Кіріспе

Баллимун – Ирландияның Дублин қаласының солтүстік жағындағы сыртқы шалқасы, солтүстік бөлігінде орналасқан. Оның құрылысы 1960 жылдары Дублиннің орталық аудандарындағы тұрғын үй дағдарысын шешу үшін жасыл алаңда басталды. Жаңа салынған үйлер сол кездегі заманауи деңгейде болды, оларға биік үйлер мен пәтерлер кірді. Бірақ тұрғындар дүкендер, мектептер және басқа да инфрақұрылымдар толықтай дайын болмастан жылдар бұрын көшірілді. Бұл аймақ мықты қоғамдық бірлікпен және елеулі әлеуметтік мәселелермен танымал болды. Баллимунда Силлог, Коултри, Шанган және Поппинтри сияқты бірнеше кіші аудандар бар, сондай-ақ Ирландия Республикасының жалғыз IKEA дүкені мен Дублин әуежайына жақын орналасқан. Бұл аймақ Дублин өзенінің бастауы және тағы бір өзеннің су тасқынына бейім жерінде жатыр. Мұнда бірнеше саябақтар бар. 1997 жылы жаңарту жоспары жарияланды, ол уақыт өте келе пәтерлердің бұзылуына және оларды жаңа, төменгі қабатты үйлермен алмастыруға әкелді. Сонымен қатар, бірқатар қоғамдық жайлылықтар, өнер жобалары, оның ішінде ағаштар отырғызу жобасы amaptocare және аяқталмаған қоғамдық алаңдар салынды. Бірақ аймақтың көптеген дүкендері, соның ішінде жалғыз сауда орталығы да бұзылды. Бастапқыда 442 миллион евроға жоспарланған жаңарту 2016 жылға қарай мемлекеттік элементтерге кем дегенде 1 миллиард евроға бағаланды. Қаладан әуежайға дейінгі метро желісінде аялдама салу жоспарланған, бірақ кейіннен ол жоспардан алынды. 2022 жылғы халық санауы бойынша Баллимун деп аталатын барлық сайлау округтерінде 22 321 адам тұрады. Баллимунның көршілері – Финглас, Гласневин және Сантри.

Тарих

Ballymun атауы Baile Muin сөзінен шыққан, бұл «бұталы жердің қаласы» дегенді білдіреді, аймақты бір кезде тығыз орман жауып тұрған. 1300 жылдары жерді Миф округының бароны Скрин басқарған. 1473 жылы Ричард Станихерстке Скирна барондарының отбасынан Агнетаға үйленгені үшін Баллимунда 180 акр жер берілді. Бернелл отбасы 1534 жылға дейін Баллимун және Балгриффин жерлерін иеленді, ол кезде Джон Бернелл Силькен Томас көтерілісін қолдағандығы үшін жазаланды. Содан кейін жерлер Драмкондраның Бате әулетіне өтті. 1615 жылы Дунбродан Роберт Барнуэлл Баллимун жерлерін иеленді, ал 1641 жылы аймақта 2 немесе 3 коттедж және бір сабан үй болды. 1659 жылы тұрғындар саны 10 адамды құрады, олардың 4-і Англияда, 6-сы Ирландияда туған. 1662 жылы аймақта 3 тұрғын ғана ошақ салығын төледі. 1700 жылдардың басында Баллимундағы мұнаралы үй диірмен ретінде салынды, кейін 1744 жылы ағылшын білім беру қоғамы оны қыздардың жарғылық мектебі үшін өз иелігіне алды. Кейін ол 1825 жылы жабылып, ұлдар мектебіне айналдырылды. Ғимарат әлі де тұр және бүгін Сантри Лодж деп аталады. Тығыз орманды және сирек халық тығыздығына байланысты, 1700 жылдардың басында аймақ қауіпті деп есептелді, өйткені Дрогеда жолында көптеген қарақшылар жұмыс істеді. 1829 жылы «Freeman's Journal» журналы Баллимун дуэльдерге танымал орын болғанын жазды. Сторманстаун деп аталатын аймақ Генри VIII Баллимунда жер берген Лорд Стормингстонның есімімен аталған, ол 18 ғасырдың басында салынған Stormanstown үйімен байланысты. Бұл кірпішпен салынған үй 1823 жылы қиратылды, оның орнына сол аттас басқа үй салынды. Бұл үйді Альберт ауыл шаруашылығы колледжі 20 ғасырда кеңсе ретінде пайдаланды, 1970 жылы қиратылғанға дейін. Гласневин даңғылы мен Баллимун жолының қиылысындағы Сторманстаун деп аталатын тағы бір үй Брайан О'Хиггинстің бұрынғы тұрғын үйі болды. Ол да 1970 жылдары қиратылды. 1964 жылы елорданың орталық аудандарындағы тұрғын үй дағдарысына жауап ретінде биік қабатты пәтер кешендерін салу жоспарланды; құрылыс 1966 жылы басталып, келесі жылы аяқталды. 15 қабаттан тұратын жеті мұнара 1916 жылғы Пасха көтерілісінің 50 жылдығын еске алу үшін ирландиялық республикалық революционерлердің есімдерімен аталады. Пәтер кешендері бес 8 қабатты «ауданнан» (Балбэтчер, Балкуррис, Коултри, Шанган және Силлог) және үш 4 қабатты «ауданнан» тұрады, олардың екеуі Шанган мен Силлогтың бөлігі, үшіншісі Сэндихиллде орналасқан. Баллимунның Поппинтри ауданы 1970 жылдардың соңында салынды.

Әлеуметтік мәселелер, қоғамдық іс-әрекет

Алғашқы жылдары кейбір әлеуметтік мәселелер туындады, себебі Дублиннің сауда орталығына жақын орналасқан тығыз қалалық үйлерде өскен отбасылар қаланың шетіне көшіп, тек шағын және қымбат көшбасты дүкеннен (van shop) басқа ешқандай жағдайға тап болмады. Уақыт өте келе, Баллимун есірткіге тәуелділік және жұмыссыздық сияқты бірқатар әлеуметтік проблемалармен байланыстырылып, аймаққа қатысты жағымсыз ақпарат тарады. Сонымен қатар, жергілікті қоғамдық ұйымдар пайда болды, олар белгілі бір аудандар мен үйлер үшін, сондай-ақ шағын кәсіпкерлікті қолдау, есірткіге қарсы күрес және қоғамдық жобаларды іске асыру мақсатында жұмыс істеді. Қазіргі Баллимун ауданы тарихи түрде "Баллимун" деп аталған жерде емес, оның орнына бірнеше жақын жерлерді қамтиды, олардың ең маңыздысы – Сторманстаун. Кейбір адамдардың пікірінше, бұрыштамалармен байланысты жағымсыз ассоциацияларға байланысты, үйлердің құрылысы аяқталғаннан кейін аумақ кішірейді. Мысалы, Дублин қалалық университетінің (DCU) құрылған кезінде, бұл оқу орны кейде Баллимунда ("Баллимун жобасының" бөлігі ретінде) немесе кейде Уайтхоллда деп есептелді, ал қазір ол Гласневинде орналасқан және сол жердегі пошталық мекенжайы бар, тіпті оның орны өзгермегеніне қарамастан. Шындығында, қазіргі Баллимунның көп бөлігі бұрынғы Альберт ауыл шаруашылық колледжінің (қазіргі DCU-ның алдағысы) солтүстік бөлігінде орналасқан жерлерде жатыр. Көшелердің де аттары өзгерді, мысалы, Баллимун авенюі (бұрынғы Коллинз авенюінің жалғасы) 1970 жылдары жергілікті референдумнан кейін Гласневин авенюі деп аталды. 2015 жылы қала архитекторлары Баллимун үшін "шешуші соққы" 1985 жылы жалға алушыларға сатып алу мүмкіндігін ұсынғандығын айтты, бұл жергілікті билік жалға алушыларына өздерінің тұрғын үйлерін сатып алуға жақсы мүмкіндік берді, бірақ бұл тек үйлері барларға ғана қолданылды, пәтерлері барларға емес. Осының салдарынан, көптеген белсенді қоғам мүшелері Баллимунды қалдырып, осы мүмкіндікті пайдалануға тырысты. Бұл "төмендеу цикліне" және соңында жаңару қажеттілігіне әкелді. Жаңару кезінде көптеген дүкендер жабылды, соның ішінде жалғыз сауда орталығы – Баллимун Таун Центрі де босатылды. Бұл 18 000 тұрғынның негізгі азық-түлік тауарын алу үшін басқа аудандарға баруын талап етті, ал басқа барлық тауарлар үшін тіпті де қашыққа баруға тура келді. Жаңа орталықты салу жоспары сәтсіз аяқталды және 2021 жылға қарай орталық сауда орталығы жоқ.

Өнерді жаңғырту кезеңінде

Қайта құру және ұйымдастыру барысында "Breaking Ground" жобасы "өнерге процент" схемасы ретінде құрылды және көптеген жобаларға тапсырыс берілді, оның ішінде көрнекті мүсіндер, сондай-ақ екі маңызды жоба – Ballymun қонақ үйі және amaptocare. 2007 жылы сол кезде бос тұрған Томас Кларк мұнарасының бір қабаты өнер жобасының бөлігі ретінде уақытша түрде қонақ үйге айналдырылды; жоба бір ай бойы жүргізілді және күту тізімімен толық болды. "Жаңа Баллимун" аясында үлкен аумаққа ағаш отырғызу жобасы – amaptocare іске асырылды, оған 600-дан астам адам қатысып, 635 шамасында ағаштарды отырғызуға демеушілік жасады және ағаштардың жанындағы тақташаларға жазылатын мәтіндерді ұсынды. Демеушілерге барлық ағаштар Баллимунның орталық алаңындағы шыны панельде көрсетілетіні туралы хабарланды; алаң 2013 жылы аяқталды, бірақ 2019 жылға дейін панель әлі жасалмады. Ең көп танымал болған мүсін – "Misneach" болды, ол атқа отырған жас жергілікті әйелді бейнелейді, мүсіннің көлемі нақты көлемнен 1,5 есе үлкен. Модель, Тони Мари Шилдс, көпшілік тыңшылығынан таңдалды және 3D суреті Лондон қаласында сақталды. Ауданның орталық бөлігіне орналастыру үшін жобаланған мүсін уақтылы түрде аймақтың жалғыз орта мектебінің алдына орнатылды, және 2021 жылға дейін сол жерде тұр.

Жергілікті аймақ жоспары

2017 жылы жаңғырту ресми түрде аяқталып, Ballymun Regeneration Limited компаниясы таратылған кезде 2820 пәтердің орнына шамамен 2000 әлеуметтік тұрғын үй және 1350 жеке меншік тұрғын үй салынды, олардың көп бөлігі жалға берілді. Аймақта әлеуметтік тұрғын үйде тұратын халықтың үлесі 80%-дан 60%-ға дейін төмендеді, сегізінен біреуі жекеменшік жалға берілген пәтерде тұрды, ал 28%-ы пәтер иесі болды. 2017 жылдың шілдесінде қалалық кеңес аймақтың болашақ дамуын реттеу үшін Жергілікті аудан жоспарын бекітті. Бұл жоспарда шамамен 2000 тұрғын үй бірлігі көзделді, олардың ішінде маңызды үлесі сатылымға шығарылатын болып, бірақ құрылыс салушылар 10%-ын кеңеске немесе бекітілген тұрғын үй ұйымына әлеуметтік тұрғын үй үшін сатуға міндетті болды. Жоспарға 34 гектарды құрайтын 31 бөлек учаске бойынша нұсқаулар енгізілді, оның ішінде ескірген орталық сауда орталығын қайта дамыту басымдыққа ие болды.

2018 жылы Дублиндегі Метро қонақ үйі

2018 жылдың 21 наурызында Дублиндегі «Метро» қонақ үйі мен екі қабатты пәтерлер орналасқан ғимаратта көп қабатты өрт шықты. Өрт шамамен кешкі сағат 8:00-де басталып, ғимараттың жоғарғы жеті қабатына тарады. Дублин өрт сөндіру бригадасының кем дегенде 12 тобы ғимаратқа келді және қонақ үйдің сәтті эвакуацияланғанын растады. Өрт сөндірілгеннен кейін Дублин өрт сөндіру бригадасы зардап шеккендер немесе із-түзсіз жоғалғандар туралы хабарламалар түспегенін мәлімдеді. Бұл қонақ үйде тұрған 150-ге жуық қонақты қамтыды. Өрт қонақ үйдің 13-ші қабатындағы жеке пәтерде басталды. 15 қабатты қонақ үй және пәтерлер ғимараты 2006 жылы «Пирс Контрактинг» және кәсіпкер Пэдди Келлиді қоса алған инвесторлар тобымен бірлесе Баллимун жаңарту аясында салынған. Қонақ үйдің жобасын «Shay Cleary Architects» компаниясы «Pierse Contracting» үшін жасаған, ал ол бастапқыда 2006 жылдың 9 маусымында ашылуы жоспарланған және «Days Inn Hotel» тобымен басқарылды. 2007 жылы 118 жолаушысы мен экипажы бар чартерлік ұшақ, пилоты қонақ үйдің төбесіндегі қызыл шамдарды және ішкі ақ шамдарды Дублин әуежайының ұшу-қону жолағының шамдары деп қате түсінген соң, қонақ үйге құлаудан мүжілді. Оқиға 2007 жылдың 16 тамызында түнгі сағат 23:34-те болды, «McDonnell Douglas» ұшағы Лиссабоннан Дублинге бағытталған чартер рейсінде 112 жолаушы мен алты экипаж мүшесін тасымалдады. 2014 жылдың сәуір айында 88 бөлмелі «Metro» қонақ үйі шамамен 2,5 миллион евроға сатылымға қойылды. Сатушылар қонақ үймен бірге мүліктің жоғарғы қабаттарындағы 30 екі бөлмелі пәтер үшін 3 миллион евро талап етті. 2016 жылдың шілдесінде қонақ үйде мачталар мен антенналарды сақтауға рұқсат беруден бас тартты.

Көлік

Баллимун қала орталығына 4, 13 және 155 нөмірлі Дублин автобус маршруттарымен қызмет көрсетеді, ал Go Ahead Ireland 220 маршруты Мулхуддарт пен DCU Helix арасында, ал 220T Finglas Garda стансасынан Уайтхоллға қатынайды. Аймақта Дублин метросының жоспарланған Metro North (Дублин қаласының орталығынан Swords қаласына) желісіндегі жер асты стансасы да болуы көзделген. Бұл жоспар Ирландия үкіметінің «Ирландия 2040» жобасы мен жаңартылған MetroLink концепциясы арқасында қайта жандандырылды. Баллимундан әуежайға дейін шамамен 10 минут, ал Дублин қаласының орталығына 25-40 минут сапар жолы қарастырылған.

Білім

Әр суб-ауданның бірнеше мектебі бар, оның ішінде Коултри ауданындағы Gaelscoil (ирланд тілінде оқытатын) бастауыш мектебі және Балимундағы жалғыз орта мектеп – Троицалық кешенді мектепке қарама-қарсы, Бас көшеде орналасқан; бұл мектеп бұрын Балимун толық орта мектебі деп аталып, 2005 жылы үлкен қайта құруға дейін Солтүстік жағындағы ұлдар мен Оңтүстік жағындағы қыздарға бөлінген.

Кішігірім сауда

Аймақтың дамуының алғашқы жылдарында оған "фургон дүкендері" қызмет көрсетті, олар көбінесе таңдауының шектеулі болуы және жоғары бағалары үшін сынға ұшырады. Аймақтағы жалғыз сауда орталығы – Ballymun Town Centre бүкіл қауым үшін орталық нүкте ретінде салынды және 40 жылдан астам уақыт бойы сауда жасаудың басты көзі болды. Ол қалалық кеңестің меншігінде болды және коммерциялық шарттар бойынша жалға берілді, 1991 жылдан бастап жалға алу сомасы жарты миллион евроны, ал қызмет көрсету құны 300 000 евроны құрады. Сол кезде саудагерлер мен жергілікті тұрғындардан күрделі жөндеу жүргізуді талап ету күшейді, бірақ кім осы жұмыстарды қаржыландырады деген сұрақтар туындағандықтан, мәселені алға жылжыту қиын болды. Орталықты қайта дамыту 1997 жылғы Ballymun Masterplan-нің маңызды бөлігі болды және оны жеке сектор басқаратын болды. Орталықтың 53% және оны қоршаған аумақ 2000 жылы 6 миллион фунт стерлингке ірі құрылыс компаниясы Treasury Holdings-ке сатылды, ал қалған бөлігі жергілікті билікте қалды. 2000 жылдан бастап орталық 2005 жылға дейін қайта жаңартылуы тиіс еді, бірақ кешігулер болды. 2009 жылы, Ирландияны қаржылық дағдарыс шалғаннан кейін, құрылыс компаниясы Springcross деп аталатын кешенге рұқсат алды, ол 70-тен астам сауда және кеңсе бірліктерін, кинотеатрды және басқа да ойын-сауық орындарын, тамақтану мекемелерін, жаңа қоғамдық кітапхана бөлімшесін және балалар бақшасын ашуға 800 миллион евро инвестициялауды көздеді. Құрылыс 2010 жылға жоспарланған, бірақ сол кезде аумақ NAMA-ға берілді және жоба іске аспады.

БАҚ-тағы Ballymun

Онжылдап Баллимунның абыройы бұқаралық ақпарат құралдарындағы көптеген жағымсыз жариялымдардан зардап шекті, көбінесе қылмыс және есірткі туралы хабарларға баса назар беріліп, жақсы жаңалықтар назардан тыс қалды.

Баллимун туралы

1992 жылғы "Батысқа" фильмі Балимунда түсірілді және оның оқиғасы да сол жерде өрбітеді. Осы аймақта өткен тағы бір көркем туынды – 1994 жылғы "Отбасы" драмалық мини-сериалы және 1982 жылғы "Бір күндік уақыт" қысқаметражды фильмі.

Деректі фильм

Осы жылдар ішінде, әсіресе жаңғырту кезеңінде, аймақ туралы бірнеше деректі фильмдер түсірілді. Кинорежиссерлер Джо Лаулор мен Кристин Моллойдың "Демалыс орталығы" (LEISURE CENTRE) атты фильмі 2007 жылы түсірілді және онда жүздеген Баллимун тұрғындары түсті. 2011 жылдың ақпан айында "Баллимунның жұбаны" (Ballymun Lullaby) атты деректі фильм шықты, онда Баллимунның жаңғыруы және оның тұрғындарының мәдениетіне тигізген әсері туралы толыққанды мәліметтер келтірілген. 2018 жылы "4-ші акт" аймақтың тарихына қатысты контексттік материалдармен бірге, бүкіл жаңғырту процесін қарастырды. Фильмде бірнеше қоғамдық белсенділер, қалалық кеңес және BRL өкілдері, сондай-ақ Баллимунның ең ірі өнер жобаларын – "Баллимун қонақ үйі" мен "amaptocare" жобаларын жетекшілік еткен суретшілер Сеймус Нолан мен Джохен Герц маңызды рөлдерде көрінді. Бұған қоса, аймақтың ауызша тарихы жобасын жинау және тіпті басып шығару фактісі де көрсетілді, бірақ "Ballymun Regeneration" демеушісі оны жариялаудан және таратудан бас тартты.

Баллимунды қалалық орта ретінде пайдалану

Қанды жексенбі – 2002 жылғы британдық-ирландтық фильм, сценарийін Пол Гринграсс жазып, режиссерлік еткен. Бұл фильм 1972 жылғы Солтүстік Ирландиядағы "Қанды жексенбі" оқиғасы негізінде түсірілген. Фильмнің көп бөлігі Баллимунда түсірілді, ал кейбір сахналар Солтүстік Ирландияда түсірілді.