа ішкі көзқарастарды дамытты. Ёшикичи Фуруи күнделікті өмірдің ұсақ-түйектерімен күрескен шеттетілген қала тұрғындарының өмірін баяндады, ал осындай күнделікті өмірлік дағдарыстардағы психодрамаларды көбінесе маңызды әйел романдарының авторлары зерттеді. 1988 жылғы Наоки сыйлығы "Жаз пісіп жетіледі" туындысы үшін Фудзидо Шизукоға берілді, ол қазіргі әйелдердің күрделі психологиясын көрсетеді. Онжылдықтың соңындағы басқа да марапатталған әңгімелер ауруханадағы қарттардың мәселелері, жақындағы өткен (Токиодағы Коэнджидегі Таза жүректі сауда ауданы) және Мейдзи кезеңіндегі укиё-э суретшісінің өміріне қатысты. Харуки Мураками – бүгінгі жапон авторларының ең танымал және даулыларының бірі. Оның жанрлық шектеулерді бұзатын, әзіл-қалжыңға толы және сюрреалистік туындылары Жапонияда олардың шынайы "әдебиет" пе әлде қарапайым поп-фантастика ма деген қызу пікірталастарды тудырды: Кензабуро Оэ оның ең қатал сыншыларының бірі болды. Муракамидің ең танымал туындыларының бірі – "Норвегиялық орманы" (1987) және "Желмен құс хроникасы" (1994–1995). 1980 жылдардың соңында дебют жасағанда көп дау тудырған "мангаға ұқсас" стилімен жазған Банана Ёсимото қазіргі уақыттағы бестселлер автор ретінде танылды және жылдар өте келе бірегей және талантты автор ретінде танылды. Оның жазу стилі сипаттамадан гөрі диалогқа басымдық береді, манга сценарийіне ұқсайды, ал оның туындылары махаббат, достық және жоғалту туралы. Оның шығармасының бастауы 1988 жылы жарық көрген "Ас үй" болды. Қазіргі жапон жазушылары көптеген тақырыптарды қамтыса да, жапондықтарға тән ерекше тәсіл тақырыптардың ішкі өмірін атап өтуге баса назар берді, бұл бұрынғы романдарда баяндаушының санасына деген қызығушылықты кеңейтті. Жапондық көркем әдебиеттерде сюжет пен оқиғалар көбінесе эмоциональдық мәселелерге қарағанда екінші орында тұрады. Ұлттық ерекшеліктерді қайта бекітуге бағытталған жалпы үрдіске сәйкес көптеген ескі тақырыптар қайта пайда болды және кейбір авторлар саналы түрде өткенге бет бұрды. Көзге түретін нәрсе – буддалық көзқарастар өзіңді білудің маңыздылығы және нәрселердің қайғылы уақытшалығы туралы осы материалдық дәуірдің өткір әлеуметтік сын-пікірін құрады. Әйелдердің рөлдеріне, қазіргі әлемдегі жапондық тұлғаға және қалалық мәдениеттің күрделілігіне жоғалған қарапайым адамдардың күйзелісіне басымдық берілді. 1980 жылдары Жапонияның қалаларында танымал көркем әдебиет, көркем емес әдебиет және балалар әдебиеті гүлденді. Көптеген танымал туындылар "таза әдебиет" пен массалық романдар арасында болды, соның ішінде барлық тарихи сериалдар, ақпаратқа толы докдрамалар, ғылыми фантастика, құпиялар, детективтік фантастика, бизнес туралы әңгімелер, соғыс журналдары және жануарлар туралы әңгімелер кірді. Көркем емес әдебиет қылмыстан саясатқа дейін барлық нәрсені қамтыды. Фактылық журналистика басым болғанымен, осы туындылардың көптегені интерпретациялық болды және жоғары деңгейдегі жеке пікірді көрсетті. Балалар әдебиеті 1950 жылдары қайта пайда болды, ал осы салаға жаңадан келгендер, әсіресе жас әйелдер, 1980 жылдары оған жаңа серпіліс берді. Манга – жапон комикстері – танымал нарықтың дерлік барлық саласына еніп кетті. Олар адамның қызығушылығының барлық саласын қамтиды, мысалы, Жапония тарихына арналған көп томдық оқулықтар және ересектер нарығы үшін экономикаға арналған манга және порнография (хентай). 1980 жылдардың соңында манга жылдық жарияланымдардың 20-30 пайызын құрады, сатылымы жылына шамамен 400 миллиард иенаны құрады. Light novel – жапондық жас ересектер романы, көбінесе мангада көрінетін сюжеттер мен иллюстрацияларды ұсынады. Көптеген манга жанкүйерлер жасаған (додзинси). 20 ғасырдың соңында жаңа медианы пайдаланатын әдебиет пайда бола бастады. 1980 жылдары жеке компьютерлер үшін интерактивті фантастика түріндегі визуальды романдар жасалды. 21 ғасырдың басында ұялы телефон романдары пайда болды. Ұялы телефон пайдаланушылары үшін жазылған романдар, әдетте жас қыздар оқитын махаббат туралы, онлайн және баспа түрінде де өте танымал болды. Мысалы, "Love Sky" миллиондаған дана сатылды, ал 2007 жылдың соңында ұялы телефон романдары ең көп сатылатын бес фантастикалық туындының төртеуін құрады.
Әйел авторлар
Жапониядағы әйел жазушылар Хэйан дәуірінде қысқа ғана сәттілікке қол жеткізді, бірақ 14 ғасырда Императорлық сарайдың ықпалы төмендегеннен кейін олардың мүмкіндіктері шектелді. Кейін, Мэйдзи дәуірінде, Мурасаки Шикибу және Сей Шонагон сияқты әйелдердің бұрынғы туындылары жапон әдеби тілінің алғашқы үлгілері ретінде мақтан тұтылды, тіпті авторлар өз жыныстарына байланысты қиындықтарға тап болған кезде де. Мэйдзи дәуірінің бір жазушысы Шимидзу Шикин, өзінің замандастарын олардың әйел бабаларымен салыстыру арқылы әйел авторларға қоғамның құрметпен қарауына қол жеткізуді көздеді, әйелдердің үй шаруасынан тыс қоғамдық рөлде болуына қарамастан (қараңыз, «Жақсы әйел, дана ана»). Мэйдзи дәуірінің тағы бір көрнекті авторлары Хирацука Райчо, Хигучи Ичиё, Тамура Тошико, Ногами Яэко және Йосано Акико болды.
Нара дәуірінің әдебиеті
Какиномото но Хитомаро (шамамен 660–720 ж.ж.): «Маниошу» жинағында көптеген чока мен танка өлеңдерінің авторы.
Отомо но Якамочи (шамамен 718–785 ж.ж.): «Маниошу» жинағын құрастырушы болуы мүмкін.
Ōtomo no Yakamochi (c. 718–785): possible compiler of the Man'yōshū
Сыйлықтар мен байқаулар
Жапонияда авторлар қатыса алатын және марапатталатын бірнеше әдеби конкурстар мен сыйлықтар бар. Акутагава сыйлығы – ең қадірлі әдеби сыйлықтардың бірі және бұл сыйлыққа бұқаралық ақпарат құралдары кең назар аударады.
Негізгі дереккөздер
Кин, Дональд. Жапон әдебиетінің антологиясы: ең ерте заманнан ХІХ ғасырдың ортасына дейін, Grove/Atlantic, Inc., 2007.