Кіріспе

Германиядағы сирек палеонтологиялық қалдықтарды сақтайтын геологиялық формация.

Палеоорталық және оны сақтау

Кейінгі Юра дәуірінде бұл аймақ Тетис теңізінің шетіндегі архипелаг болды. Бұл аймаққа ашық теңізге кіруі шектеулі, тұздылығы жоғары болғандықтан тіршілікке жарамсыз лагуналар кірді. Судың ең төменгі қабаттарында оттегі болмағандықтан, көптеген қарапайым қоқыс жегіштер кездеспеді. Теңізден немесе құрлықтан лагуналарға түскен, ағып келген немесе шашылып қалған кез келген организм жұмсақ карбонатты лайға көміліп қалды. Осылайша, көптеген нәзік жандар қоқыс жегіштерден немесе ағыстардан зардап көрмей сақталды. Құс қанаттарының іздері, қаңғып жүрген қауырсындардың бейнелері және лагуналарға шашылған құрлық өсімдіктері сақталған. Қалдықтар көп емес, бірақ олардың кейбіреулері таңғажайып, ал олардың таралуы жергілікті Юра экожүйесінің толыққанды суретін береді. Лагуналар кейде құрғап, жәндіктер мен шағын динозаврларды тұтқындаған жабысқақ карбонатты лайды ашыққа шығарды. 600-дан астам түр анықталды, оның ішінде жиырма тоғыз түрі бар птерозаврлардың мөлшері қарғадай кішкентайдан 1,2 метрге (4 фут) дейін жетеді. Солнхофен аймағындағы (негізінен Солнхофен және Эйхштетт қалаларынан тұратын) әктас құрайтын лайдың ұсақ дөңгелектері литографиялық пластиналар жасауға өте ыңғайлы, ал 19 ғасырда кең ауқымды кен орындары көптеген қазбаларды ашты, бұл атаумен атап өтіледі – Archaeopteryx lithographica, оның барлық үлгілері осы шөгінділерден табылды. Солнхофен жағдайларына ең жақын қазіргі заманғы аналог Мексика шығанағының солтүстігіндегі Орка бассейні деп есептеледі, бірақ бұл аймақ Солнхофен лагуналарынан әлдеқайда терең.

IUGS геологиялық мұра орны

Археоптерикстің барлық белгілі мысалдарының ішінде, әлемдік ғалымдар үшін жоғары сапалы анықтамалық материалды ұсынатын, бірінші сыныпты палеонтологиялық орын болғандықтан, Халықаралық геологиялық ғылымдар одағы (IUGS) «Юра кезеңінің Солнхофен-Эйхштадт Археоптерикс сериялық орны»н 2022 жылдың қазан айында жарияланған тізімдегі әлем бойынша 100 «геологиялық мұра орындары» жинағына қосты. Бұл ұйым IUGS геологиялық мұра орнын – «халықаралық ғылыми маңызы бар геологиялық элементтері және/немесе процестері бар, анықтама ретінде қолданылатын және/немесе тарих барысында геологиялық ғылымдардың дамуына маңызды үлес қосқан маңызды орын» деп анықтайды.

Палеобиоталар

Солнхофен палеофаунасының маңызды өкілдеріне Археоптерикс, птерозаврлар және теңіз жұмыртқасыз жануарлары кіреді.

Псиломелан дендриттері

Дендриттер, тармақталған қоңырдан қараға дейінгі фракталды ағаш тәрізді құрылымдар, әктаста жиі кездеседі. Бұл түзілімдер өсімдік қалдықтары емес, темір мен марганец оксидтері (псиломелан, (Ba,H2O)2Mn5O10) солнхофендік әктастың қабат жазықтықтарындағы ерітінділерден кристалдану нәтижесінде пайда болады. Дендриттердің химиялық минералогиялық тегі бар және олар диффузия процесі арқылы қалыптасады.