Кіріспе

Байланыстардың жалпы шолуы

Венесуэланың сыртқы қатынастары ХХ ғасырдың басынан бері АҚШ-пен ерекше жақын болды. Алайда, 1998 жылы Уго Чавес Венесуэла президенті болып сайланғаннан бастап, Венесуэланың сыртқы саясаты бұрынғы үкіметтердің саясатынан күрт өзгеше болды. Сыртқы саясаттың бұл бағыты қазіргі президент Николас Мадуро басшылығымен де жалғасуда. 2019 жылдан 2023 жылға дейін Хуан Гуайдо Венесуэла президенттігіне талас жасады. Кейбір елдер Мадуроның орнына оны президент деп мойындады.

Океания

2008 жылдың қазан айында Соломон аралдарының премьер-министрі Дерек Сикуа Венесуэламен экономикалық қарым-қатынас орнатуға ұмтылды, Венесуэланың салыстырмалы түрде арзан мұнайынан пайда көруді мақсат етті. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы тұсында, егер Соломон аралдары шикі венесуэлалық мұнайды импорттап, оны қайта өңдеп, содан кейін көрші елдерге экспорттаса, бұл Соломон аралдарының тұрғындары үшін мұнай бағасын төмендетіп, экономиканы жандандырады деп есептелді.

Америка мемлекеттерінің ұйымы

Географиялық орналасуына байланысты Венесуэла "Америкалық мемлекеттер ұйымының Хартиясына (А 41)" қол қойған "Америкалық мемлекеттер ұйымының (АА) 1948 жылғы 30 сәуірдегі" мүшелерінің бірі болды. 1951 жылғы 21 желтоқсанда Венесуэла "Хартияның 145-бабына сәйкес" келісімді ратификациялады. Келісімді қарастырғанда, ОАҰ келісімінің жиырма екі тараудан тұратын үш бөлігі бар екеніне назар аудару керек. ОАҰ веб-сайтына сәйкес, "XXI тарау РАТИФИКАЦИЯЛАУ ЖӘНЕ ҚҰНЫСҚА ЕНУ, 141-бап" ОАҰ Шарты немесе Хартиясы "Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшылығы арқылы тіркеледі". Тринидад және Тобаго халқы жылдар бойы венесуэлалықтардың жомарттығынан үлкен пайда көрді, бұл олардың сыйлау және бөлісу қабілетімен байланысты болды немесе Шарттың баптарымен бөлісу құралы ретінде қамтамасыз етілді, және олар оған риза. 2017 жылдың 26 сәуірінде Венесуэла ОАҰ-дан шығуға ниетті екенін мәлімдеді. Венесуэланың сыртқы істер министрі Делси Родригес президент Николас Мадуроның 2017 жылдың 27 сәуірінде Венесуэланың мүшелігінен ресми түрде бас тартуды жоспарлап отырғанын айтты. Елдің ресми түрде кетуіне екі жыл қажет болады. Осы кезеңде ел ОАҰ жұмысына қатысуды жоспарламайды.

Американың саммиттері

Америка саммиттері – Батыс жарты шардағы мемлекеттер мен үкімет басшыларының институционалды жиналыстары болып табылады, онда көшбасшылар ортақ саясат мәселелерін талқылайды, ортақ құндылықтарды бекітеді және Америкадағы қалыпты және жаңа проблемаларды шешу үшін ұлттық және аймақтық деңгейде біріккен шараларға міндеттенеді. Бүгінгі күнге дейін Америка саммиттері жеті рет өткен. Сонымен қатар, 1996 мен 2004 жылдар аралығында кем дегенде екі арнайы кездесу ұйымдастырылды. 2001 жылы Канаданың Квебек қаласында өткен «Үшінші саммитте» лидерлер сыртқы істер министрлеріне 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Лимада қабылданған Америкааралық демократиялық хартаны дайындауды тапсырды. 2018 жылы Перу Американың сегізінші саммитін қабылдайды. Түпкі халықтарға қатысты ҰАҚ-тың (OAS) позициясы жылдар бойы дамып келе жатқан сияқты. ҰАҚ сайтындағы мәліметтерге сәйкес, келесі мәлімдемелер ҰАҚ-тың ILSA-ға қатысты позициясын көрсетеді: «ҰАҚ Американың түпкі халықтары лидерлерінің саммитін ұйымдастыруға қолдау көрсетті және оған қатысты». ҰАҚ сайтында жазылғандай, «Гемісфера мемлекет басшыларының соңғы мәлімдемесі 2009 жылғы Испания портының міндеттемелері туралы декларациясындағы 86-тармақта» жарияланды. Американың түпкі тұрғындарының құқықтары туралы декларацияның жобасы – жұмыс құжаты болып көрінеді. Сайттағы мәліметтерге сәйкес, осы салада консенсус іздеу жөніндегі келіссөздердің соңғы «кездесуі» 18-ші кездесу болып тіркелген және 2015 жылдың мамыр айында өткізілді.

Бетанкур доктринасы

Бетанкур доктринасы, Венесуэланың демократиялық дәуірінің алғашқы президенттерінің бірі Ромуло Бетанкурдың есімімен аталады, онда Венесуэла әскери төңкерістер нәтижесінде құрылған үкіметтермен дипломатиялық қарым-қатынас орнатудан бас тартты, және бұл доктринаны Венесуэланың демократиялық дәуірінің алғашқы екі президенті де сақтады. Бұл доктрина көп мақтағанмен, Латын Америкасының көптеген елдері сайланбаған режимдердің билігіне өткендіктен, Венесуэла бірте-бірте оқшауланды.

Венесуэла мүше болып табылатын басқа да халықаралық ұйымдар

Демократиялық дәуірде Венесуэла Симон Боливардың идеалдарын әртүрлі тәсілдермен іске асыруға тырысты. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ) және оған байланысты мекемелерге белсенді мүшелігін сақтап, Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы (ОПЕК), Америка мемлекеттері ұйымы (ОАД) және оған байланысты ұйымдар, сондай-ақ көптеген басқа да әлемдік және жарты шарлық ұйымдарға қатысты. Осы форумдардың барлығында Венесуэла басқа демократиялық елдермен бірге тұрды. Венесуэла мен АҚШ бірнеше халықаралық ұйымдардың, соның ішінде БҰҰ-ның Халықаралық валюта қоры, Әлемдік банк және Әлемдік сауда ұйымы сияқты байланысты мекемелердің мүшелері болып табылады. 2019 жылдың қазан айында Венесуэла Бразилия және Коста-Рикамен бірге Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің екі орынға үміткер болды және 193 мүшелі Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының құпия дауыс беруі нәтижесінде 105 дауыспен сайланды. Бразилия 153 дауыспен қайта сайланды, ал Коста-Рика 96 дауыс жинап, сайлауға Венесуэланың қарсыласы ретінде кірді. АҚШ, Лима тобы және адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар Венесуэланың сайлануына қарсы лоббилік жұмыс жүргізді. БҰҰ Бас Ассамблеясы 2019 жылдың қазан айында Венесуэланы Адам құқықтары жөніндегі кеңеске қосуға дауыс берген кезде, БҰҰ-дағы АҚШ елшісі Келли Крафт: «105 елдің адам өмірі мен қадір-қасиетіне жасалған осы құрметсіздікті қолдап дауыс бергеніне жеке өзім қатты ренжідім. Бұл Адам құқықтары жөніндегі кеңестің жұмысындағы мәселелердің айқын дәлелі және АҚШ неліктен одан шығып кеткенін көрсетеді» деп мәлімдеді. Венесуэла басқа елдерден жеткізілген гуманитарлық көмекті өз халқынан жасырды және азық-түлік пен медициналық көмек алмасу шартымен сайлаушыларын манипуляциялады деген айыптар тағылды. Кеңес өзінің құрамында адам құқықтарын бұзуда күдіктелген мүшелерді қабылдағаны үшін жиі сыналып келді.

Шекаралық дау

Венесуэла Эссекибо өзенінің батысындағы Гайананың көп бөлігіне құқық таластап отыр, бұл дау 19-шы ғасырдың басына дейін жетеді және 1895 жылғы Венесуэла дағдарысына әкеп соқты. Венесуэла шығанағында Колумбиямен теңіз шекарасы дауы да бар. Бұған қоса, ел Кариб теңізінде орналасқан Авес аралдары үшін Доминикамен теңіз шекарасы дауында да қатысуда.