Жапон поэзиясы: танка және оның эволюциясы

Кіріспе

Жапон классикалық поэзиясының жанры
Қазіргі жапон поэзиясы

Танка (短歌) – жапон классикалық поэзиясының жанры және жапон әдебиетінің маңызды жанрларының бірі.

Этимология

Бастапқыда, әсерлі поэзия антологиясы "Манъёсю" (б.з. VIII ғасырының соңғы жартысы) тұсында танка термині "қысқа өлеңдерді" ұзын "чока" (長歌) өлеңдерінен ажырату үшін қолданылған. Жапон ақыны және сыншысы Масаока Шики 20-ғасырдың басында ваканы жаңарып, модернизациялау қажеттігін айтқанда танка терминін қайта қолдануға бастады. Хайку да оның ойлап тапқан термині, ол автономды хоккуды сол идеямен қайта қарау үшін пайдаланған.

Поэтикалық мәдениет

Көне заманда екі жазушының арасында қара сөздермен жазылған хаттардың орнына вака алмасу қалыпты жағдайға айналған. Әсіресе, махаббаттағы жандар арасында бұл кең таралған. Осы дәстүрді көрсететін «Кокин вакашү» жинағының жиырма томнан бесеуі махаббат тақырыбындағы вакаларды біріктірген. Хэйан дәуірінде ғашықтар әйел үйіне келгенде таңертең вакамен алмасып тұратын. Алмасылған вакалар Кинугину (後朝) деп аталатын, себебі ер адам сүйіктісімен бірге болуды қалағандықтан, күн шыққанда төсек орнына жатқан киімдерін киюге уақыт таппаған (сол кездегі әдет-ғұрып сондай болған). Осы кезеңдегі «Жастықша» және «Гэндзи туралы әңгіме» шығармалары аристократтардың өмірінен осындай мысалдарды келтіреді. Мурасаки Шикибу «Гэндзи туралы әңгімесінде» 795 вака қолданған, олар оның кейіпкерлерінің туындылары ретінде берілген. Олардың кейбірін өзі жазса, көбі басқа көздерден алынған. Көп ұзамай вака жазу және айту аристократиялық мәдениеттің бір бөлігіне айналды. Олар белгілі бір жағдайға байланысты мағына беру үшін тиісті ваканың бір бөлігін еркін жеткізеді. Шай ішу сияқты, ваканың жасалуына, табыс етілуіне және бағалануына қатысты да бірнеше рәсімдер мен шаралар болған. Вака шығаруға арналған екі түрлі жиын болды: Утакай және Утаавасэ. Утакай жиынында барлық қатысушылар вака жазып, оны жатқа айтатын. Утакай Шикай, Канши жиындарынан туындаған және адамдар Жаңа жыл, нәресте тууы, туған күн немесе жаңа үй құрылысы сияқты жиналатын кездерде өткізілген. Утаавасэ – екі команда арасындағы жарыс болатын. Тақырыптар белгіленіп, әр командадан таңдалған ақын берілген тақырыпқа вака жазатын. Төреші әр тақырып бойынша жеңімпазды анықтап, жеңімпаз командаға ұпай қосатын. Ең көп ұпай жинаған команда жеңіске жеткен деп есептелген. Алғашқы Утаавасэ шарасы шамамен 885 жылы өткізілген. Бастапқыда Утаавасэ ойын-сауық ретінде қарастырылса, поэзия дәстүрі дамыған сайын, ол формалдығы күшті, күрделі эстетикалық жарысқа айналды.

In ancient times, it was a custom between two writers to exchange waka instead of letters in prose. In particular, it was common between lovers. Reflecting this custom, five of the twenty volumes of the Kokin Wakashū gathered waka for love. In the Heian period the lovers would exchange waka in the morning when lovers met at the woman's home. The exchanged waka were called Kinuginu (後朝), because it was thought the man wanted to stay with his lover and when the sun rose he had almost no time to put on his clothes on which he had lain instead of a mattress (it being the custom in those days). Works of this period, The Pillow Book and The Tale of Genji provide us with such examples in the life of aristocrats. Murasaki Shikibu uses 795 waka in her The Tale of Genji as waka her characters made in the story. Some of these are her own, although most are taken from existing sources. Shortly, making and reciting waka became a part of aristocratic culture. They recited a part of appropriate waka freely to imply something on an occasion. Much like with tea, there were a number of rituals and events surrounding the composition, presentation, and judgment of waka. There were two types of waka party that produced occasional poetry: Utakai and Uta awase. Utakai was a party in which all participants wrote a waka and recited them. Utakai derived from Shikai, Kanshi party and was held in occasion people gathered like seasonal party for the New Year, some celebrations for a newborn baby, a birthday, or a newly built house. Utaawase was a contest in two teams. Themes were determined and a chosen poet from each team wrote a waka for a given theme. The judge appointed a winner for each theme and gave points to the winning team. The team which received the largest sum was the winner. The first recorded Utaawase was held in around 885. At first, Utaawase was playful and mere entertainment, but as the poetic tradition deepened and grew, it turned into a serious aesthetic contest, with considerably more formality.

Қазіргі аудармалар

Огура Хьякунин Исшу. 100 ақынның 100 өлеңі. Аударған: Клэй МакКоули. Қосымша
Баба, Акико. Көктемдік пері Танка. Аударған: Хацу Кавамура және Джейн Райхолд. Гуалала, Калифорния: AHA Books, 1999
Накадзё, Фумико. Қардай көкіректер. Аударған: Хацу Кавамура және Джейн Райхолд. Токио: The Japan Times Press, 2004
Сайто, Фуми. Ақ әріптермен жазылған өлеңдер. Аударған: Хацу Кавамура және Джейн Райхолд. Гуалала, Калифорния: AHA Books, 1998