Кіріспе

28-ші Дэйлге сайлау

1997 жылғы Ирландияның жалпы сайлауы, 28-ші Дэйлге, президент Мэри Робинсонның 15 мамырдағы 27-ші Дэйлді таратуынан кейін, Taoiseach Джон Брутонның өтініші бойынша 6 маусым күні жұма сайын өтті. Жалпы сайлау 1995 жылғы Сайлау (өзгерістер) заңына енгізілген түзетулерге сәйкес, Ирландияның 41 сайлау округінде, Оирехтастың өкілдер палатасы – Дэйл Эйренде 166 орынға өтті. Екі ірі партия, Fine Gael және Fianna Fáil, дауыс жинауы мен өкілдіктерін арттырды, ал Dáil-дегі кіші партиялар, Еңбек партиясы және Прогрессивті демократтар, сәтсіз науқандарға ұшырап, Dáil-дегі өкілдіктері 50% немесе одан да көп қысқарды. Дегенмен, Dáil-дегі басқа кіші партиялардың кейбіреулері жақсарды: 75 жыл ішінде алғаш рет Синн Фэйнның депутаты Каомингхин О Каолайн сайланғаннан кейін Дэйлде орын алды, ал Жасылдар партиясы екінші депутатын қосты, ал Социалистік партия Жо Хиггинс тұлғасында алғашқы ұлттық өкілін алды. Сайлаудан кейін 28-ші Дэйл 26 маусымда Лайнстер-хауста жиналып, президент тағайындайтын Taoiseach-ты ұсыну және Ирландияның жаңа үкіметін бекіту үшін отырды. Берти Ахерн Taoiseach болып тағайындалды, ол Fianna Fáil және Прогрессивті демократтардың азшылық коалициялық үкіметі – Ирландияның 25-ші үкіметін құрды. Бұл сайлауды ирландиялық тәуелсіз журналист Шейн Коулман «Келт жолбарысының алтын жылдарына» бастау болғандықтан, Ирландия тарихындағы ең маңызды жалпы сайлаулардың бірі деп сипаттады. Fianna Fáil және Прогрессивті демократтар сайлауды күзде емес, жазда өткізу туралы шешімге қуанды; әсіресе Fianna Fáil, қазан немесе қараша айында Маккракен трибуналының баяндамасы жариялануынан қорқып, онда Бен Дунн Юнр. Fianna Fáil мүшелеріне пара бергені және оларға салықтан қашуға көмектескені туралы айыптаулар тергелді. 1997 жылғы жалпы сайлауда халыққа екі мүмкін коалиция таңдауға ұсынылды. Қазіргі үкімет – «Радугалық коалиция» деп аталатын Fine Gael, Еңбек партиясы және Демократиялық солшылдардың коалициясы, ал оппозициялық «балама коалиция» Fianna Fáil және Прогрессивті демократтардан тұрды.

Көктемгі коалиция (Файн Гейл, лейборист, Демократиялық солшы)

Көшкін үкіметтегі "Радуга" партиялары коалицияны қайта сайлау үшін үгіт жүргізіп, осылайша олардың қалыптасқан жұмыс қарым-қатынасын баса көрсетті, "Жұмыс істейтін серіктестік" деген ұранмен сайлауға түсті. Олар өркендеген экономика, әлеуметтік қызметтердің жақсаруы және ажырасу енгізілуі сияқты реформалардың нәтижесін өз еңбегі деп мәлімдеді. Осы біртұтас көрінісқа қарамастан, әр партия жеке-жеке үгіт жүргізді. Еңбек партиясы "Радуга" үкіметінің құрамында ғана емес, сонымен қатар "Фианна Фейл" партиясымен коалиция құрған кезде де орындалған сайлау алды уәделерінің санына баса назар аударды.

Фианна Фейлдің науқаны

Берти Ахерн басшылығымен «Фиана Файл» партиясы Чарльз Хоуги мен Альберт Рейнольдс басшылығымен өткен даулы кезеңнен кейін қайта құрылымдалуда болды. Партияның орталық кеңсесі кандидаттарды іріктеуді өз бақылауына алды және, әсіресе дауыс беруді басқару және Ирландияның пропорционалды сайлау жүйесіндегі дауыс ауысуларын бақылау тұрғысынан, сайлау кампаниясы стратегиясын жаңартып, модернизациялады. Сонымен қатар, ондаған жылдар бойы партияны мазалаған өткір ішкі жанжалдар Ахерннің біріктіруге бағытталған басшылық стилі арқасында аяқталды. Осы басшылықтың арқасында «Фиана Файл» партиясы Ахерннің салыстырмалы жастығы мен ынтасын баса назар аударатын, партияны бұрынғы дау-дамайлардан алшақтататын өте қарқынды кампания жүргізе алды.

Орындықтар туралы қысқаша мәлімет

Fine Gael орын алғанымен, Dáil палатасын оппозициялық қатарға көшті. Fianna Fáil да өкілдігін арттырды, бірақ Прогрессивті демократтар сайлауда сәтсіздікке ұшырады, дауыс беру үлесін сақтап қалғанмен, бұрынғы сайлаудағы он орынға қарағанда тек төрт орын ғана жеңіп алды, Корк Солтүстік-Орталық және Дун Лаухейр сияқты сенімді деп есептелген орындардан айырылды. Жасылдар партиясы екінші орынды жеңіп алды, Джон Гормли Дублиннің Оңтүстік-Шығысында сайланды. Төрт күндік қайта санаудан кейін ол 30-дан астам дауыспен жеңіске жетті, нәтижесінде Прогрессивті демократ Майкл Макдауэлл жеңіліске ұшырады. Макдауэллдің жеңілісі Прогрессивті демократтар үшін аса ауыр соққы болды, өйткені Макдауэлл олардың "басты идеологы" еді. О Каолейннің Dáil-ге енуі Sinn Féin тарихындағы маңызды кезең болды, олар қазірге дейін Dáil-де өкілдігін сақтап келеді.

Үкімет құруы

Сайлаудан кейін ірі партиялардың ешқайсысы да анық көпшілікке ие болмады. Келіссөздер нәтижесінде «Фианна Файл» – «Прогрессивті демократтар» коалициясы үкімет құрды. Үкіметтің жұмыс істеу үшін қажетті көпшілігін қамтамасыз ету үшін төрт тәуелсіз «Техта Дала» (ТД) мүшесі де оны қолдады. Берти Ахерн «Таоиш» лауазымына тағайындалды, ал «Прогрессивті демократтар» партиясынан Мэри Харни «Танайст» болды.