Кіріспе

Венесуэладағы бұқаралық ақпарат құралдары елдің бұқаралық және таңдаулы жаңалықтар мен ақпараттық коммуникациялар инфрақұрылымын құрайды. Сондықтан, Венесуэланың БАҚ-ы түрлі байланыс құралдарынан тұрады: теледидар, радио, газеттер, журналдар, кино, сондай-ақ интернетке негізделген жаңалықтар сайттары мен веб-сайттар. Венесуэла сонымен қатар дамыған музыка индустриясымен және өнер саласымен мақтанады. 2003 жылдан бері Freedom House Венесуэланы баспасөз бостандығы тұрғысынан "еркін емес" деп бағалап келеді. Freedom House-тың түсіндіруінше, Венесуэланың баспасөз бостандығы Уго Чавестің 15 жылдық билігі кезеңінде төмендеген, себебі Венесуэла үкіметінің БАҚ-қа қатысы баспасөз бостандығының күрт төмендеуіне және үкіметтік ақпараттық құрылымның кеңеюіне әкелді. Венесуэладағы цензураға байланысты әлеуметтік желілер мен басқа да әдістер венесуэлалықтар үшін маңызды коммуникация құралдарына айналды, ал әлеуметтік медиа – балама ақпарат көзі ретінде қалыптасты. Қазіргі таңдағы деректер бойынша, Венесуэлада Twitter қолданушыларының саны бойынша әлемде төртінші орында тұр.

Шолу

Негізгі төрт жеке телеарна – RCTV (1951–2007), Televen, Venevisión және тәулік бойы жаңалықтар тарататын Globovisión арнасы. Мемлекеттік телеарналарға Venezolana de Televisión, TVes, ViVe және teleSUR кіреді. Сонымен қатар, жергілікті қоғамдық басқарудағы телеарналар да бар, мысалы, Televisora Comunitaria del Oeste de Caracas (CatiaTVe). Венесуэла үкіметі сондай-ақ Avila TV, Buena TV, Asamblea Nacional TV (ANTV), Agencia Bolivariana de Noticias телеарналарын басқарады және Латын Америкасы желісі TeleSUR-дің көп бөлігін қаржыландырады. Венесуэланың ірі газеттері – El Nacional, Últimas Noticias және El Universal; олардың барлығы жекеменшік компаниялар және Каракас қаласында орналасқан. Аймақтық газеттер де көптеп таралған.

Демократиялық кезең

Венесуэла теледидары бар әлемдегі тоғызыншы ел болды, ол 1952 жылы Маркос Перес Хименес тарапынан енгізілді. 1963 жылы венесуэлалық үй шаруашылықтарының төрттен бірінде теледидар болды; бұл көрсеткіш 1969 жылы 45%-ға, ал 1982 жылы 85%-ға дейін өсті. 1970 жылдары Венесуэла Аргентинаны Оңтүстік Американың ең урбанизацияланған елі ретінде озып кетті. Қалаланудың коммуникацияны жеңілдету артықшылықтары әлеуметтік мәселелермен өтелді.

Боливарлық революция

Венесуэланың бұқаралық ақпарат құралдары 1998 жылы Уго Чавестің президент болып сайлануынан кейін, ол Венесуэла үшін ұсынған өзгерістерді қолдап, бастапқыда оны қолдады. Бірақ, бұқаралық ақпарат құралдары Венесуэладағы "жағымсыз жағдайлар" туралы хабарлаған кезде, Чавес үкіметі тәуелсіз ақпарат құралдарын қарсыласы ретінде қарастыра бастады. Венесуэланың тәуелсіз баспасөзі, ол экономиканы және Венесуэланың демократиясын қиратады деп қорқып, Чавесқа қарсы шықты. Чавес үкіметі жауап ретінде ақпарат құралдарының жұмысын тоқтатуға немесе айыппұл салуға алып келетін заңдар қабылдады. Сонымен қатар, Чавес және оның шенеуніктері журналистерді аты-жөнімен атап, ақпарат құралдарына қарсы күресті. Бұл ақпарат құралдарының өкілдерін ашуландырып, сенімсіз жарияланымдар мен хабарларға себеп болды. 2004 жылы радио және теледидардағы әлеуметтік жауапкершілік туралы заң қабылданды, ал 2010 жылы ол интернет және әлеуметтік желілерге де таратылды, бұл заң ақпарат құралдары компанияларына "хабарламалардың таралуын кез келген кешігусіз шектеуге арналған механизмдерді құруды" талап етеді. 2013 жылы Чавес қайтыс болған кезде, ол Венесуэладағы ақпарат құралдарының атмосферасын өзгертіп кетті, оған қарсы болған ақпарат құралдары үнсіз қалды, ал мемлекеттік ақпарат құралдары кеңейді. Венесуэла үкіметі ақпарат құралдары үшін валюта бағамын манипуляциялап, олардың ресурстарды импорттауына немесе оларға ауыр айыппұл салуына мүмкіндік бермейтін жағдай жасады.

Журналистика

El Tiempo (Anzoátegui) газетінің мақаласында журналистер газеттер және ұйымдар сияқты дәстүрлі БАҚ-тан веб-сайттарға көшу себептерін түсіндіреді. Журналистер Cadena Capriles ұйымы мен El Universal сатылғаннан кейін цензураға ұшырады деген айыптауларға байланысты интернетте тыныс алғанын айтты. Кейбір журналистер тіпті өздерінің веб-сайттарын құрды, бірақ бұл оңай болмады. Соның ішінде "Жылаңаш жаңалықтар" үлгісімен жасалған венесуэлалық "Desnudando La Noticia" (Жаңалықты ашып көрсету) сайты да бар.

Әлеуметтік желілер

Венесуэлада үкіметтік цензура баспасөз бостандығына кедергі келтіргендіктен, әлеуметтік желілерді пайдалану маңызды болып үлкейді.

Газеттер

Ірі газет ұйымдарына El Universal (Каракас) және El Nacional (Каракас) кіреді. 2014 жылы ел бойынша газеттер қағаз тапшылығы туралы хабарлады және олардың қоры таусылды, нәтижесінде клиенттерге қызмет көрсету көлемі қысқарды. Осыған қарамастан, Венесуэла үкіметі 2014 жылдың қыркүйегінде екі жаңа мемлекеттік газет құрылатынын жариялады. 2014 жылдың қазан айында ПСУВ-тың үгіт-насихат, агитация және коммуникация комиссиясының вице-президенті Эрнесто Вильегас Венесуэла үкіметінің Diario Vea газетін сатып алғанын мәлімдеді. 2013 жылы Венесуэлада 90 газет таралымда болды. Президент Николас Мадуро сайланғаннан кейін, 2013 және 2018 жылдар аралығында Венесуэладағы 55 газет қиындықтар мен үкіметтік цензураға байланысты таралымды тоқтатты. 2019 жылға қарай Венесуэлада таралатын газеттердің саны 28-ге дейін азайды. Freedom House Венесуэланың баспасөз бостандығы Уго Чавестің "15 жылдық билігі" кезеңінде төмендегенін түсіндіріп, Венесуэла үкіметінің БАҚ-пен қарым-қатынасы "баспасөз бостандығының күрт төмендеуіне және үкіметтік ақпараттық құрылымның күрт кеңеюіне әкелді" деді. Венесуэланың Ұлттық телекоммуникациялар комиссиясы (CONATEL) "демократиялық қауіпсіздікке" қауіп төндіргенін айтып, жеке БАҚ-қа ауыр айыппұлдар салды. Бұл заң сондай-ақ барлық БАҚ-тан тікелей эфирде мемлекеттік хабарларды (каденулерді) таратуды талап етеді, олар "үкіметтің жиі, кездейсоқ және тұрақты бағдарламаларды ескермейтін түрде шығарады". Америка мемлекеттері ұйымының Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық комиссиясының 2013 жылғы жылдық есебінде "Венесуэланың Қылмыстық кодексі, әскери сот жүйесінің органикалық кодексі және радио, теледидар және электрондық ақпарат құралдарындағы әлеуметтік жауапкершілік туралы заң (Resorte Law) сөз бостандығына қатысты Америкааралық стандарттарға сәйкес келмейтін бөлімдері бар" делінген. Олар сондай-ақ үкімет өкілдерінің БАҚ-қа шабуыл жасағанын хабарлады. Билік өкілдері БАҚ-тың жұмысына және жабдықтарына қол сұғып, журналистерді тұтқындап, тергеуде, журналистердің пікір білдіргені үшін түрмеге қамау, журналистерді тыңшы деп айыптау және сайлаудағы бұзушылықтар туралы хабарлаған журналистерді тұтқындау туралы көптеген жағдайлар тіркелді. БАҚ қызметкерлері үкімет өкілдері тарапынан физикалық және сөздік шабуылға ұшырады, оларға және олардың отбасыларына өлім қаупі төндірілді, Хьюго Чавестің қайтысынан кейін үкімет жақтастары мен билік өкілдері тарапынан қорқытулар жасалды. Картинистерге, журналистерге, жазушылар мен суретшілерге "телефон қосылыстары, ұялы телефондарына жіберілген мәтіндік хабарламалар және Twitter әлеуметтік желісі арқылы" өлім қаупі төндірілді. Радиоға берген сұхбатында Николас Мадуро сайлаудан кейін елдегі зорлық-зомбылыққа Телевенді кінәлады және Глобовизионды "фашистік" деп айыптады. Венесуэла үкіметі мемлекеттік БАҚ-тарды ресми шараларға және Ұлттық Ассамблея сияқты орындарға қатысуға рұқсат бермегені үшін де айыпталды, онда тек үкіметтік БАҚ-тар ғана қатыса алады. Human Rights Watch ұйымының 2014 жылғы Дүниежүзілік есебінде Венесуэла үкіметі "БАҚ-ты реттеу үшін өкілеттіктерін кеңейтіп, теріс пайдаланды" делінген. Есепте "үкіметке қарсы сын пікірлер әлі де бірнеше газеттер мен кейбір радиостанцияларда кездеседі, бірақ үкімет тарапынан жазалаудан қорқу өзін-өзі цензуралауды үлкен проблемаға айналдырды" делінген. Сонымен қатар, есеп телекоммуникация туралы заңға енгізілген өзгерістерді де сынға алды, онда үкіметтің "ұлт мүддесіне оңтайлы" болған жағдайда жеке БАҚ-қа берілген лицензияны алуға мүмкіндігі бар еді. 2015 жылы Баспасөз және қоғам институтының (IPYS) есебінде 2010-2015 жылдар аралығында 25-тен астам БАҚ ұйымының меншігі өзгергені, жаңа иелерінің жергілікті және ұлттық үкіметпен "тікелей байланыста" болғаны және шавизммен байланысты екені хабарланды.

БАҚ-қа шабуыл жасау

Америка мемлекеттері ұйымының Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық комиссиясы 2013 жылғы жылдық есебінде "Венесуэла үкіметінің мүдделеріне қарсы идеяларды, пікірлерді білдіретін немесе ақпарат тарататын журналистерді, коммуникаторларды және оппозиция мүшелерін қаралау үшін мемлекеттік лауазым иелерінің тұрақты түрде жала жабушылық мәлімдемелері туралы" ақпарат алғанын хабарлады. Президент Мадуро бұқаралық ақпарат құралдарын жиі "психологиялық соғыс", "медиалық терроризм", "ұлта оңшыл" және "білімсіз, жаман және манипуляторлар" деп айыптады. Президент Мадуро El Nacional газетін "El Nazi–onal" деп атап, "[El Nacional сатып алу – күнделікті муриат қышқылын сатып алып, таңғы ас ретінде ішумен тең. Расында, ол у! Мен оған сенбеймін, ешкімге де, тіпті оппозиция өкілдеріне де ұсынбаймын, себебі сенсеңіз, жаман әсер қалдырады]" деді. Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық комиссиясы Венесуэлада "барлық идеялар мен пікірлерге құрмет және төзімділік атмосферасын қалыптастырудың" маңыздылығын атап өтті.

Цензура

Венесуэладағы интернет еркіндігі 2017 жылы төмендеді. Ел интернет цензурасының және онлайн бақылаудың күшеюіне қарай ұмтылып барады. Наразылық білдірушілер өз алаңдаушылықтарын жеткізу үшін әлеуметтік желілерді пайдалануда. Бұл ел үкіметінің контентті сүзгілеу және онлайн қадағалау жүргізуіне себеп болды. Үкімет интернетті жеккөрушілік сөздерді тарату үшін қолдануда деп түсіндіреді.

Баламалық ақпарат құралдары

Бұқаралық ақпарат құралдарын қорғау ұйымдарының мәліметінше, венесуэлалықтар "мемлекеттік бақылаудың күшеюіне байланысты газеттер мен телеарналар қиындыққа тап болғандықтан, басқа амалдарға жүгінуге мәжбүр болды", соның салдарынан үлкендеген үрдіс ретінде венесуэлалықтар үкіметтік цензураны айналып өту үшін онлайн жаңалықтар құралдарын пайдалануда. Informe21, El Diario de Caracas, La Patilla Agencia Carabobeña de Noticias және Efecto Cocuyo сияқты сайттар цензураға қарсы тұру үшін пайда болды.