Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1996 жылы ғылым және технология саласында көптеген маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1996 in science and technology involved many significant events, listed below.
Астрономия және ғарыш зерттеулері
30 қаңтар – Хаякутаке кометасы ашылды. 17 ақпан – NEAR Shoemaker ғарыш кемесі ұшырылды. Кеме 2001 жылы 433 Эрос астероидына қонды. Мамыр – Хейл-Бопп кометасы алғаш рет қалың көзбен байқалды. 4 маусым – Еуропалық ғарыш агенттігінің Cluster жобасы Ariane 5 зымыратының тұңғыш ұшырылысы сәтсіз аяқталып, Гвиана ғарыш орталығынан ұшырылғаннан кейін 37 секунд өткен соң компьютерлік басқару жүйесіндегі бағдарламалық қате салдарынан өзін-өзі жойды. 3 қазан – Рейнхард Гензель мен Андреа Гез біздің галактикамыздың ортасындағы аса ірі, тығыз объектінің бар екенін көрсетті, ол кейіннен қара тесік екені анықталды. 7 қараша – NASA Марс Глобал Сервейор ғарыш аппаратын ұшырды. Гавайидегі Мауна-Кеа тауындағы Кек обсерваториясында екінші 9,8 метрлік көлденең телескоп ашылды.
January 30 – Comet Hyakutake is discovered. February 17 – NEAR Shoemaker spacecraft launched. The craft landed on asteroid 433 Eros in 2001. May – First naked eye observation of Comet Hale Bopp. June 4 – The European Space Agency's Cluster is lost when the maiden flight of the Ariane 5 rocket fails, self destructing 37 seconds after launch from the Guiana Space Centre because of a software bug in the computer control system. October 3 – Reinhard Genzel and Andrea Ghez demonstrate the existence of a supermassive compact object at the centre of our galaxy, later identified as a black hole. November 7 – NASA launches the Mars Global Surveyor. The second 9.8 m reflecting telescope opens at Keck Observatory, Mauna Kea, Hawaii.
Биология
5 шілде – Шотландиядағы Рослин институтында ересек клеткадан сәтті клондалған алғашқы сүтқоректі – қой Долли дүниеге келді. 6 тамыз – NASA Марстан келген деп саналатын Алан Хиллз 84001 метеоритында алғашқы тіршілік формаларының іздері болуы мүмкін екенін хабарлады; қосымша сынақтардың нәтижелері нақты емес. Saccharomyces cerevisiae дрожжисының геномы секвенцияланды, бұл толық секвенцияланған алғашқы эукариоттық геном.
July 5 – Dolly the sheep, the first mammal to be successfully cloned from an adult cell, is born at The Roslin Institute in Scotland. August 6 – NASA announces that the Allan Hills 84001 meteorite thought to originate from Mars, may contain evidence of primitive life forms; further tests are inconclusive. The yeast Saccharomyces cerevisiae's genome is sequenced, the first eukaryotic genome to be fully sequenced.
Химия
9 ақпан – Коперниций алғаш рет Германияның Дармштадт қаласындағы Gesellschaft für Schwerionenforschung ғылыми орталығында Зигурд Хофман, Виктор Нинов және басқалар жасалды.
February 9 – Copernicium first created at the Gesellschaft für Schwerionenforschung in Darmstadt, Germany, by Sigurd Hofmann, Victor Ninov and others.
Барлау
23 мамыр – Швециялық Геран Кропп Швециядан велосипедпен келіп, оттегісіз Эверест тауының шыңына жалғыз өзі жетті.
May 23 – Swede Göran Kropp reaches Mount Everest summit alone without oxygen after having bicycled there from Sweden.
Метеорология
7 қаңтар – АҚШ-тың шығысында үлкен қарлы боран болып, 60 адам қаза тапты. 15 мамыр – Бангладеште күшті дауыл мен торнадо салдарынан кем дегенде 443 адам қаза болды. 18-21 шілде – Квебек провинциясындағы Сагуэнай өзеніндегі дауылдар су тасқынына әкеліп, Канаданың ең қымбат табиғи апаттарының біріне айналды.
January 7 – A large blizzard hits the Eastern United States, killing 60. May 15 – Severe thunderstorms and a tornado in Bangladesh kills at least 443 people. July 18–21 – Storms provoke severe flooding on the Saguenay River in Quebec, in one of Canada's most costly natural disasters.
Философия
Австралиялық философ Дэвид Чалмерс "Естелік: түпкілікті теорияны іздеу" атты кітабын жариялады.
Australian philosopher David Chalmers publishes The Conscious Mind: in search of a fundamental theory.
Технология
Zenith АҚШ-та HDTV-мен үйлесімді алдыңғы проекциялық теледидарды алғаш рет ұсынады. Телерадио хабарларын таратушылар, теледидар және компьютер өндірушілер сандық HDTV үшін өнеркәсіп стандарттарын белгілейді. APS фильм форматы енгізілді.
Zenith introduces the first HDTV compatible front projection television in the United States. Broadcasters, TV & PC manufacturers set industry standards for digital HDTV. APS film format is introduced.
Жарияланымдар
Май – Сокал ісі: Америкалық математикалық физик Алан Сокал редакторларды қасақана мағынасыз мақала, "Шектерді бұзу: Кванттық гравитацияның трансформациялық герменевтикасына қарай" дегенді, "Ғылым соғыстары" санындағы "Социалдық мәтін" (Дьюк университетінің баспасы) журналына, академиялық мәдени зерттеулердегі постмодернизмнің ғылыми дәлдігіне сын ретінде жариялауға көндіреді. Бельгиялық физикалық химик Илья Пригожин "Керектіліктің соңы: уақыт, хаос және жаңа табиғат заңдары" деп аударылған "La Fin des certitudes" еңбегін жариялайды. Француз туған археолог Дениз Шмандт Бессерат "Жазу қалай пайда болды" еңбегін жариялайды.
May – Sokal affair: American mathematical physicist Alan Sokal hoaxes the editors into publishing a deliberately nonsensical paper, "Transgressing the Boundaries: Toward a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity", in a "science wars" issue of the journal Social Text (Duke University Press) as a critique of the intellectual rigor of postmodernism in academic cultural studies. Belgian physical chemist Ilya Prigogine publishes La Fin des certitudes (translated as The End of Certainty: time, chaos, and the new laws of nature). French born archaeologist Denise Schmandt Besserat publishes How Writing Came About.
Туылғандар
5 шілде – Долли (2003 жылы қайтыс болды), шотландиялық қой, әлемдегі алғашқы клондалған сүтқоректі жануар.
July 5 – Dolly (d. 2003), Scottish sheep, the world's first cloned mammal.
Өлімдер
12 қаңтар – Бартель Леендерт ван дер Вэрден (т. 1903), голланд математигі. 20 ақпан – Соломон Аш (т. 1907), поляк-американдық әлеуметтік психолог. 19 наурыз – Чэнь Цзиньрун (т. 1933), қытайлық математик. 26 наурыз – Дэвид Пэккард (т. 1912), американдық электр инженері. 6 маусым – Джордж Дэвис Снелл (т. 1903), американдық егеуқұйрық генетигі және трансплантация иммунологиясының негізін қалаушы. 17 маусым – Томас Кун (т. 1922), американдық ғылым философы. 1 тамыз – Тадеуш Райхштейн (т. 1897), химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. 9 тамыз – сэр Фрэнк Уиттл (т. 1907), ағылшын авиациялық инженері. 12 тамыз – Виктор Амбарцумиан (т. 1908), кеңестік армян теориялық астрофизигі. 1 қыркүйек – Карл Керле (Адам аға) (т. 1898), британдық бенедиктин монахы және ара өсіруші. 10 қыркүйек – Ханс Лист (т. 1896), австриялық өнертапқыш. 20 қыркүйек – Пол Эрдош (т. 1913), венгр математигі. 5 қазан – Сеймур Крей (т. 1925), американдық суперкомпьютер архитекторы. 13 қараша – Боби Вайл (т. 1959), австралиялық астрофизик. 19 қараша – Грейс Бейтс (т. 1914), американдық математик. 21 қараша – Абдус Салам (т. 1926), Пунджабта туған физика саласындағы Нобель сыйлығының иегері. 20 желтоқсан – Карл Саган (т. 1934), американдық астроном.
January 12 – Bartel Leendert van der Waerden (b. 1903), Dutch mathematician. February 20 – Solomon Asch (b. 1907), Polish American social psychologist. March 19 – Chen Jingrun (b. 1933), Chinese mathematician. March 26 – David Packard (b. 1912), American electrical engineer. June 6 – George Davis Snell (b. 1903), American mouse geneticist and basic transplant immunologist. June 17 – Thomas Kuhn (b. 1922), American philosopher of science. August 1 – Tadeusz Reichstein (b. 1897), Polish Swiss winner of the Nobel Prize in Chemistry. August 9 – Sir Frank Whittle (b. 1907), English aeronautical engineer. August 12 – Victor Ambartsumian (b. 1908), Soviet Armenian theoretical astrophysicist. September 1 – Karl Kehrle (Brother Adam) (b. 1898), British Benedictine monk and beekeeper. September 10 – Hans List (b. 1896), Austrian inventor. September 20 – Paul Erdős (b. 1913), Hungarian born mathematician. October 5 – Seymour Cray (b. 1925), American supercomputer architect. November 13 – Bobbie Vaile (b. 1959), Australian astrophysicist. November 19 – Grace Bates (b. 1914), American mathematician. November 21 – Abdus Salam (b. 1926), Punjabi born winner of the Nobel Prize in Physics. December 20 – Carl Sagan (b. 1934), American astronomer.