Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон ақыны
Japanese poet
Какиномото но Хитомаро (柿本 人麻呂 немесе 柿本 人麿; шамамен 653–655 – шамамен 707–710) – Асука дәуірінің соңғы кезеңіндегі жапондық вака ақыны және аристократ. Ол ең көне вака антологиясы – «Манъёшю» (万葉集) кірген ақындардың ішіндегі ең белгілісі болды, бірақ «Манъёшю»-дағы деректерден басқа, оның өмірінің толық мәліметтері көбінесе белгісіз. Ол Ямато провинциясындағы Какиномото тайпасында, шамамен 650 жылдары туған, ал 709 жыл шамасында Ивами провинциясында қайтыс болған болуы мүмкін. Ол император Цзитоның (持統天皇) сарай ақыны қызметін атқарды, императорлық отбасын мақтайтын көптеген шығармалар жазды және әртүрлі императорлық ханзадаларға арналған жоқтау өлеңдерімен танымал. Ол сонымен қатар жол саяхаты туралы әдемі өлеңдер де жазды. Ол 36 ұлы ақынның (三十六歌仙) бірі саналады. «Манъёшю»-дың болжамды жинақтаушысы Отомо но Якамочи (大伴 坂上 郎女) және «Кокин Вакашю» (古今和歌集) жинағының бас редакторы Ки но Цураюки (紀 貫之) Хитомароны тиісінше Санши но Мон (山柿の門) және Ута но Хиджири (歌の聖) деп атады. Хэйан дәуірінен бастап оны көбінесе Хитомару (人丸) деп атап кетті. Ол поэзия мен ғылымның қадірлі құдайы ретінде құрметтеледі және Фудзивара но Тейка (藤原 定家), Соги (素義) және Басё (松尾 芭蕉) сияқты Жапония тарихындағы төрт ең ұлы ақынның бірі саналады.
Kakinomoto no Hitomaro (柿本 人麻呂 or 柿本 人麿; c. 653–655 – c. 707–710) was a Japanese waka poet and aristocrat of the late Asuka period. He was the most prominent of the poets included in the Man'yōshū, the oldest waka anthology, but apart from what can be gleaned from hints in the Man'yōshū, the details of his life are largely uncertain. He was born to the Kakinomoto clan, based in Yamato Province, probably in the 650s, and likely died in Iwami Province around 709. He served as court poet to Empress Jitō, creating many works praising the imperial family, and is best remembered for his elegies for various imperial princes. He also composed well regarded travel poems. He is ranked as one of the Thirty six Poetry Immortals. Ōtomo no Yakamochi, the presumed compiler of the Man'yōshū, and Ki no Tsurayuki, the principal compiler of the Kokin Wakashū, praised Hitomaro as Sanshi no Mon (山柿の門) and Uta no Hijiri (歌の聖) respectively. From the Heian period on, he was often called Hito maru (人丸). He has come to be revered as a god of poetry and scholarship, and is considered one of the four greatest poets in Japanese history, along with Fujiwara no Teika, Sōgi and Bashō.
Шығу тегі
Хитомаро ежелгі Вани кланының тармағы – Какиномото кланында дүниеге келген. Нара ойпатының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Вани кланы IV-VI ғасырларда көптеген императорлық жұбайларды қамтамасыз етті және өз ықпалын Ямато провинциясынан Ямаширо, Оми, Танба және Харима провинцияларына дейін кеңейтті. Олардың көптеген тайпалық дәстүрлері (генеалогия, әндер және әңгімелер) Нихон Шокиде және, әсіресе, Кодзикиде сақталған. Какиномото кланының штаб-пәтері Шинджо, Нарада немесе, мүмкін, Тенри, Нараның Ичиномото ауданында болған. Басты Вани кланы да осы аймақта орналасқан, сондықтан Какиномото кланы өз ата-аналары кланымен ерекше тығыз қарым-қатынаста болған болуы мүмкін. Шинсен Шожироку бойынша, кланның аты император Бидацу билік еткен кезде олардың жерінде өскен персимон (каки) ағашынан шыққан. 684 жылдың он бірінші айында (жапон күнтізбесін қараңыз) Какиномото кланының мұрагерлік атағы Омиден Асонға дейін көтерілді. Нихон Шокиде айтылғандай, 681 жылдың он екінші айында кланның ықтимал басшысы Какиномото но Сару он адамның арасында шокинге [ja] лауазымына тағайындалды, бұл кіші бес рангқа тең. Осы фактілер Ватасені Какиномото кланы император Тенмудың сарайында әдеби жетістіктерге қол жеткізген болуы мүмкін деген болжам жасауға итерді. Шоку Нихонгиде Сару 708 жылы кіші төртінші рангтың төменгі дәрежесіне жеткеннен кейін қайтыс болғаны айтылады. Осы Какиномото но Сару мен ақын Хитомароның қарым-қатынасына қатысты бірнеше теория бар, олардың ішінде біріншісі екіншісінің әкесі, ағасы, қарындасы немесе олардың бір адам болуы мүмкін. Олардың бір адам екендігі туралы теорияны Такеши Умехара ұсынған, бірақ оны қолдайтын дәлелдер аз. Басқа теорияларды растау мүмкін болмаса да, олардың бір кланның мүшелері болғаны (мүмкін, жақын туыстар) және бір уақытта белсенді болғаны анық. Олардың сарайдағы өзара әрекеттесуі бір-біріне маңызды әсер еткен болуы мүмкін.
Hitomaro was born into the Kakinomoto clan, an offshoot of the ancient Wani clan. Centred in the northeastern part of the Nara Basin, the Wani clan had furnished many imperial consorts in the fourth through sixth centuries, and extended their influence from Yamato Province to Yamashiro, Ōmi, Tanba and Harima provinces. Many of their clan traditions (including genealogies, songs, and tales) are preserved in the Nihon Shoki and, especially, the Kojiki. The Kakinomoto clan were headquartered in either Shinjō, Nara or, perhaps more likely, the Ichinomoto area of Tenri, Nara. The main Wani clan were also based in this area, so the Kakinomoto clan may have had a particularly close relationship with their parent clan. According to the Shinsen Shōjiroku, the clan's name derives from the persimmon (kaki) tree that grew on their land during the reign of Emperor Bidatsu. The Kakinomoto clan had their hereditary title promoted from Omi to Ason in the eleventh month (see Japanese calendar) of 684. According to the Nihon Shoki, Kakinomoto no Saru, the probable head of the clan, had been among ten people appointed shōkinge [ja], equivalent to Junior Fifth Rank, in the twelfth month of 681. These facts lead Watase to conjecture that the Kakinomoto clan may have had some literary success in the court of Emperor Tenmu. According to the Shoku Nihongi, Saru died in 708, having attained the Junior Fourth Rank, Lower Grade. There are several theories regarding the relationship of this Kakinomoto no Saru to the poet Hitomaro, including the former being the latter's father, brother, uncle, or them being the same person. The theory that they were the same person has been advanced by Takeshi Umehara, but has little supporting evidence. While the other theories cannot be confirmed, it is certain that they were members of the same clan (probably close relatives), and were active at the same time. It is likely that their mutual activity at court had a significant effect on each other.
Туу және ерте өмір
Ол қай жылы туғаны белгісіз, және оның поэзиялық қызметінен басқа өмірінің қандай да бір жақтары туралы анық айту мүмкін емес. Уатасе Хитомароның жапондық есептеу бойынша 673 және 675 жылдар аралығында 21 жаста болғанын шамалайды, яғни ол 653 және 655 жылдар аралығында туған болуы мүмкін.
The year in which he was born is not known, nor can much be said with certainty about any aspects of his life beyond his poetic activities. Watase tentatively takes Hitomaro as being 21 years old (by Japanese reckoning) between 673 and 675, which would put his birth between 653 and 655.
Император Тенму билігі
Маниошуда оған жатқызылған ең ерте шығарма – император Тенмудың билігінің тоғызыншы жылында (680 ж.) жазылған Танабата поэмасы (Маниошу 2033). Бұл өлеңнің мазмұны Кодзикидің (712 ж. аяқталды) кіріспесінде айтылғандай, Тенму билігі кезінде жинақтала бастаған мифология туралы білуін көрсетеді. Ватасе сондай-ақ Хитомароның Танабата поэмасын жазғаны оның сол кезде Танабата жиындарына қатысқан болуы мүмкін екенін айтады. Какиномото но Асон Хитомаро Кашудағы көптеген өлеңдер 690 жылға дейін Хитомароның өзі жазған, және олар сарай поэзиясына тән, бұл оның император Тенмудың билігінің басында сарайда белсенді болғанын көрсетеді. Осы кезден бастап ол сарайда махаббат өлеңдерін жазумен және шығарумен айналысты. Ватасе Хитомароның 673 жылы император жарлығына байланысты Жоғарғы канцлердің [ja] қызметінде сарайға келгенін болжайды. Императрица Джито билігіндегі Хитомароның поэзиялық қызметіне сүйене отырып, Хитомароның Тенму сарайында қай жерде қызмет еткеніне қатысты бірнеше мүмкіндік бар. Ватасе үш негізгі теория ұсынады: біріншісі – императордың әйелі, принцесса Уно но Сарара (кейіннен император Джито болған); екіншісі – тақ мұрагері ханзада Кусакабе; үшіншісі – ханзада Осакабе сарайы.
The earliest dated work attributed to him in the Man'yōshū is his Tanabata poem (Man'yōshū 2033) composed in the ninth year of Emperor Tenmu's reign (680). The content of this poem reveals an awareness of the mythology that, according to the preface to the Kojiki (completed in 712) had begun to be compiled during Tenmu's reign. Watase also observes that Hitomaro's having composed a Tanabata poem means that he was probably attending Tanabata gatherings during this period. A significant number of poems in the Kakinomoto no Ason Hitomaro Kashū were apparently recorded by Hitomaro before 690, and are characteristic of court poetry, leading to the conclusion that he was active at court from the early part of Emperor Tenmu's reign. From this point he was active in recording and composing love poems at court. Watase speculates that Hitomaro came to court in the service of the High Chamberlain [ja] in response to an imperial edict in 673. Based on Hitomaro's poetic activities during Empress Jitō's reign, there are a few possibilities for where Hitomaro was serving at Tenmu's court. Watase presents three principal theories: first under the empress consort Princess Uno no sarara (who later became Empress Jitō); second under Crown Prince Kusakabe; third in the palace of Prince Osakabe.
Императрица Джито мен Император Монмуның билік етуі
Хитомаро императрица Жито мен император Монму билік еткен кезеңде сарай ақыны болды. 689 жылдың төртінші айында Кусакабе ханзадасы қайтыс болды, содан кейін Хитомаро ханзаданың есіне арнап жоқтау өлең жазды. 700 жылдың төртінші айында қайтыс болған Асука ханшайымына да жоқтау өлең арнады, сондай-ақ Ки провинциясына императордың сапары туралы өлең жазды. Оның поэзиялық шығармашылығы императрица Жито белсенді болған кезеңде (билік еткенде де, зейнетке шыққаннан кейін де) гүлденді. Ол императорлық отбасының көптеген мүшелері үшін өлеңдер жазды, олардың ішінде император, Кусакабе ханзадасы, Кару ханзадасы, Такечи ханзадасы, Осакабе ханзадасы, Нага ханзадасы, Юге ханзадасы, Тонери ханзадасы, Ниитабе [ja] ханзадасы, Хатсусебе ханшайымы және Асука ханшайымы бар. Ол Ямато провинциясында (өз үйінде), солтүстікте Ямаширо және Оми провинцияларында, оңтүстікте Кии провинциясында, батыста Шикоку, Кюсю және Сето ішкі теңізінде, сондай-ақ солтүстік-батыста Ивами провинциясында поэзия жазған. Сусуму Наканисинің пікірінше, оның императорларға арнап жоқтау өлеңдер жазбауы және көптеген өлеңдері ханзадалар мен ханшайымдарға арналғандығы, оның императорлық отбасының кіші мүшелерінің айналасындағы әдеби топтармен байланысты жазушы болғанын көрсетеді.
Hitomaro acted as a court poet during the reigns of Empress Jitō and Emperor Monmu. In the fourth month of 689, Prince Kusakabe died, and Hitomaro composed an elegy commemorating the prince. He also composed an elegy for Princess Asuka, who died in the fourth month of 700, and a poem commemorating an imperial visit to Kii Province. His poetic composition flourished during the period in which Empress Jitō was active (both during her reign and after her retirement). He composed poetry for numerous members of the imperial family, including the empress, Prince Kusakabe, Prince Karu, Prince Takechi, Prince Osakabe, Prince Naga, Prince Yuge, Prince Toneri, Prince Niitabe [ja], Princess Hatsusebe and Princess Asuka. He apparently composed poetry in Yamato Province (his home), Yamashiro Province and Ōmi Province in the north, Kii Province in the south, Shikoku, Kyūshū and the Seto Inland Sea in the west, as well as Iwami Province in the northwest. Susumu Nakanishi remarks that the fact that he did not apparently compose elegies for emperors themselves, and that most of his poems centre around princes and princesses, indicates that he was probably a writer affiliated with the literary circles that formed around these junior members of the imperial family.
Өзіндік стилі
Хитомаро өзінің әсем өлеңдерінде "құдайлар" және "күн балалары" деп сипаттаған императорлық отбасының мүшелеріне арналған салтанатты және қайғылы әндерімен танымал. Ол поэзиясында Кодзики мен Нихон Шокиде кездесетін ұлттық мифология элементтерін және тарихи оқиғаларды пайдаланды. Императорлық отбасын мадақтаған өлеңдерімен белгілі болғанымен, оның шығармалары адамдық сезімталдыққа және жаңа, таза "халықтық" рухтағы сезімдерге толы. Оның Оми астанасы туралы әні қираған орынды көрнекті, әсерлі суреттейді, ал Такечи ханзадаға арналған жоқтауы Циншин соғысын күшті сезіммен бейнелейді. Оның "Йошино" және "Самине аралы" өлеңдері жапон аралдарының табиғаты мен қасиеттілігін ұлықтайды, ал "Ивами" әңгімесі жақын жанынан айрылудың қатты эмоцияларын ашып көрсетеді. Оның махаббат өлеңдері шын ниетін білдіреді, ал саяхат өлеңдері сарайдағы адамдардың сапардағы көңіл-күйін шебер суреттейді. Ол тіпті есімдерін білмейтін қарапайым халықтың, жол бойында кездесетін әйелдердің өліміне қайғырысқан. Ватасе оны мақтау және аза тұту өлеңдері арқылы адамдық сезім мен шынайы эмоцияларды көрсететін ежелгі лириканың авторы деп санайды.
Hitomaro is known for his solemn and mournful elegies of members of the imperial family, whom he described in his courtly poems as "gods" and "children of the sun". He incorporated elements of the national mythology seen in the Kojiki and Nihon Shoki and historical narrative in his poetry. While he is known for his poems praising the imperial family, his poetry is also filled with human sensitivity and a new, fresh "folkiness". His lament for the Ōmi capital is noted for its vivid, sentimental descriptions of the ruins, while his elegy for Prince Takechi powerfully evokes the Jinshin War. His Yoshino and Samine Island [ja] poems praise splendidly the natural scenery and the divinity of the Japanese islands, and his Iwami exchange vividly describes the powerful emotions of being separated from the woman he loved. His romantic poems convey honest emotions, and his travel poems exquisitely describe the mood of the courtiers on these trips. He shed tears for the deaths of even random commoners on country paths and court women whose names he did not even know. Watase credits him with the creation of an ancient lyricism that expressed both human sentiment and sincere emotions across both his poems of praise and mourning.
Қабылдау
Хитомароның өз заманындағы поэзияға тікелей әсер еткендігі туралы дәлелдер бар. Мысалы, Маньёшудың 1-кітабының 171-ден 193-ге дейінгі өлеңдері оның туындыларымен ұқсастықтарды көрсетеді. Көбінесе, келесі буынның (Маньё поэзиясының «үшінші кезеңі») сарай ақындары, оның ішінде Ямабе но Акахито, Хитомароның сарайлық өлеңдерінен әсер көрген деп есептеледі. «Төртінші кезеңнің» ақыны Отомо но Якамочи, мүмкін, жинақтың соңғы құрастырылуына қатысқан, Хитомароны жоғары бағалап, оны Санши но Мон (山柿の門) деп мақтаған. Жоғарыда айтылғандай, Хитомароның қазасы әуел бастан аңызға толы сипатқа ие болған. Х ғасырындағы «Кокин Вакашу» кітабының жапондық кіріспесінде Ки но Цураюки Хитомароны «Ута но Хиджири» («Поэзияның қасиеттісі») деп атаған. Хэйан дәуірінде Хитомару эйгу (人丸影供) практикасы да кеңінен таралды, бұл Хитомароның қадір-қасиетінің артуын көрсетеді. Хитомароның құдай ретіндегі мәртебесі Камакура және Муромачи дәуірлерінде одан әрі өсті. Эдо дәуірінің ғалымдары Кейчу және Камо но Мабучи Хитомаро туралы әртүрлі аңыздарды жоққа шығаруға ұмтылды. Акашиде, Хёго префектурасында, оған арналған Какиномото киелі орны бар, ол Хэйан дәуірінің басындағы сенімді еске түсіреді, яғни Хитомароның руы Акашиде, ол бірнеше рет сапарлаған аймақта тыныс тапқан. Бүгінде Хитомаро Фудзивара но Тейка, Соги және Башомен бірге жапон тарихындағы ең ұлы төрт ақынның бірі саналады.
There is evidence that Hitomaro exerted direct influence on the poetry composed during his own time. For example, poems 171 through 193 of Book 1 of the Man'yōshū bear similarities to his work. It is generally accepted that the court poets of the following generation (the so called "third period" of Man'yō poetry), including Yamabe no Akahito, were influenced by Hitomaro's courtly poems. Ōtomo no Yakamochi, a poet of the "fourth period" who probably had a hand in the final compilation of the collection, held Hitomaro in high regard, praising him as Sanshi no Mon (山柿の門). As discussed above, the death of Hitomaro appears to have already taken on some legendary characteristics. In his Japanese preface to the tenth century Kokin Wakashū, Ki no Tsurayuki referred to Hitomaro as Uta no Hijiri ("Saint of Poetry"). In the Heian period the practice of Hitomaru eigu (人丸影供) also gained currency, showing that Hitomaro had already begun to be apotheosized. Hitomaro's divinity status continued to grow in the Kamakura and Muromachi periods. The Edo period scholars Keichū and Kamo no Mabuchi tended to reject the various legends about Hitomaro. In Akashi, Hyōgo Prefecture there is a Kakinomoto Shrine dedicated to him, commemorating an early Heian belief that Hitomaro's spirit came to rest in Akashi, an area the historical Hitomaro probably visited multiple times. Hitomaro is today ranked, along with Fujiwara no Teika, Sōgi and Bashō, as one of the four greatest poets in Japanese history.