Уирксуорт: Дербиширдің тарихы мен кен өндірісінің қаласы

Кіріспе

Дербиширдегі базар қаласы, Англия.

Вирксворт – Англияның Дербишир округіндегі Дербишир Дейлс ауданында орналасқан базар және бұрынғы карьер қаласы. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 4 904 адамды құрайды. Вирксворт Еклсборн өзенінің бастауына ие. 1306 жылы Эдуард I қалаға базар құқығын берген, және қала әлі де сейсенбі күндері Мемориал бағында базар өткізеді. Әйелі Мария шіркеуінің 653 жылға дейін сона көтерілетіні айтылады. Қала қорғасын өндіру және тас карьерлеу орталығы ретінде дамыды. Көптеген қорғасын кен орындары жақын орналасқан Хоптон Холлдың Гелл отбасының меншігінде болды.

Атау тарихы

1086 жылы «Domesday Book» кітабында «Werchesworde» деп тіркелген. Шалғайдағы шаруашылықтар (berewicks) – Кромфорд, Миддлтон, Хоптон, Уэлсден [sic], Карсингтон, Кирк Иретон және Каллоу. Бұл аймақ бұрынғы Уирксворт вапентаке немесе жүзге атын берген. Уайт Пиктегі Уирксворт аймағы неолит және қола дәуірінің іздерімен белгілі. 835 жылғы «Wyrcesuuyrthe» атауымен қатар, мұздық аңғардың басындағы қорғалған орналасқан жері, сұлы сияқты астық түрлерін өндіруге және құрылысқа жарамды ағашпен қамтамасыз етуге мүмкіндік берген. 1822 жылы қорғасын кеншілері Уирксворт пен қазіргі Карсингтон су қоймасы арасындағы жеке меншіктегі Dream Cave үңгірінен жүнді мамонттың сүйектерін тапқан. 20 ғасырдың соңында Карсингтон жайылымындағы жақын маңдағы үңгірден тарихқа дейінгі заттар табылған.

Қорғасын өндіру

Римдік Британияда қазіргі Дербиширдің әктасты аймағы қорғасынға бай болған, ал ең маңызды орны қазіргі Матлоктың оңтүстігі мен батысындағы төбелердегі Лутударум болды. Вирксворт Лутударум орналасқан жер деп саналады. Қаланың Пик округіндегі ең көне жарғысы 835 жылға дейін сақталып келген, сол кезде Вирксворт аббатиссасы Мерсия герцогы Гумбертке жақын жердегі жерді сыйға берген. Швейцариялық мұздық мұздығын зерттеген ғалымдар 1170-1216 жылдар аралығындағы Еуропаның ауа ластануындағы қорғасын деңгейінің өнеркәсіптік революция кезеңімен салыстырылатынын анықтады, бұл Вирксворт, Кастлтон және басқа да аймақтардағы жергілікті қорғасын мен күміс қорытудың басты көзі екенін көрсетеді, бұл орайда ерекше сәйкестік байқалады. Вирксворт шіркеуінде шахтердің пике және шұңғырмен (себет) бейнеленген кішкентай мүсіні сақталған. Бұл тұлға "Бонсаллдың тоқ адамы" деп белгілі. Ол ғасырлар бойы Бонсалл шіркеуінде тұрды, бірақ қалпына келтіру жұмыстары кезінде қауіпсіздік үшін орын ауыстырылды. Кейін ол Бонсалл бағында табылып, сол кездегі пастор Вирксвортқа көшірді. Кенді сырға арқылы шайып, оның темір сымдары орта ғасырлардан бері Хатерсажда өндіріліп келген. Қорғасынды балқыту "бола" деп аталатын шұңқырларда жүргізілді, сондықтан Bolehill деген ат пайда болды. Қорғасын өнеркәсібі, шахтер, кен және қалдықтар жиынтығы "тоқ адам" деп те аталды. 1288 жылы, Эдуард I патшаның тұсында, қалада қорғасын өндірісін реттеу үшін бармоте соты құрылды. Кез келген адам шіркеулер, бақшалар мен жолдардан басқа кез келген жерде кен іздеуге құқылы болды. Мұндай құқықтарды иелену үшін тек бір станок (винт) орнатылып, "бар-менеджерге" салық төлеу үшін жеткілікті кен қазып алу қажет болды. Қазіргі Moot Hall, бармоте соты өткен орын, 1814 жылға дейін сақталған. 18 ғасырға қарай мыңдаған жеке кен орындары жұмыс істеді. Дэниел Дефо осындай отбасы мен жұмыс істеп жатқан шахтер туралы бірінші қолынан айтады. Осы кезеңде Лондон қорғасын компаниясы суды сығу арналары бар терең кен орындарын қаржыландыру және Ньюкомен бу машинасының сорғыларын енгізу үшін құрылды. Аймақтағы көптеген мекемелер жақын маңдағы Хоптон Холлдың Гелл отбасымен байланысты. Олардың бірі, сэр Джон Гелл, 1-ші баронет, Азамат соғысында Парламент жағында күресті. Оның ізашары Энтони Гелл жергілікті грамматикалық мектепті құрды, ал мұрагері Филип Гелл Виа Геллияны (бәлкім, римдік Виа Аппияға сілтеме) ашты, бұл Гелл отбасының Вирксворт маңындағы қорғасын шахталарынан Кромфордтағы балқыту зауытына дейінгі жолы болды. Соңғы кезде ол Энтони Гелл мектебінің атымен еске алынды.

In Roman Britain, the limestone area of today's Derbyshire yielded lead, the prime site probably being Lutudarum in the hills south and west of present day Matlock. Wirksworth is a candidate for the site of Lutudarum. The town has the oldest charter of any in the Peak District, dating from 835, when the Abbess of Wirksworth granted nearby land to Duke Humbert of Mercia. Scientists studying a Swiss glacial ice core have found that levels of lead in European air pollution between 1170 and 1216 were similar to those during the Industrial Revolution, pointing to the local lead and silver smelting around Wirksworth, Castleton etc. as the main source with a remarkable correlation. There is a tiny carving in Wirksworth Church of a miner with a pick and whisket (basket). The figure is known as "T'Owd Man of Bonsall." It stood in Bonsall Church for centuries, but was moved for safekeeping during a restoration project. It was later found in a Bonsall garden and moved to Wirksworth by the vicar of the time. The ore was washed out through a sieve, whose iron wire had been drawn in Hathersage since the Middle Ages. Smelting took place in boles, hence the name Bolehill. The lead industry, the miner, the ore and the waste were also known collectively as "t'owd man". A barmote court was established in the town in 1288 during the reign of Edward I in order to regulate lead mining. Anyone had a right to dig for ore wherever he chose, except in churchyards, gardens or roadways. All that was needed for a claim was to place one's stowce (winch) on the site and extract enough ore to pay tribute to the "barmaster". The present Moot Hall, where the barmote court met, dates from 1814. By the 18th century there were many thousand lead mines worked individually. Daniel Defoe gives a first hand account of such a family and the miner at work. At this time, the London Lead Company was formed to provide finance for deeper mines with drainage channels, called soughs, and introduce Newcomen steam engine pumps. Many institutions in the area have ties with the Gell family of nearby Hopton Hall. One member, Sir John Gell, 1st Baronet, fought on Parliament's side in the Civil War. A predecessor, Anthony Gell, founded the local grammar school, and a successor, Phillip Gell, opened the Via Gellia (perhaps an allusion to the Roman Via Appia), a road from the family lead mines round Wirksworth to a smelter in Cromford. More recently he has been remembered in the name of Anthony Gell School.

Ағаш

Уирксворттың айналасындағы карбон әктастары қала тарихы бойында көп қазылған, нәтижесінде қаланың төңірегінде бірнеше тау беттері мен жартастар пайда болды. 1724 жылдан 1829 жылға дейін Грин-Хиллде Бэбингтон үйі деп аталған жұмыс үйі орналасқан, онда 60 адам тұрған.

Өнеркәсіптік революция

1777 жылы Ричард Аркрайт Хоптондағы Филипп Эйр Геллден жүгері диірмені үшін жер мен үй-жайды жалға алып, оны су аясын пайдалана отырып мақта илеуге айналдырды. Бұл диірмен су дөңгелегін қозғалтқан тоғанды толықтыру үшін бу машинасы қолданған әлемдегі алғашқы мақта фабрикасы болды. Диірмен жергілікті саудагер Джон Даллиге тиесілген Speedwell диірменінің жанында орналасқан. 1792 жылы Аркрайттың ұлы Ричард отбасылық мүлікті сатуды бастап, банк ісіне көшкен кезде Аркрайттың диірмені қайтадан жалға берілді. 1806 жылы Дербиде Haarlem Tape Works құрған Мадли, Хакетт және Райли оны мата тоқу таспасына айналдырғанда 1815 жылы диірмен Haarlem Mill деп аталды. 1879 жылы Speedwell диірменінде таспа өндірген Уиткрофт отбасы Haarlem диірменіне көшті. Екі диірменде барлығы 230 адам жұмыс істеді; олардың апталық өндірісі жер шарының шеңберіне тең делінген; Уирксворт Уайтхолл үшін қызыл лентаның негізгі өндірушісі болды. Бұл диірмендер Дерби тас жолының жанындағы Миллерс Гринде бір-біріне жақын орналасқан. Haarlem Mill қазірде өнер ұжымына үй иесі, ал Speedwell диірменінің орнына жеке үйлер мен ағаш өңдеу шеберханасы салынған. Қаланың өркендеуі 1871 жылы Уирксворт қалалық әкімшілік ғимаратының салынуына әкелді.

География

2011 жылғы халық санағында Уирксворт азаматтық округінде 2416 тұрғын үй, 2256 шаңырақ және 5038 адам тіркелді. Англия шіркеуі мен округтік балалар бағдаршасы, сондай-ақ, үнемі біріктірілетін, бірақ екі бөлек орналасқан Вирксворт бастауыш мектебі, Энтони Гелл мектебі және Каллоу Парк колледжі бар. Энтони Гелл – жергілікті тұрғын, Агнес Фэрне оның өлімінен кейін грамматикалық мектеп салуын өтінген. Алғашқы орны қазір шіркеу қорымының шетіндегі жеке үй. Қазіргі мектеп Hannage Brook өзенінің жанындағы үлкен аумақта орналасқан, 11-18 жас аралығындағы оқушыларға арналған, шамамен 800 оқушысы бар жалпы білім беретін мектеп. Мектептегі бес үй Фэрне, Аркрайт (Сэр Ричард Аркрайт), Райт (Дербилік Джозеф Райт), Гелл және Найтингейл (Флоренс Найтингейл) есімдерімен аталады. Оның білім алатын аймағына қала және төңіректегі ауылдар кіреді: Миддлтон, Карсингтон, Брассингтон, Кирк Иретон, Турндич, Матлок Бат, Кромфорд және Крих. Энтони Гелл мектебі Спорт колледжі мәртебесіне ие.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен телебағдарламаларды BBC East Midlands және ITV Central ұсынады. Телевизия сигналдары жергілікті қайталағыш теледидар таратушысынан алынады. Уирксворттың жергілікті радиостанциялары: 95.3 FM жиілігіндегі BBC Radio Derby, 102.8 FM жиілігіндегі Capital Midlands және 101.8 FM жиілігіндегі Greatest Hits Radio Midlands. "Матлок Меркурий" қаланың апталық жергілікті газеті.

Оқиғалар

[[Файл:Well Dressing Wirksworth 1860 жылдар.jpg|right|thumb|Вирксуорт қаласындағы 1860 жылдардағы құдық немесе кран безендірілуі
Мамырдың соңы – маусымның басы: Вирксуорт қаласында құдық безендірілуі мен карнавал. Бұл су құбырлары орнатылғаннан кейін бейімделді, сондықтан құдықтармен қатар крандар да безендіріледі. 8 қыркүйектен кейінгі бірінші жексенбі: шіркеуді кесу, ежелгі дәстүр, онда қауым ғимаратты айналып тұру үшін қол ұстасады. Бұл шіркеудің құдайына арналған тойдан кейінгі жексенбіде өтеді. Қыркүйек: 1995 жылдан бері қаладағы өнерді мерекелеп, дамытатын Вирксуорт фестивалі. Онда қолөнер бұйымдары, көрмелер және көше театры ұсынылады. Желтоқсанның бірінші демалыс күні: "Гли" клубы жыл сайын пантомима қояды.

Қоғамдық құралдар

Фанни Шоудың ойын алаңы, орталықтан сәл тыс жақта, қаланың солтүстігіндегі негізгі демалыс орны болып табылады. Онда ойын алаңы бар. Оңтүстікте "Рец" – тағы бір балалар ойын алаңы, сонымен қатар крикет және футбол далалары орналасқан. Баромот Крофттағы Біріккен реформаланған шіркеудің жанындағы автотұрақта қоғамдық дәретханалар бар.

Мәдени сілтемелер

Гарлем диірмені Джордж Элиоттың «Флосс диірмені» романындағы диірменнің болуы мүмкін үлгісі ретінде айтылған. Джордж Элиоттың «Адам Беде» романындағы Сноуфилд қаласының да Уирксвортта негізделгені айтылады; осы романның кейіпкері Дина Моррис, Элиоттың Уирксвортта тұрған және күйеуі жибек фабрикасын басқарған әпкесінің бейнесімен байланысты, бұл фабрика кейін Уирксворт мұражай орталығына айналды. 2003 жылы Уирксворт ITV-нің «Sweet Medicine» сериалының түсірілім алаңы болды, бұрынғы «Peak Practice» сериалында да эпизодтық түрде пайда болған. Соңғы кезде «Mobile» сериалының бір бөлігі Экклсборн аңғары теміржолындағы пойызбен түсірілді, ал BBC «Casualty» сериалының бір эпизодының көп бөлігі осы қалада өтті. Автор және журналист Грег Уоттстың 2015 жылы жарық көрген «The Long Road Out of Town» мемуары Уирксвортта өскен кезі туралы айтады. Вирксворттың шетінде орналасқан Middle Peak Quarry тауы 2010 жылы Hoosiers тобының «Unlikely Hero» музыкалық видеосында көрсетілді.

Қауымдастықтағы қалалар

Вирксворт Францияның оңтүстігіндегі Дие қаласымен және Германиядағы Талгангтың оңтүстік-батысындағы Келлервальд тауларындағы Франкнау қаласымен, «Вирксворт Туыстық Қауымдастығы» арқылы туысқан қалалар болып табылады.

Көрнекті орындар

thumb|left|upright=1.7|Вирксворт тасы, Сент-Мэри шіркеуіндегі ерте тас мүсіні, Христианның өмірінен көрінелер сахналарды бейнелейді.
Вирксворт азаматтық приходында Historic England тарихи немесе сәулеттік қызығушылығы үшін тізімделген 108 құрылыс бар. Сент-Мэри шіркеуі I санатқа, ал сегіз құрылыс (15 Market Place, 35 Green Hill, 1 Coldwell Street, Haarlem Mill, Wigwell Grange, Red Lion Hotel, Gate House және бұрынғы грамматикалық мектеп) II санатқа* жатады. Вирксворт мұражайы Уокерс ет дүкенінің жанында, Вирксворттың төменгі жағында орналасқан. Көрме Вирксворттың тарихын, оның ежелгі арман үңгірінен және жүнді мүйізтұмсықтарынан бастап, римдік және қорғасын өндіру тарихынан қазіргі заманға дейін көрсетеді. Жақын жердегі басқа да танымал орындарға Эклсборн аңғары темір жолы, Стипли Грандж жеңіл темір жолы және Пик округінің ұлттық паркі кіреді. Ричард Р. Хакетт (1843–1900) жазған «Вирксворт және бес миль айналасы» атты зерттемесінде халық санау мәліметтері, шіркеу ескерткіштері туралы жазбалар, қылмыстар туралы есептер, шіркеу күзетшілерінің есептері, карталар, «Инс әулеттерінің» көшірмесі, ескерткіштердегі жазулар, ескі фотосуреттер, приход тізімдері және өсиеттер бар.

Жергілікті жер атаулары

Құрлық фермасы

Хоулхаус фермасы Горси банкінен оңтүстікке қарай, қорғалған жазықта орналасқан. Басты ғимарат ІІ санаттағы ескерткіш болып табылады. Болехилл (Боалл Хилл 1599). efn|Болехилл – OS Grid: SK 294 554. Гилкин (Гилк хилл 15 ғасыр, Гилки банке 1620). efn|Гилкин – OS Grid: SK 293 854. Хардхерст фермасы (le Hardehirst 1415). efn|Хардхерст фермасы – OS Grid: SK 297 529. Рейвенс Тор (Равенслоу 1415). efn|Рейвенс Тор – OS Grid: SK 287 548.