Кіріспе

Наварраның патшайымы 1274–1305 жылдары Жоанна I (14 қаңтар 1273 – 31 наурыз/2 сәуір 1305) (испанша: Juana) – Наварраның патшайымы және Шампан графинесі 1274 жылдан 1305 жылға дейін биледі. Ол Франция королевасы да болды, король Филипп IV-ке үйленгендіктен. 1305 жылы Парижде Наварра колледжін құрды. Жоанна Наварраны жеке басқарып көрген емес, оны француз губернаторлары басқарды. Шампан графтығына тікелей билік еткенде, Бар графы Генрих графтыққа басып кіргеніне қарсы әскер жинап, оны тұтқынға алып, түрмеге қамады. 1305 жылы бала туғанда қайтыс болды.

Өмір

Жанна 1273 жылдың 14 қаңтарында Шампаньдағы Бар-сюр-Сен қаласында Наварра королі Генрих I және Артуалық Бланштің қызы ретінде дүниеге келді. Келесі жылы әкесі қайтыс болған соң, ол Шампань графинясы және Наварра королевасы атанды. Жасы кішкентай болғандықтан, анасы Бланш Наваррада оның қамқоршысы және регенті болды. Әртүрлі шетелдік және Наварра биліктері мұрагердің жас екенін және әйел регенттің "әлсіздігін" пайдаланып, Жанна мен анасын Франция королі Филипп III сарайында қорғаныш іздеуге итермеледі. Оның анасы 1274 жылы Францияға келді, ал 1275 жылғы Орлеан шарты бойынша Жанна Филипптің ұлдарының біріне (Луи немесе Филипп) күйеуге берілді. Сондықтан Бланш қызы мен Наварра үкіметін Франция королінің қорғауына алды. Осыдан кейін Жанна Филипппен бірге тәрбиеленді. Шындығында, оның бала кезінде Наваррада тұрғаны белгісіз.

Франция патшайымы

11 жасында Жоанна 16 тамызда 1284 жылы Францияның болашақ Филипп IV-іне үйленді, бір жыл өткен соң 1285 жылы Франция королевасы атанды. Олардың үш ұлы кезек-кезек Франция патшалары болды, ал жалғыз қызы Изабелла Англия королевасы болды. Жоанна Франция королевасы ретінде табысты болды деп есептеледі: ол мұрагерлік құқығын қамтамасыз етті, патша сарайының тиімді үй иесі, салтанатты бірінші ханым болды және патшамен өте жақсы қарым-қатынаста болды. Бірге өскендіктен, олардың арасындағы жақын қарым-қатынас анық байқалады, сонымен қатар Филипп оны терең сүйгені және құрметтегені айтылады. Оның оған деген эмоционалдық тәуелділігінің салдарынан ол ешқашан Наварраға бармағаны туралы пікірлер бар. 1294 жылы Филипп оның ұлы әлі кәмелетке толмаған жағдайда Францияның регенті етіп тағайындады. Дегенмен, ол Наварра және Шампань иеліктерінен басқа Франция істеріне оның ықпалын сеніп тапсырмағаны айтылады. 1305 жылы Парижде Наварра колледжін құрды.

Наварра королеві және Шампан графинесі

1284 жылы Жоан некеге тұрғанда толыққанды құқықтық жауапкершілікке ие деп жарияланды және Париждегі қайын атасына Шампань мен Бриді иелігіне берді. Жоан ешқашан Наварра Корольдігіне бармады, оны оның атынан француз губернаторлары басқарды, алдымен оның қайын атасы, кейін күйеуі тағайындады. Француз губернаторлары Наваррада өте жақтырмады, ал оның елден кетуі наразылық тудырды. Оның елден жоқ болуына оның өзі емес, француздар кінәлі деп айыпталды, оған деген адалдық сұраққа түспеді; керісінше, Наваррада оның егемендігі француздар емес, оның өзі екендігі баса айтылды. Алыстан оның атынан бұйрықтар шығарылды, оның суретімен монеталар соғылды, ол шіркеулер мен монастырларға қорғау берді. 1300 жылы Каркассонға дейін Наварраға жақын келмеді, және оның күйеуі бұған біршама кінәланды. Жоан Шампань графы ретінде әлдеқайда белсенді әрекет етті. Шампань патшалық емес, графтық болғандықтан, ол әлдеқайда бай және стратегиялық маңызға ие болды. Филипп IV оның әкімшілерін тағайындады, алайда Жоан Шампаньге үнемі барып, биліктегі вассалдың барлық міндеттеріне қатысты және бұл салада белсенді, тәуелсіз билеуші ретінде танылды. 1297 жылы Шампаньге шабуыл жасаған Бар графы Генрих III-ге қарсы әскер жинап, басқарды. Филип қатыспады, ал Жоан күйеуіне қосылар алдында графты түрмеге қамады. Ол сондай-ақ Троя епископы Гишарға қарсы сот процесін жүргізді, оны Шампань мен анасынан алаяқтық арқылы ақша ұрлады деп айыптады. Жоан 1305 жылы бала туғанда қайтыс болды, бірақ Троя епископы Гишар 1308 жылы тұтқындалды және оны сиқыршылықпен өлтірді деп айыпталды. 1313 жылы босатылды. Жоан Париждегі Корделье монастырында жерленді.