Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күн дақтарын зерттеген ағылшын астрономы (1851–1928)
English astronomer studying sunspots (1851–1928)
Эдвард Уолтер Маундер (12 сәуір 1851 – 21 наурыз 1928) – ағылшын астрономы. Оның күн дақтары мен күннің магниттік циклын зерттеуі 1645-1715 жылдар аралығындағы, қазір Маундер минимумы деп белгілі кезеңді анықтауға әкелді.
Edward Walter Maunder (12 April 1851 – 21 March 1928) was an English astronomer. His study of sunspots and the solar magnetic cycle led to his identification of the period from 1645 to 1715 that is now known as the Maunder Minimum.
Ерте және жеке өмір
Маундер 1851 жылы Лондонда, Веслиан қоғамының пасторының кіші баласы болып дүниеге келді. Ол Лондон Король колледжінде оқыды, бірақ бітірген жоқ. Оқуын қаржыландыру үшін Лондон банкінде жұмыс істеді. 1873 жылы Маундер Корольдік обсерваторияға оралып, спектроскопиялық ассистент лауазымына тағайындалды. Одан көп ұзамай, 1875 жылы ол Эдит Ханна Бастинге үйленді, олар алты балаға: төрт ұлға (олардың біреуі нәресте шағында қайтыс болды) және екі қызға ие болды. 1888 жылы Эдит қайтыс болғаннан кейін, 1890 жылы ол Кембридждегі Гиртон колледжінде білім алған математик және астроном Энни Скотт Дилл Расселлмен (кейіннен Энни Расселл Маундер, 1868–1947) танысты, олар өмірінің соңына дейін бірлесіп жұмыс істеді. Ол 1890 жылдан 1895 жылға дейін обсерваторияда "әйел-есептеуші" ретінде жұмыс істеді. 1895 жылы Маундер мен Расселл үйленді. 1916 жылы Энни Маундер Корольдік астрономиялық қоғамға қабылданған алғашқы әйелдердің бірі болды.
Maunder was born in 1851, in London, the youngest child of a minister of the Wesleyan Society. He attended King's College London but never graduated. He took a job in a London bank to finance his studies. In 1873 Maunder returned to the Royal Observatory, taking a position as a spectroscopic assistant. Shortly after, in 1875, he married Edith Hannah Bustin, who gave birth to six children: four sons (one of whom died in infancy) and two daughters. Following the death of Edith in 1888, in 1890 he met Annie Scott Dill Russell (later Annie Russell Maunder, 1868–1947), a mathematician and astronomer educated at Girton College in Cambridge, with whom he collaborated for the remainder of his life. She worked as a "lady computer" at the Observatory from 1890 to 1895. In 1895 Maunder and Russell married. In 1916 Annie Maunder became one of the first women accepted by the Royal Astronomical Society.
Күнді бақылау
Обсерваториядағы Маундердің жұмысының бір бөлігі күн дақтарын фотоға түсіру және өлшеуді қамтиды, және осылайша ол күн дақтары пайда болатын күн ендіктерінің 11 жылдық цикл ішінде үлгілі түрде өзгеретінін байқады. 1891 жылдан бастап оған әйелі Энни Маундер көмектесті. 1904 жылы ол олардың нәтижелерін "көбелек" диаграммасы түрінде жариялады. Күн дақтарының гелиографиялық ендіктерінің өзгеруін іздеу үшін әртүрлі обсерваториялардың мүрағаттарынан ескі жазбаларды зерттеген Густав Спорердің жұмысын зерттегеннен кейін, Маундер 1890 жылы Корольдік астрономиялық қоғамға Спорердің қорытындылары туралы баяндама жасады және 1894 жылы жарияланған мақаласында 17-18 ғасырлардағы ұзаққа созылған күн дақтарының ең аз санының болуын көрсету үшін нәтижелерді талдады. Бастапқыда Спорер анықтаған кезең қазір Маундер минимумы деп аталады. Ол Батыс Индия, Лапландия, Үндістан, Алжир, Маврикий сияқты жерлерге сапар шегіп, байқаулар жүргізді. Оның соңғы күн тұтылуына арналған экспедициясы 1905 жылғы 30 тамыздағы Күн тұтылуын бақылау үшін Канада үкіметінің шақыруымен Лабрадорға жасалды.
Part of Maunder's job at the Observatory involved photographing and measuring sunspots, and in doing so he observed that the solar latitudes at which sunspots occur varies in a regular way over the course of the 11 year cycle. After 1891, he was assisted in his work by his wife Annie Maunder. In 1904, he published their results in the form of the "butterfly" diagram. After studying the work of Gustav Spörer, who examined old records from the different observatories archives looking for changes of the heliographic latitude of sunspots, Maunder presented a paper on Spörer's conclusions to the Royal Astronomical Society in 1890 and analyzed the results to show the presence of a prolonged sunspot minimum in the 17 18th century in a paper published in 1894. The period, recognised initially by Spörer, now bears the name Maunder minimum. He travelled extensively for observations going to places such as the West Indies, Lapland, India, Algiers, Mauritius. His last eclipse expedition was to Labrador for the Solar eclipse of 30 August 1905 at the invitation of the Canadian government.
Басқа астрономиялық бақылаулар
1882 жылы Маундер (және басқа да еуропалық астрономдар) "аурорлық сәуле" деп атаған бір құбылысты байқады; оның себебі әлі анықталмаған, ол түнгі шамшырақ бұлттарына немесе жоғарғы жанама доғаға ұқсас еді. Дегенмен, Маундер бұл құбылыстың бір көкжиектен екіншісіне жылдам қозғалатынын жазды, бұл түнгі шамшырақ бұлттарына немесе жоғарғы жанама доғаға сай келмейді. Сонымен қатар, жоғарғы жанама доға байқау жасалған түнгі уақытта пайда бола алмайды. Ол бұл байқауды аса күшті аурорлық белсенділік кезінде жасағандықтан, бұл ерекше аурорлық құбылыс деп ойлады, бірақ оны бұрын да, кейін де ешқашан көрген емес. Ол Марсты бақылап, Марстағы каналдар туралы пікірге күмәнмен қарады. Белгіленген дөңгелек дискілерді қолданып, визуалды тәжірибелер жүргізіп, каналдарды көру – оптикалық иллюзия екенін дұрыс анықтады. Сондай-ақ, ол Марста "біздің әлеміміздегідей" тіршілік болуы мүмкін емес деп сенді, себебі температураны теңестіретін желдер жоқ және орташа температура тым төмен. Марс пен Ай бетіндегі кратерлер оның және әйелі Эннидің құрметіне аталған.
In 1882 Maunder (and some other European astronomers) observed what he called an "auroral beam"; as yet unexplained, it had some similarity in appearance to either a noctilucent cloud or an upper tangent arc. However, Maunder wrote that the phenomenon moved rapidly from horizon to horizon, which would rule out a noctilucent cloud or upper tangent arc. Further, upper tangent arc cannot occur during nighttime when the observation was made. Since he made his observation during highly intense auroral activity, he assumed it was some extraordinary auroral phenomenon, though one he had never observed again before or after. He observed Mars and was a sceptic of the notion of Martian canals. He conducted visual experiments using marked circular disks which led him to conclude, correctly, that the viewing of canals arose as an optical illusion. Also he was convinced that there cannot be life "as in our world" on Mars, as there are no temperature equating winds and too low mean temperatures. Craters on Mars and the Moon were named in his and his wife Annie's honour.
Британдық астрономиялық қауымдастықтың құрылуы
1890 жылы Маундер Британдық астрономиялық қауымдастығының құрылуына белсенді түрткіс берді. Ол 1875 жылдан бері Корольдік астрономиялық қоғамның мүшесі болғанымен, Маундер астрономиямен қызығушылық танытқан, қоғамның барлық топтарынан және әсіресе әйелдерге есік ашық астрономдар қауымдастығын құруды қалаған. Маундер БАҚ журналының тұңғыш редакторы болды, кейін бұл қызметті оның әйелі Энни Маундер атқарды. Ол сонымен қатар 1892–1893 жылдары Марс секциясының директоры, 1900–1901 жылдары Жұлдыз түсі секциясының директоры, 1894–1896 жылдары президент, ал 1910–1925 жылдары Күн секциясының директоры қызметін атқарды. Оның үлкен ағасы Томас Фрид Маундер (1841–1935) 38 жыл бойы қауымдастықтың негізін қалаушысы және хатшысы болды.
In 1890, Maunder was a driving force in the foundation of the British Astronomical Association. Although he had been fellow of the Royal Astronomical Society since 1875, Maunder wanted an association of astronomers open to every person interested in astronomy, from every class of society, and especially open for women. Maunder was the first editor of the Journal of the BAA, an office later taken by his wife Annie Maunder. He was also director of its Mars Section 1892–1893, the Star Colour Section 1900–1901, President 1894 1896 and finally Solar Section director 1910–1925. His older brother, Thomas Frid Maunder (1841–1935), was a co founder and secretary of the Association for 38 years.
Жарияланымдар
Маундер, Э. Уолтер (1900). Гринвич корольдік обсерваториясы. Алғашқы басылым: Лондон: Діни трактаттар қоғамы.
Maunder, E. Walter (1900). The Royal Observatory, Greenwich—Original publication: London: The Religious Tract Society
Еске алу
2022 жылы English Heritage Энни мен Уолтер Маундердің Лондонның Броклидегі бұрынғы үйлерінде көгілдір тақтамен еске алынатынын сол жылы хабарлады. Маундерлер "Аспан мен оның тарихы" кітабын Броклиде тұрғанда жазған.
In 2022 English Heritage announced that Annie and Walter Maunder would be commemorated with a blue plaque at their former home in Brockley, London, later that year. The Maunders wrote The Heavens and their Story while they were living in Brockley.