Ұлыбритания сауда флоты тарихы

Кіріспе

Ұлыбританияның саудагерлік теңіз қызметі

Британдық саудагерлік теңіз флоты – британдық азаматтық кемелер мен олардың экипаждарына, соның ішінде офицерлер мен матростарға берілген жиынтық атау. Ұлыбританияда ол жай ғана саудагерлік флот немесе МН деп аталады. Саудагерлік теңіз кемелері Қызыл Туды көтереді, ал кемелер мен экипаж Ұлыбританияның Көлік министрлігінің мамандандырылған агенттігі – Теңіз және жағалау күзет агенттігі (MCA) тарапынан реттеледі. Британдық сауда кемелері Ұлыбритания немесе Red Ensign тобының кеме тізілімдеріне тіркеледі. Британдық саудагерлік теңіз флотының палубалық офицерлері мен матростары STCW конвенциясы мен Саудагерлік теңіз оқу кеңесінің оқу бағдарламасына сәйкес Ұлыбританиядағы теңіз колледждері мен басқа да оқу орындарында сертификатталатын және оқытылатын болады. Король Георг V Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қызметтері үшін британдық сауда кемелерінің флотына «Саудагерлік флот» атағын берді; содан бері көптеген елдер бұл атауды қабылдады. Бұрын ол «Меркантильдік теңіз» немесе «Саудагерлік қызмет» деп белгілі болған, бірақ «Саудагерлік флот» термині 19 ғасырдан бері бейресми түрде қолданылып келген. Британдық саудагерлік теңіз флоты тарихи тұрғыдан әлемдегі ең ірі кеме тізілімдерінің бірі және экипаж көзі болды, 1939 жылы әлемдік тоннаждың 33% осы тізілімде болды. Алайда, 20 ғасырдың ортасынан бастап жаһандану мен ыңғайлы тулардың пайда болуына байланысты кеме иелерінің, кемелердің, офицерлер мен экипаждардың саны күрт азайды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Британдық саудагерлік теңіз флотында 1054 кеме бар.

Тарих

Саудагерлік флот ағылшын және британдық тарихында ұзақ жылдар бойы болды, оның өсуі сауда мен империялық кеңеюге байланысты. Оның тарихы 17 ғасырға дейін жетеді, сол кезде соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері үшін еңбек күші ретінде барлық теңізшілерді тіркеуге әрекет жасалды. Саудагерлік теңізшілерді тіркеу сәтсіз аяқталды және 1835 жылға дейін іске асырылмады. Саудагерлік флот жылдар өте дамып, әлемдегі ең ірі саудагерлік флотқа айналды. Үндістандағы және Таяу Шығыстағы британдық иеліктерімен сауда жасау арқасында үлкен пайдаға ие болды. 19 ғасырда қант, Қытайға контрабандалық опиум, дәмдеуіштер және шай (мысалы, Cutty Sark кемесімен тасымалданған) сияқты табысты саудалар осы үстемдікті нығайтуға көмектесті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында теңіз білімі саудагерлік флот офицерлерін даярлау үшін кеңейтілді. Мысалы, 1855 жылы Лейт теңіз колледжі Шотландияда теңізшілерді оқытты. Осы кезеңде құрылған басқа теңіз колледждеріне 1861 жылы құрылған Оңтүстік Тинесайд теңіз және техникалық колледжі (қазіргі Оңтүстік Тинесайд колледжі) және 1902 жылы Саутгемптон навигациялық мектебі (қазіргі Варшаш теңіз мектебі) жатты. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда саудагерлік флот неміс суасты қайықтарының шабуылынан ауыр қаза тапты. Шетелдік соғыс саясаты саудагерлердің жау кемелерінен шабуылға ұшыру қаупін тудырды. Бірінші дүниежүзілік соғыста суасты қайықтары салдарынан жоғалған тоннаж шамамен 7 759 090 тоннаны құрады, ал шамамен 14 661 саудагер теңізші қаза тапты. Бірінші дүниежүзілік соғыста саудагерлердің құрбандығына орай Георг V компанияларға «Саудагерлік флот» атағын берді. 1928 жылы Георг V Уэльс принці Эдуардқа «Саудагерлік флот және балық аулау флотының шебері» атағын берді; ол 1936 жылдың қаңтарында таққа отырғаннан кейін де сақталды және тек желтоқсан айында тақтан бас тарғанда ғана бас тартты. Эдуард VIII-ден бастап бұл атақты корольдер Джордж VI және Елизавета II иеленді. 1939 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания мен Британ империясы Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда Георг VI мынадай хабарлама жолдады:

The Merchant Navy has been in existence for a significant period in English and British history, owing its growth to trade and imperial expansion. It can be dated back to the 17th century, when an attempt was made to register all seafarers as a source of labour for the Royal Navy in times of conflict. That registration of merchant seafarers failed, and it was not successfully implemented until 1835. The merchant fleet grew over successive years to become the world's foremost merchant fleet, benefiting considerably from trade with British possessions in India and the Far East. The lucrative trades in sugar, contraband opium to China, spices, and tea (carried by ships such as the Cutty Sark) helped to entrench this dominance in the 19th century. In the late 19th and early 20th centuries, maritime education expanded to train merchant navy officers. For example, in 1855 Leith Nautical College provided training for seafarers in Scotland. Other maritime colleges developed in this period included the South Tyneside Marine and Technical College, founded 1861 (now the South Tyneside College) and the Southampton School of Navigation, 1902 (now the Warsash Maritime School). In the First and Second World Wars, the merchant service suffered heavy losses from German U boat attacks. A policy of unrestricted warfare meant that merchant seafarers were at risk of attack from enemy ships. The tonnage lost to U boats in the First World War was around 7,759,090 tons, and around 14,661 merchant seafarers were killed. In honour of the sacrifice made by merchant seafarers in the First World War, George V granted the title "Merchant Navy" to the companies. In 1928 George V gave Edward, Prince of Wales the title of "Master of the Merchant Navy and Fishing Fleets"; which he retained after his accession to the throne in January 1936 and relinquished only at his abdication that December. Since Edward VIII, the title has been held by the sovereigns George VI and Elizabeth II. When the United Kingdom and the British Empire entered the Second World War in September 1939, George VI issued this message:

Осы алаңдатар күндері мен барлық офицерлер мен теңізшілерге, сондай-ақ Британ саудагерлік флотына және Британ балық аулау флотына қорғаныста өзінің маңызды рөлін орындауға деген сенімділігімді білдіргім келеді. Әрқайсысына айтарым: Сіздердің міндеттеріңіз біздің теңіз күштерімізге, әскерімізге және әуе күштерімізге берілгеннен кем емес. Еліміздің көп бөлігін азық-түлік пен шикізатпен, сондай-ақ әскерлерді шетелге тасымалдауды сіздерге жүктеді. Сіздердің ұлы тарихыңыз бар, мен «Саудагерлік флот және балық аулау флотының шебері» атағын мақтан тұтамын. Сіздер міндеттеріңізді қатаңдықпен және табандылықпен орындайтындарыңызды және сіздердің кәсібіңіздің жоғары рухани дәстүрі сіздердің қолыңызда сақталады деп білемін. Құдай сізді сақтап, үлкен міндеттеріңізде сәттілік тілейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс суасты қайықтары одақтас кемелерінің шамамен 14,7 миллион тоннасын батырды, бұл 2828 кемені құрады (одақтастардың жоғалтқан жалпы тоннажының үштен екісі). Біріккен Корольдік өзі 11,7 миллион тонна жоғалтты, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кездегі саудагерлік флоттың жалпы флотының 54% құрады. Соғыста конвой кемелерінде 32 000 саудагер теңізші қаза тапты, бірақ Корольдік теңіз күштерімен бірге конвойлар одақтастардың жеңісіне мүмкіндік беретін жеткілікті көлемдегі азық-түлік әкелді. 1941-1949 жылдар аралығында Ұлыбританияда SR Merchant Navy класының бу локомотивтері салынды. Кластың әр локомотивіне Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық кеме компанияларының, әсіресе Саутгемптоннан жұмыс істейтіндердің аттары берілді. Оңтүстік Атлантикаға «Харриер» истребительдерін және басқа ұшақтарды тасымалдау үшін пайдаланылған «СС Атлантик Конвейер» сауда кемесі әуеден ұшырылған «Экзосет» зымырасынан зақымданғаннан кейін қақтығыс кезінде жоғалды. Кеме капитаны Иан Норт және 11 басқа да экипаж мүшелері шабуылда қаза тапты, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері қарулы шабуылға ұшыраған британдық саудагерлік флотының кемесінен алғашқы шығын болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, 1969 жылға дейін капитан немесе шебер болғысы келген адамның үш таңдауы болды: 12 жасынан бастап үш элиталық теңіз мектептерінің біріне, HMS Conway және HMS Worcester немесе Pangbourne Nautical College тұрақты базасына бару, бұл автоматты түрде теңіз офицері ретінде шәкірттікке әкеледі; басқа жерде бірнеше оқу бағдарламаларының біріне өтініш беру; немесе шамамен 17 жасында тікелей сауда кеме компаниясына өтініш беру арқылы теңізге тез бару. Содан кейін үш жыл (алдын ала дайындықпен немесе төрт жылсыз) кемеде теңіз тәжірибесі болуы керек, жұмыс киімінде және палубадағы жұмыстармен айналысу, бо'сунның басшылығымен суды сору, бояуды қабылдау, латуньді жылтырату, тұщы су резервуарларын цементпен жуу және палубаларды тазалау, сондай-ақ офицердің басшылығымен навигация мен теңізшілік туралы білім алу, біліктілік емтихандарына түсуге дейін. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ұлыбританиядағы кемелер экипажының құрамы әртүрлі болды. Бұл сауда компанияларының саудасының ауқымына, Британ империясының ауқымына және әртүрлі порттарда экипаждың болуына байланысты болды. Бір кемеде көбінесе британдық экипаж болса, екіншісінде көптеген үндістер, қытайлар немесе африкалық теңізшілерден құралған экипаж болуы мүмкін. Ұлыбританиядан тыс аймақтардан алынған экипаждар әдетте кеме сауда жасайтын аймақтардан алынды, сондықтан Таяу Шығыспен сауда жасайтын кемелерде Сингапур немесе Гонконг экипаждары болды, банандарды тасымалдайтын кемелерде Батыс Үнді экипаждары болды, Батыс және Оңтүстік Африкамен сауда жасайтын кемелерде Африка экипаждары болды, ал Үнді мұхитымен (соның ішінде Шығыс Африкамен) сауда жасайтын кемелерде Үнді субконтинентінен экипаждар болды. Солтүстік Атлантика арқылы, Оңтүстік Америкаға және Австралия мен Жаңа Зеландияға сауда жасайтын кемелерде көбінесе Ұлыбританиядан алынған жұмысшылар жұмыс істеді.

In these anxious days, I would like to express to all Officers and Men and in the British Merchant Navy and the British Fishing Fleets my confidence in their unfailing determination to play their vital part in defence. To each one I would say: Yours is a task no less essential to my people's experience than that allotted to the Navy, Army and Air Force. Upon you, the Nation depends for much of its foodstuffs and raw materials and for the transport of its troops overseas. You have a long and glorious history, and I am proud to bear the title "Master of the Merchant Navy and Fishing Fleets". I know that you will carry out your duties with resolution and with fortitude, and that high chivalrous traditions of your calling are safe in your hands. God keep you and prosper you in your great task. During the Second World War, German U boats sank nearly 14.7 million tons of Allied shipping, which amounted to 2,828 ships (around two thirds of the total allied tonnage lost). The United Kingdom alone suffered the loss of 11.7 million tons, which was 54% of the total Merchant Navy fleet at the outbreak of the Second World War. 32,000 merchant seafarers were killed aboard convoy vessels in the war, but along with the Royal Navy, the convoys successfully imported enough supplies to allow an Allied victory. Between 1941 and 1949, the SR Merchant Navy class steam locomotives were built in the UK. Each locomotive of the class was named after British shipping lines from the Second World War, principally those operating out of Southampton. The merchant ship SS Atlantic Conveyor, being used to ferry
Harrier fighters and other aircraft to the South Atlantic, was lost during the conflict after being struck by an air launched Exocet missile. The ship's captain, Ian North, and 11 other crew members died in the attack which constituted the first loss of a British merchant navy ship to an armed attack since the Second World War. Historically a person wishing to become a captain, or master prior to about 1969, had three choices: to attend one of the three elite naval schools from the age of 12, the fixed base HMS Conway and HMS Worcester or Pangbourne Nautical College, which would automatically lead to an apprenticeship as a seagoing cadet officer; apply to one of several training programmes elsewhere; or go to sea immediately by applying directly to a merchant shipping company at about age 17. Then there would be three years (with prior training or four years without) of seagoing experience aboard ship, in work clothes and as mates with the deck crew, under the direction of the bo'sun cleaning bilges, chipping paint, polishing brass, cement washing freshwater tanks, and holystoning teak decks, and studying navigation and seamanship on the bridge in uniform, under the direction of an officer, before taking exams to become a second mate. Historically, the composition of the crew on UK ships was diverse. This was a characteristic of the extant of the shipping companies trade, the extent of the British Empire and the availability of crew in different ports. One ship might have a largely all British crew, while another might have a crew composed of many Indians, Chinese or African sailors. Crews from outside Britain were usually drawn from areas in which the ship traded, so Far East trading ships had either Singapore or Hong Kong crews, banana boats had West Indian crews, ships trading to West Africa and Southern Africa had African crews and ships trading to the Indian Ocean (including East Africa) had crews from the Indian subcontinent. Crews made up of recruits from Britain itself were commonly used on ships trading across the North Atlantic, to South America and to Australia and New Zealand.

Флот

Көптеген онжылдықтар бойы үстемдік позициясын сақтап тұрғанына қарамастан, Британ империясының құлдырауы, ыңғайлы тудың пайдалануының артуы және шетелдік бәсекелестік сауда флотының төмендеуіне әкелді. Мысалы, 1939 жылы сауда флоты 33% жалпы тоннажбен әлемдегі ең ірі болды. 2012 жылы сауда флоты әлемдегі ең ірілердің бірі болып қала берсе де, жалпы тоннаждың тек 3% құрады. 2010 жылы сауда флоты 504 Ұлыбританияда тіркелген немесе одан ірі кемелерден тұрды. Сонымен қатар, Ұлыбританияның сауда мүдделері басқа елдерде тіркелген тағы 308 кемеге ие болды, ал Ұлыбританияда 271 шетелдік меншікті кеме тіркелген. 2012 жылы британдық сауда мүдделері 1504 кемеден немесе одан ірі кемелерден тұрды. Бұл тікелей Ұлыбританияға тиесілі, аналық компанияға тиесілі немесе британдық компания басқаратын кемелерді қамтиды. Бұл: немесе әлде .

Офицерлер мен рейтингтер

STCW конвенциясына қол қойған Ұлыбритания кемелерін палуба офицерлері мен инженерлік офицерлер басқарады. Офицерлер 3 жылдық оқудан өтеді, ол Ұлыбританиядағы бекітілген теңіз колледждерінің бірінде курсант ретінде белгілі. Бұларға Варшаф теңіз академиясы, Оңтүстік Тайнесайд колледжі, Флитвуд, Плимут университеті және Глазго қалалық колледжі кіреді. Курсанттар әдетте екі академиялық бағытты таңдайды: Foundation Degree немесе Higher National Diploma. Үш жылдық оқу кезінде курсанттар теңізге де бір жыл немесе одан да көп уақытқа шығады, әдетте курсанттық кезеңі бойына. Бұл, колледждегі академиялық оқумен қатар, кандидатты жеке және соңғы ауызша емтиханға дайындайтын практикалық білім береді. Ауызша емтихан Теңіз және жағалау күзеті агенттігінің кеңсесінде тәжірибелі кеме капитанымен өткізіледі. Ауызша емтиханды сәтті тапсырған жағдайда біліктілік сертификаты беріледі. Бұл Ұлыбритания үкіметі берген халықаралық біліктілік, ол офицерге кемеде біліктілігіне сәйкес жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Сертификаттар әртүрлі дәрежелерге беріледі, сондықтан офицер жоғары біліктілікке жеткенше келесі оқуларды аяқтау үшін оралуы мүмкін. Ұлыбританиядағы алғашқы палуба офицерлерінің біліктілік сертификаттары 1845 жылы берілді, ол кезде, қазіргідей, кеме капитанымен соңғы ауызша емтихан өткізілді. Офицерлерді даярлау режимі Сауда флотының ресми оқу бағдарламасында көрсетілген. Бұл оқыту әлі күнге дейін аспандық навигация, кеме тұрақтылығы, жалпы жүк және теңізшілік сияқты дәстүрлі кәсіптерді қамтиды, бірақ қазір палуба офицерлері үшін бизнес, заңнама, құқық және компьютерлік сауаттылық, ал инженерлік офицерлер үшін теңіз инженерлік принциптері, шеберхана технологиясы, бумен жүру, моторлық (дизельдік) жүру, қосымша жабдықтар, механика, термодинамика, инженерлік сызу, кеме құрылысы, теңіз электроникасы және практикалық шеберхана оқытулары да бар. Әдетте және қазір де кеме экипажының төменгі дәрежедегі қызметкерлерін босун бақылайды, оған жауапты палуба офицері, әдетте бас офицер бақылайды. Кемеде бас аспаз, радио офицері немесе бас стюард басқаратын асхана, радио бөлімі немесе қонақжайлылық қызметтері сияқты қосалқы бөлімдер де болуы мүмкін. Бұл рөлдердің көптегені қазір өзгерді, өйткені коммерциялық кемелердің экипаждары кішірейді. Көптеген кемелерде радио бөлімдері жойылып, радио офицері (көбінесе «шамырандар» деп аталады) технологиялық өзгерістермен және STCW конвенциясы бойынша палуба офицерлерінің GMDSS жүйесінде жеке сертификат алу талабымен алмастырылды. Кейбір кемелерде электротехникалық офицерлер (ЭТО) де қызмет етеді және күрделі жүйелерді жөндеуге және күтіп ұстауға оқытылады. 2023 жылы Ұлыбританияның сауда флотында 10 930 сертификатталған офицер, 10 180 төменгі дәрежедегі қызметкер, 1450 сауда флоты курсанттары және 1540 басқа офицерлер болды.

As a signatory to the STCW Convention UK ships are commanded by deck officers and engineering officers. Officers undergo 3 years of training, known as a cadetship at one of the approved maritime colleges in the United Kingdom. These include Warsash Maritime Academy, South Tyneside College, Fleetwood, Plymouth University and City of Glasgow College. Cadets usually have a choice of two academic routes: Foundation Degree or Higher National Diploma. During the three years of training, cadets also go to sea, for a period of a year or more, usually spread across the cadetship. This affords a practical education, that along with the academic time in college prepares a candidate for a separate and final oral exam. This oral exam is carried out with a master mariner at an office of the Maritime and Coastguard Agency. Successful completion of the oral exam will result in the award of a certificate of competency. This is the international qualification, issued by the UK government which allows an officer to work in their qualified capacity on board a ship. Certificates are issued for different ranks and as such an officer will usually return to complete a subsequent series of studies until they reach the highest qualification. The first UK deck officer certificates of competency were issued in 1845, conducted then, as now, by a final oral exam with a master mariner. The training regime for officers is set out in the official syllabus of the Merchant Navy Training Board. This training still encompasses all of the traditional trades such as celestial navigation, ship stability, general cargo and seamanship, but now includes training in business, legislation, law, and computerisation for deck officers and marine engineering principles, workshop technology, steam propulsion, motor (diesel) propulsion, auxiliaries, mechanics, thermodynamics, engineering drawing, ship construction, marine electrics as well as practical workshop training for engineering officers. Traditionally and still now, the ships ratings are supervised by the bosun, as overseen by a responsible deck officer, usually the chief mate. A ship may also have different sub departments, such as the galley, radio department or hospitality services, overseen by a chief cook, radio officer or chief steward. Many of these roles have now changed, as ships crews have become smaller in commercial shipping. On most ships the radio department has disappeared, along with the radio officer (colloquially known as 'sparks') replaced by changes in technology and the requirement under the STCW Convention for deck officers to hold individual certification in the GMDSS system. Electro technical officers (ETO) also serve aboard some ships and are trained to fix and maintain the more complex systems. In 2023, the UK Merchant Navy had 10,930 certificated officers, 10,180 ratings, 1,450 merchant navy cadets and 1,540 other officers.

Қайырымдылық ұйымдары

Ұлыбританияда сауда флотына қатысты қайырымдылық қоғамдары белсенді түрде жұмыс істейді. Саудагерлік теңіз флотының әл-ауқатын қамтамасыз ету кеңесі қайырымдылық көмек көрсету үшін MN қорын басқарады. Басқа қайырымдылық қоғамдарының қатарында Кеме құлауынан зардап шеккен теңізшілер қоғамы, Теңізшілерге көмек қоры, Шотландия теңізшілер әл-ауқатын қамтамасыз ету қоғамы және Шотландия кеме қатынасы қайырымдылық бірлестігі бар.

Байрақтары

Кеменің кормасында немесе соқпағында, яғни жағасында байрақтар көрсетіледі. Қызыл байрақтарға белгілер салынуы мүмкін, бірақ оларды кемеде рұқсат болған жағдайда ғана көтеруге болады. Бермуд аралдары (тарихи түрде Британдық Солтүстік Американың бір бөлігі болған, бірақ Канада Конфедерациясына кірмеген) қызыл байрақты құрлықтағы аумақтық ту ретінде қолданады, сондай-ақ қазіргі Канада провинциялары ретінде сақталған басқа Британдық Солтүстік Америка колониялары да осылай істейді, олардың ішінде Онтарио да бар. (Көк байрақ қолданатын басқа Британдық теңіз арты аумақтары құрлықтағы аумақтық ту ретінде теңіз байрағын пайдаланады, ал Бермудта бұл тек паромдар сияқты азаматтық үкімет кемелерінде қолданылады).

Үйлер туы

Үй жалаулары жекелеген және компаниялармен әзірленеді. Үй жалауы кеме тіреуінің портовый жағында көрсетіледі.

Медальдар мен марапаттар

Ұлыбританияның сауда флотының мүшелері сауда флотында қызмет еткен кездегі ерліктері үшін Виктория кресі, Джордж кресі, Джордж медалі, Еңбегі үшін орден және Еңбегі үшін крестпен марапатталған. Канадалық Филип Бент, бұрынғы британдық сауда флоты, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда британдық армияға қосылып, Виктория кресіне ие болды. Екі дүниежүзілік соғыста да қызмет еткен сауда флотының мүшелері тиісті әскери медальдарды алды. Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген сауда флотының мүшелері Батылдығы үшін корольдің мақтау белгісіне ие болды. 1939-45 жылдары көрсеткен ерліктері үшін Лойд Лондонның «Теңіздегі батылдығы үшін» соғыс медалін 541 сауда флотының қызметкері алды. Соғыс және бейбіт уақыттағы адамгершілік істері үшін сауда флотының теңізшілеріне Патшалық гуманистік қоғамының көптеген медальдары мен наградалары табысталды. 2016 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания үкіметі «Еңбегі үшін сауда флоты медалін» енгізді. Медаль:

«Біріккен Корольдіктің, Мэн аралының немесе Канал аралдарының сауда флотында және балық аулау флотында үлгілі қызмет еткен және міндетке адал болған, басқаларға керемет үлгі көрсеткендерді марапаттау үшін беріледі». Медальға ие болу үшін өзінен басқа біреу ұсынуы керек, кем дегенде екі жазбаша қолдау хаты болуы тиіс, және әдетте сауда флотында 20 жыл қызмет еткен болуы керек (бірақ ерекше жағдайларда бұл мерзім кем болуы мүмкін).