Канаданың 1980-1985 жылдардағы ұлттық энергетикалық саясаты
National Energy Program
Канаданың 1980-1985 жылдардағы энергия саясаты: Ұлттық энергия бағдарламасы (NEP) мақсаттары, даулары, және Батыс Канадаға әсері. Энергия тәуелсіздігі, бағалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канада үкіметінің энергетикалық саясаты 1980-1985 жылдар
Energy policy of the Government of Canada from 1980 to 1985
Ұлттық энергетикалық бағдарлама (ҰЭБ) – 1980-1985 жылдар аралығында Канаданың федералды үкіметінің энергетикалық саясаты. Экономикалық ұлттық сипаттағы бұл саясат Канаданың энергетикалық тәуелсіздігін қамтамасыз етуді мақсат етті, бірақ жеке сектор және мұнай өндіретін Батыс Канада провинциялары, әсіресе Альберта провинциясы оған күшті қарсылық көрсетті. Премьер-министр Пьер Трюдо басқаратын либералдық үкімет кезінде 1980 жылдың 28 қазанында, 1970 жылдардағы екі мұнай дағдарысынан кейін құрылған ҰЭБ-тің үш негізгі мақсаты болды: мұнай өнеркәсібіне қанадалықтардың меншік үлесін арттыру; канадалық тұтынушылар үшін энергия бағасын әділ деңгейде ұстау; және Канаданы энергиямен өзін-өзі қамтамасыз етуге жеткізу. ҰЭБ сонымен қатар бағаны бақылау арқылы төмендетуге, Канадада мұнайды іздеу жұмыстарын дамытуға, баламалы энергия көздерін қолдауға және түрлі салықтар мен кіріс бөлісу арқылы мұнай сатудан федералды үкіметтің кірістерін арттыруға бағытталған. ҰЭБ өте даулы саяси бастама болып саналды және Батыс Канадада, әсіресе Альбертада қарсылық пен ашу-ызаны тудырды. Провинцияның премьер-министрі Питер Логхид провинциялық құқықтарға араласу және Альбертаны мұнай кірісінен әділетсіз айыру себептерімен ҰЭБ-ке қарсы шықты. 1981 жылы Логхид пен Трюдо кіріс бөлісу туралы келісімге келді. Оппозиция өкілдері ҰЭБ салдарынан Альбертадағы жұмыссыздық деңгейі 3,7 пайызбен 12,4 пайызға дейін өскенін, банкроттық деңгейі 150 пайызға артқанын және Альбертаның зияны 50 миллиардтан 100 миллиард долларға дейін жететінін мәлімдеді (бірақ Альбертаның жұмыссыздық деңгейі, банкроттық деңгейі және кіріс шығындары 1980 жылдардың басындағы экономикалық төмендеу мен мұнай бағасының күрт құлдырауынан да әсер көрді). ҰЭБ нәтижесінде «Батыстың шеттелуі» термині пайда болды. Бұл саясат 1985 жылдың 1 маусымында премьер-министр Брайан Малруни басқаратын жаңадан сайланған Прогрессивті консервативтік партия (ПКП) үкіметі тарапынан жойылды. ҰЭБ Батыс Канадада құрылып, өркендеген және 1993 жылғы федералды сайлауда үлкен жетістікке жеткен оңшыл популистік Реформа партиясының құрылуына ықпал етті. Реформа партиясы 2003 жылы ПКП-мен бірігіп, 2006 жылдан 2015 жылға дейін Канаданы басқарған Консервативтік партияға айналды.
The National Energy Program (, NEP) was an energy policy of the Canadian federal government from 1980 to 1985. The economically nationalist policy sought to secure Canadian energy independence, though was strongly opposed by the private sector and the oil producing Western Canadian provinces, most notably Alberta. Created under the Liberal government of Prime Minister Pierre Trudeau on October 28, 1980, following the two oil crises of the 1970s, the NEP had three main objectives: increase ownership of the oil industry by Canadians; price energy fairly for Canadian consumers; and provide Canadian energy self sufficiency. The NEP was also designed to promote lower prices through price controls; promote exploration for oil in Canada; promote alternative energy sources; and increase federal government revenues from oil sales through a variety of taxes and revenue sharing with the oil producing Western Canadian provinces. The NEP proved to be a highly controversial policy initiative and sparked intense opposition and anger in Western Canada, particularly in Alberta. The province's premier, Peter Lougheed, was a vocal opponent of the NEP on the grounds that it interfered with provincial jurisdiction and unfairly deprived Alberta of oil revenue. In 1981, Lougheed and Trudeau reached a revenue sharing agreement. Opponents claim that due to the NEP, the unemployment rate in Alberta rose from 3.7 percent to 12.4 percent, the bankruptcy rate in Alberta rose by 150 percent, and Alberta's losses were estimated to be between $50 billion and $100 billion (though Alberta's unemployment rate, bankruptcy rate, and revenue losses were also affected by the early 1980s recession and a crash in oil prices). The term "Western alienation" was coined as a result of the NEP. The policy was repealed by the newly elected Progressive Conservative (PC) government of Prime Minister Brian Mulroney on June 1, 1985. The NEP contributed to the creation and rise of the Western Canadian based and right wing populist Reform Party which made a major breakthrough in the 1993 federal election; the Reform Party merged with the PCs in 2003, becoming the Conservative Party which governed Canada from 2006 to 2015.
Өмірбаян
Ұлттық энергетикалық бағдарламаның жариялауына кіріспе ретінде сөйлеген сөзінде, 1980 жылғы қазан айындағы федералды бюджеттің бір бөлігі ретінде ұсынылған Қаржы министрі Аллан МакЭхен, дамыған елдердің басшыларының 1970 жылдардағы екі мұнай дағдарысынан кейін туған экономикалық төмендеуге және канадалықтардың бөліскен "күңкей мазасыздық пен алаңдаушылық сезіміне" қатысты алаңдаушылықтарын жеткізді. Канада Банкі экономикалық қиындықтардың күшейіп, үдегенін хабарлады. Инфляция көбінесе жылына 9-10% аралығында болды, ал басты пайыздық ставка 10% жоғары болды. Лоугидтің келісімдегі жетістігі Трюдомен және өзімен шампан тостының кеңінен жарияланған суретімен белгіленді. Кейін Лоугид осы тостқа өкінгенін мойындады. Лоугидтің Ұлттық энергетикалық бағдарламамен күресі 1980-ші жылдардағы мұнай артығымен сәйкес келді, онда сұраныстың төмендеуіне байланысты энергия бағасы күрт құлдырады. Лоугид Мұнай және газ қызметі бағдарламасы арқылы роялти ставкаларының төмендетуіне мәжбүр болды және кірістердің төмендеуі мен экономиканың құлдырауына тоқтау беру үшін үкіметтің күш-жігерін табиғи газды әртараптандыруға шоғырландырды. Хелливелл және авторлар (1983) 1980-ші жылдардың басындағы энергия бағасының төмендеуі федералды және провинциялық үкіметтерді кірістерді бөлу туралы келісімдерін жаңартуға итермеледі. Түзетулерге енгізілген келісімдер федералды үкіметке 1,7 миллиард доллар, провинциялық үкіметтер мен өнеркәсіпке әрқайсысына 1,2 миллиард доллардан барлығы 4,2 миллиард доллар көлемінде жоғары кіріс әкелді, бұл 1980 жылы ЖІӨ-нің 3,5%-ынан 1983 жылы ЖІӨ-нің 6,2%-ына дейін өсті. Албертаның шығыны 50-100 миллиард долларға жетеді деп есептеледі. Альберта мұнай бағасының жоғары деңгейде болған кезінде бастапқыда экономикалық артықшылыққа ие болды, бірақ бұл артықшылық Ұлттық энергетикалық бағдарламаның салдарынан күрт төмендеді, бұл өз кезегінде Лоугидтің Альбертаның циклдік энергия саласына тәуелділігін азайтуға бағытталған экономиканы әртараптандыру саясатын, мысалы, Альберта мұралық жинақ қорын шектеді және провинцияны инфрақұрылымдық тапшылықпен қалдырды. Атап айтқанда, Альберта мұра қоры мұнай бағасының жоғары кезінде мұнай бағасының құлдырауына байланысты мұнай және газ өнеркәсібінің циклдік сипатынан туындаған "жаңбырлы күнге" арналған төсем ретінде табысқа жинауға арналған. Қордың толыққанды өсуіне кедерес келтірген факторлардың бірі осы бағдарлама болды. 2022 жылы Мұралық жинақ қоры 19 миллиард долларды құрады, бұл 1986 жылы болған 13 миллиард доллардан қарағанда орташа өсімді көрсетеді. Бұл баяу өсу Альберта үкіметі көп миллиард долларлық артықшылыққа ие болған жылдарға қарамастан орын алды.
In his preamble to the announcement of the National Energy Program, introduced as part of the October 1980 federal budget, Finance Minister Allan MacEachen echoed concerns by leaders of developed countries regarding the recession that followed both oil crises of the 1970s and the "deeply troubling air of uncertainty and anxiety" that was shared by Canadians. The Bank of Canada reported that economic problems had been accelerated and magnified. Inflation was most commonly between 9% and 10% annually, and prime interest rates were over 10%. Lougheed's success in the agreement was marked by a widely published photograph of a celebratory champagne toast with Trudeau and himself. Lougheed later admitted to regretting the toast. Lougheed's battle with the National Energy Program corresponded with the 1980s oil glut where energy prices dropped dramatically due to falling demand. Lougheed was forced to lower royalty rates through the Oil and Gas Activity Program and focused the government's efforts on natural gas diversification to stem falling revenues and a declining economy. Helliwell et al. (1983) reported that the early 1980s energy price declines prompted the federal and provincial governments to update their revenue sharing agreements. The amended agreements allowed for $4.2 billion in higher revenues ($1.7 billion for the federal government and $1.2 billion each for the provincial governments and industry), of $29.7 billion, an increase from 3.5% of GNP in 1980 to 6.2% of GNP in 1983. Estimates have placed Alberta's losses between $50 billion and $100 billion because of the NEP. Alberta still initially enjoyed an economic surplus due to high oil prices, but the surplus was heavily reduced by the NEP, which, in turn, stymied many of Lougheed's policies for economic diversification to reduce Alberta's dependence on the cyclical energy industry, such as the Alberta Heritage Savings Trust Fund, and also left the province with an infrastructure deficit. In particular, the Alberta Heritage Fund was meant to save as much of the earnings during high oil prices to act as a "rainy day" cushion if oil prices collapsed because of the cyclical nature of the oil and gas industry. The NEP was one reason that the fund failed to grow to its full potential. In 2022, the Heritage Savings Trust Fund has $19B, a moderate increase on the $13B it had in 1986. This slow growth occurred despite some years when Alberta government had multi billion dollar surpluses.
ЖІӨ
Альбертаның ЖІӨ-сі NEP жылдарында (1980-1986) жылына 60 миллиардтан 80 миллиардқа дейін болды. Бұл бағалаулар NEP күшіне енгеннен кейін бірнеше ай өткен соң басталған әлемдік шикі мұнай бағаларының төмендеуін ескергені белгісіз. Ұзақ мерзімді мұнай бағаларының графигі көрсеткендей, инфляцияға түзетулер енгізілген бағалар 1985 жылға дейін 1980 жылдарға дейінгі деңгейден төмен түспеді. Бағдарлама 1986 жылы тоқтатылғандықтан, NEP бес жыл бойы мұнай бағасының ең жоғары деңгейінде болды және Альберта экономикасының осы бағаларды толыққанды пайдалануына кедергі келтірді. NEP-ке дейінгі бес жылда (1975-1979) Альбертаның жан басына шаққандағы үлесі мұнай бағасының өзгеруімен шамалас болды («Алмасулар: Мұнай бағасы және Альбертаның жан басына шаққандағы федералдық үлесі 1975-1981» графигін қараңыз). Алайда, 1980 жылы инфляцияға түзетілген мұнайдың орташа бағасы өткен жылмен салыстырғанда тек 5%-ға ғана жоғары болды, бірақ Альбертаның жан басына шаққандағы үлесі 77%-ға өсті. 1980 жылдан 1985 жылға дейін Канададағы 1000 кәсіпорнына шаққандағы банкроттықтар 1980 жылғы көрсеткіштен 50%-ға жоғары болды. Ал Альбертада банкроттық деңгейі NEP күшіне енгеннен кейін 150%-ға өсті. Банкроттықтар Орталық Канадада, Канаданың қалған бөлігінде және АҚШ-тағыдай жағымсыз әсер етпегендіктен, NEP Орталық Канадада оң әсерге ие болуы мүмкін. NEP қабылданғаннан кейін Альбертадағы жұмыссыздық деңгейі 1980 жылдың қыркүйегіндегі 3,7%-дан 1984 жылы 12,4%-ға дейін өсті.
Alberta's GDP was between $60 billion and $80 billion annually during the years of the NEP (1980 1986). It is unclear whether the estimates took into account the decline in world crude oil prices that began only a few months after the NEP had come into force, the graph of long term oil prices shows that prices adjusted for inflation did not drop below pre 1980s levels until 1985. Since the program was cancelled in 1986, the NEP was active for five years with among the most expensive for oil prices on record, and the NEP prevented Alberta's economy from fully realising those prices. In the five years prior to the NEP (1975–1979), the per capita contributions by Alberta had approximated the fluctuations in the price of oil (see graph Fluctuations: Oil Prices & Alberta Per Capita Federal Contributions 1975–1981). In 1980, however, the inflation adjusted average price of oil was only 5% higher than the previous year, but the per capita contributions from Alberta rose 77% From 1980 to 1985, bankruptcies per 1,000 businesses in Canada peaked at 50% above the 1980 rate. Meanwhile, the bankruptcy rate in Alberta rose by 150% after the NEP took effect. Since bankruptcies did not fare as negatively in Central Canada as in the rest of Canada and in the United States, the NEP might have had a positive effect in Central Canada. The unemployment rate in Alberta rose from 3.7 percent in September 1980 to 12.4 percent in 1984 following passage of the NEP.
Мұнай бағасы
1950 жылдары, 1960 жылдары және 1970 жылдары Канададағы мұнайдың бөлшек сауда бағасы тұрақты түрде АҚШ-тағы бензин бағасына жақын болды және, әсіресе 1970 жылдардағы бағаның күрт өсу кезеңінде, көбінесе АҚШ-тағы бағалардан төмен болды. Батыста жанармай бағасын өсірген және Онтарио мен Квебек провинцияларындағы газ салығының өсуімен бірге болған Жаңа экономикалық саясат (NEP) Канададағы бензиннің бөлшек сауда бағасын АҚШ-тан едәуір жоғары деңгейге көтерді, және бұл тенденция содан бері жалғасып келеді.
Throughout the 1950s, the 1960s, and the 1970s, the retail price of petroleum in Canada consistently remained close to the price of gasoline in the United States and was often lower than prices seen in the US, especially during the 1970s price spikes. The NEP, which raised the price of fuel in the West and coincided with a hike in provincial gas taxes in Ontario and Quebec, made the retail price of gasoline in Canada become noticeably higher than that of the US, a trend that has continued ever since.