Кіріспе
Тетфорд – Англияның Норфолк графтығындағы Брекленд ауданындағы базарлық қала және азаматтық округ. Ол Норвич пен Лондон қалалары арасындағы A11 тас жолында, Тетфорд орманының шығысында орналасқан. 2011 жылы оның халқы 24 340 адамды құрады. Тетфордта темір ғасырынан бері елді мекендер болған, ал қаланың бір бөлігі Нормандер басып алғанға дейін пайда болған; Тетфорд қамалы одан кейін салынысқан. Роджер Бигод 1104 жылы Әулие Марияның Клюнийлік монастырына негіз салды, ол Тетфордтағы ең ірі және маңызды діни орталыққа айналды. Қала монастырларды таратудан, соның ішінде қамалдың қирауынан ауыр зардап шекті, бірақ 1574 жылы Елизавета I қалалық хартаны бекіткен кезде қайта жаңғыртылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетфорд Лондоннан адамдарды қабылдап, "артық халықтан құралған қалаға" айналды, нәтижесінде халқы күрт өсті. Тетфорд теміржол станциясы Брекленд желісінде орналасқан және Шығыс Англиядағы 19 ғасырдың теміржол сәулетінің ең жақсы сақталған үлгілерінің бірі болып табылады.
Thetford is a market town and civil parish in the Breckland District of Norfolk, England. It is on the A11 road between Norwich and London, just east of Thetford Forest. The civil parish, covering an area of , in 2011 had a population of 24,340. There has been a settlement at Thetford since the Iron Age, and parts of the town predate the Norman Conquest; Thetford Castle was established shortly thereafter. Roger Bigod founded the Cluniac Priory of St Mary in 1104, which became the largest and most important religious institution in Thetford. The town was badly hit by the Dissolution of the Monasteries, including the castle's destruction, but was rebuilt in 1574 when Elizabeth I established a town charter. After World War II, Thetford became an "overspill town", taking people from London, as a result of which its population increased substantially. Thetford railway station is located on the Breckland line and is one of the best surviving pieces of 19th century railway architecture in East Anglia.
Атауы
Тетфорд атауының шығу тегі белгісіз. Бұл жер Кіші Оуз өзенінің маңызды арқауы болғандықтан, елді мекен атын аңглосаксондық Теодорд немесе "халықтың арқауы" деген сөзден алған болуы мүмкін. Жақын жердегі Тет өзенінің аты осы арқаудан немесе кейінірек пайда болған елді мекеннен алынған-алыпты, бірақ бұл да нақты белгісіз.
Ерте тарих
Брекленд б.з.д. 2000 жылы шақ тас құралдарын табу үшін қазба алаңы ретінде пайдаланылды. Темір дәуірінде Тетфорд қамалы орналасқан Икнилд жолында бекініс салынды. Тетфорд, Темір дәуірінің соңы мен ерте римдік кезеңде Ицени тайпасының маңызды орталығы болды, оның ішінде Касл-Хилл және Галлоус-Хилл ерекше атақты жерлер еді. Саксон дәуірінде ол шығыс Гептархияның бас орталығы болды және жергілікті халық пен викинг шабуылшылары арасындағы тұрақты шайқастардың куәсі болды. 9-ғасырда Тетфордта монета соғу ошағы салынды. Кнут патша тұсынан бастап Джон патшаның билігіне дейін Тетфордта соғылған монеталардың дәлелдері табылды. 1020 жыл шамасында монастырь құрылды, ал 1066 жылғы нормандық жаулап алудан бұрын грамматикалық мектеп жұмыс істеді. Қала Эдуард Исповедник (1042–1066) тұсында зор өркендеді, бір кезде Тетфордта 944 еркін қала тұрғыны өмір сүрді. 1086 жылғы «Соңғы сот кітабында» Тетфорд халқы 4000 мен 4500 адамға дейін жеткені айтылады, бұл сол кезде Ұлыбританиядағы алтыншы ірі қала болған. Епископтық 1071 жылы Солтүстік Элмхемнен көшіріліп, 1096 жылы Норвичке көшкенге дейін Тетфордта орналасты. 1067–1069 жылдары Тетфорд қамалы Кастл-Хиллдегі Темір дәуіріндегі бекіністің орнында салынды. Оны Шығыс Англия графы Ральф Гуадер немесе оның орнын басып алған Роджер Бигод салған деп есептеледі, ол Суффолк графтығында Бунгей және Фрамлингем қамалдарын салуға бұйрық бергені мәлім. 1104 жылы Бигод Клюнийлік Сент-Мэри монастырына негіз салды. Монастырь тез өсіп, Лиуэстен монахтардың көптеп келуіне байланысты, 1107 жылы өзеннің арғы бетіне, бүгінгі күні қираған жері орналасқан үлкен аумаққа көшірілді. Ол Тетфордтағы ең ірі және маңызды діни орталыққа айналды. Норфолк Ленті сот отырыстары 1264 жылдан бастап Тетфордта өтті, себебі Норфолк және Саффолк округтері үшін жалғыз сот болды. Тетфорд екі округтің шекарасына жақын болғандықтан, екеуі үшін де ыңғайлы болды. Бірақ көптеген талаптардан кейін 1832 жылы оларды Норвичке көшіру туралы Парламент актісі қабылданды. 1373 жылы Ланкастер герцогы Джон Гант қаланың әкімшілік құрылымын өзгертіп, қала әкімін ең маңызды лауазымға көтерді, ал сот орындаушысы мен сот тергеушісі оған есеп беруге міндеттелді. Тетфордтың өз сот дәрігері, соттары мен заң қызметкерлері болды, олар Норфолк және Саффолк округтеріне тәуелді емес еді.
Тюдор тарихынан бүгінгі күнге дейін
Генрих VIII 1527 жылы Тетфордты бағалау үшін комиссия құрамына Анна Болейннің әкесі Томасты жіберді. Комиссияның қорытындысы бойынша, қала "үлкен құлдырау мен тоқырауға" ұшыраған және қала тұрғындары патшаға тиесілі жалдау ақысы мен алымдарды бекерге жұмсаған. Тетфорд 1530 және 1540 жылдары монастырларды таратудан ауыр зардап шекті. 1539 жылы қала әкімдері мен бургестер Томас Кромвельге ресми шағымданып, қала тұрғындарының көпшілігі өте кедейлікке түседі, себебі олардың күнкөрісі Тетфордқа келетін паломниктерге байланысты болды деп мәлімдеді. Тетфорд монастыры 1540 жылы жабылып, Норфолк графының үшінші герцогы Томас Ховардтың меншігіне өтті. 1574 жылы Елизавета I қалаға жарғы берді, ол қала басқарушы органы – мэр, он бурге және жиырма қарапайым тұрғыннан тұратын құрамды құрды. Олар гильдия залында жиналып, қаланың басты көшелерін, үйлерін және дүкендерін қайта жаңартуға кірісті. Елизавета 27 тамыз күні 1578 жылы Тетфордқа жағдайды тексеру үшін келді және сэр Эдвард Клеренің үйінде, қазіргі Нуннери Плейсте, құпия кеңес отырысын өткізді. Қаладағы құлдыраған монастырь мен діни ғимараттардың материалдары Корольдік үй мен Тетфордтағы басқа да ғимараттарды салу кезінде құрылыс шығындарын үнемдеу үшін пайдаланылды. 1835 жылы Тетфордтың ескі корпорациясы таратылып, жаңасы – мэр, төрт альдермен және он екі кеңесші құрылды. Қала 1868 жылға дейін екі депутатпен өкілдік етті, содан кейін Шотландияға бір орынды жоғалтты. Багам аралдарындағы Инагуада туған доктор Аллан Глайзер Миннс 1904 жылы Тетфордтың мэрі болып сайланғанда Ұлыбританиядағы алғашқы қара нәсілді мэр атанды. 1912 жылы 30 000-нан астам әскер қала сыртындағы далалық жерде әскери маневрлерге қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыста қаладан 700-ден астам адам шайқасты, ал 1921 жылы соғыста қаза тапқан 100-ден астам ер адамның есімдерімен ескерткіш орнатылды. 1915 жылдың басында орманды және құмды аймақтарда алғашқы танктың сынақтары толық құпияда жүргізілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде Тетфордта шамамен 5000 адам тұрды. 1950 жылдары қалалық кеңес Лондон округімен бірлесіп, лондондықтар мен бірнеше кәсіпорындарды Тетфордқа көшіру және халық санын екі есеге арттыру жоспарын жасады.
География
Тетфорд Норфолк окрусының оңтүстігінде, Саффолк окрусымен шекараға жақын орналасқан. Көлікпен Кембриджден солтүстік-шығысқа қарай 54 шақырым, ал Норвичтен оңтүстік-батысқа қарай 49 шақырым жерде жатыр. Ол Кіші Оуз өзенінің жағасында орналасқан. Тетфордтың батыс жағында қарағайлармен қалың орманды Тетфорд орман жатыр. Бреттенхам Хит Ұлттық табиғи қорығы солтүстік-шығыста, Рудхам шағын ауылына жақын орналасқан. Тетфордтың оңтүстік-шығысында 200 акрға жуық аумақты алып жатқан Нуннери Лейкс табиғи қорығы бар, онда жазық дала, орман, батпақ және ашық сулы жерлер, сондай-ақ жолдар кездеседі. 2007 жылдың наурыз айында фабрика 350 жұмыс орнын жоғалтып, Тетфордтағы жұмыс күшінің үштен екі бөлігін қысқартып, ал 2010 жылы фабрика толығымен жабылды. 2018 жылдың қаңтар айында фабрика орнында жаңа сауда орталығы мен мейрамхана салуға рұқсат берілгені хабарланды. Бұл жобаны Stapleford Thetford Ltd компаниясы Thetford Cambridge Norwich Technology Corridor аясында бастады. Базар сейсенбі және сенбі күндері қала орталығындағы Тетфорд гильдия залының сыртында өткізіледі. Британдық Орнитология қорының бас кеңсесі Тетфордтағы монастырда орналасқан.
Көрнекті орындар
Тетфордта Реформация кезінде жабылған Тетфорд қамалының және Тетфорд монастырының қираған қалдықтары сақталған. II санаттағы ағаштан жасалған Белл тавернасы алғаш рет 1493 жылы тіркелген, және 1845 жылға дейін Норвич-Лондон жолындағы дилижанс тавернасы ретінде пайдаланылды, содан кейін теміржолмен байланысты болды. Black Horse пабы 18 ғасырдың ортасына дейін сақталып келген және II санаттағы ескертуіш болып табылады. Тетфорд Уоррен Лоджы шамамен 1400 жылы Тетфорд монастырының преоры аңшыларды және қарақшыларды браконьерлерден қорғау үшін салған, кейіннен ол қоян аулау үшін пайдаланылды. Чарльз Бэррелл мұражайы 1991 жылы Тетфордтағы Минстергейттегі Чарльз Бэррелл және ұлдарының бұрынғы бояу шеберханасында ашылды. Мұражай бу күшіне және бу көлігіне арналған. Ежелгі үй мұражайы Уайт-Харт көшесіндегі еменнен жасалған Тюдор саудагерінің үйінде орналасқан. Онда Тетфорд қазынасының көшірмелері және отын, қоян ұялары және жабайы табиғат туралы көптеген көрмелер бар. Тетфорд академиясы, Норфолк, 2010 жылдың қыркүйек айында Чарльз Бэррелл гуманитарлық мектебі мен Розмари Маскер орта мектебінің бірігуі нәтижесінде құрылды.
Мәдениет
BBC телехикаясы "Атаның әскері" сериалының сыртқы түсірілімдері қаланың өзінде және оның төңірегінде жүргізілді, Тетфордтың шақыр тастан салынған ғимараттары "Уолмингтон-он-Си" қаласын сомдады. "Атаның әскері" мұражайы Тетфорд қалалық әкімшілігінің ғимаратының бір бөлігінде орналасқан.
Медиа
Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC East және ITV Anglia ұсынады. Теледидар сигналдары Такольнестон және жергілікті қайта таратушы станциялардан қабылданады. Қаланың жергілікті радиостанциялары: BBC Radio Norfolk 104.4 FM, Greatest Hits Radio Norfolk & North Suffolk 96.7 FM, Heart East 102.4 FM және Тетфорд радиосы – қоғамдық радиостанция. Жергілікті газеттер – «Тетфорд және Брэндон Таймс» және «Шығыс Күнделікті баспасөз».
Спорт
Жергілікті футбол клубы «Тетфорд Таун» Шығыс округтер футбол лигасынде ойнайды. «Тетфорд Регби Одағы» футбол клубы Тетфордтың шетінде, Мундфорд Роудта орналасқан, ал оның бірінші командасы Шығыс округтер – Лондон 3 лигасында өнер көрсетеді. «Тетфорд Таун» крикет клубының екі ересек командасы Норфолк крикет альянсында, ал біреуі Норфолк достық альянсында бақ сынасады. Клубта жасөсперімдер бөлімі де өте жақсы дамыған. «Тетфорд Дельфинс» деп аталатын жүзу командасы Брекленд демалыс орталығының «Waterworld» бассейндерінде жаттығу өткізеді. Әлем чемпионы Крисси Веллингтон бұл жүзу клубының бұрынғы мүшесі. Тетфорд Гольф клубы, қаланың солтүстік-батысындағы Тетфорд Орман паркінде 1912 жылы құрылған. Оның ойын алаңының алғашқы жобасын Чарльз Х. Мейо жасаса, кейін Джеймс Брейд және Филип Маккензи Росс өзгерістер енгізген. Екінші Тетфорд айналма жолының салынуы салдарынан бес ойын алаңы жойылды, оларды Камерон Синклер мен Дональд Стил қайта жаңартуға мәжбүр болды.
Көлік
Тетфорд теміржол станциясы 1845 жылы ашылды. Станция ғимараты нео-жакобин стилінде жобаланған және жергілікті Брекланд кремнісінен салынған, ал 1889 жылы кеңейтілген. Бұл Шығыс Англиядағы теміржол ғимараттарының ең жақсы сақталған кешендерінің бірі болып табылады, онда 19 ғасырдан жеткен тоғыз жеке ғимарат бар, және 1971 жылдан бері II санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген. Тетфордтан Бьюри Сент-Эдмундсқа дейінгі теміржол желісі 1876 жылдың 1 наурызында ашылды және қаладағы екінші станцияны қамтыды. Желі 1953 жылы жолаушылар тасымалы үшін, ал 1960 жылы жүк тасымалы үшін жабылды. Қала Лондон мен Норвич арасындағы тарихи бұрылыс жолында орналасқан, ол кейін A11 атанды. Бірінші айналма жол 1968 жылы, ал екіншісі 1987 жылы ашылды. 2014 жылдың желтоқсанында Тетфордтан Лондонға қарай жоғары жылдамдықты екі қатарлы тас жол ашылды, ол Элведен арқылы өтетін бір қатарлы тас жолды жойды. Қала арқылы өтетін басқа маңызды жолдар – Колчестерден Кингс-Линнге дейінгі A134 және Дисске қарайтын A1066. Ұлттық велосипед жолы 13 Тетфордты Факенхэмге жақын Гейтлимен байланыстырады.
Қаланың бостандығы
Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Теттфорд қаласының құрметті азаматы атағын алды.
Жеке тұлғалар
Уильям Эллис Кларк: 1973 жыл. Дэвид Осборн: 2019 жылдың 14 қыркүйегі. Қала тарихшысы.
Әскери бөлімдер
RAF Honington 2019 жылдың 9 маусымында.