Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс химигі (1902–1958)
German chemist (1902–1958)
Курт Альдер (10 шілде 1902 – 20 маусым 1958) – неміс химигі және Нобель сыйлығының иегері.
Kurt Alder (; 10 July 1902 – 20 June 1958) was a German chemist and Nobel laureate.
Өмірбаян
Олдер Силезияның өнеркәсіптік аймағындағы Кенигсхюттеде (қазіргі Хорзов, Жоғарғы Силезия, Польша) дүниеге келді, онда бастауыш білімін алды. 1922 жылы Кенигсхютте Польшаның құрамына өткен кезде Олдер бұл аймақтан кетіп қалды. 1922 жылдан бастап ол Берлин университетінде химияны оқыды, ал кейін Киль университетінде Отто Пауль Герман Диелс басшылығымен 1926 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1930 жылы Олдер Кильде химия оқытушысы болып тағайындалды, ал 1934 жылы лекциялаушы болды. 1936 жылы ол Кильден Леверкузендегі I G Farben Industrie компаниясына жұмысқа орналасты, онда синтетикалық каучукты зерттеді. 1940 жылы Олдер Кельн университетінің эксперименталды химия және химиялық технология профессоры және Химия институтының директоры болып тағайындалды. Осы кезеңде, Еуропадағы түпнұсқа зерттеулерге көптеген кедергілерге қарамастан, ол органикалық қосылыстарды синтездеудегі өзінің ерекше қызығушылықтарын зерттеудің жүйелі бағдарламасын жалғастырды. Барлығы ол осы салада 151-ден астам мақала жариялады. 1945 жылы ол EDTA-ны ойлап тапқан Фердинанд Мюнцпен тығыз байланыста жұмыс істеді. 1949 жылы олар диендік синтез және қосылыстар туралы бірлескен мақала жариялады.
Alder was born in the industrial area of Königshütte, Silesia (modern day Chorzów, Upper Silesia, Poland), where he received his early schooling. Alder left the area when Königshütte became part of Poland in 1922. He studied chemistry at the University of Berlin from 1922, and later at the University of Kiel where his PhD was awarded in 1926 for work supervised by Otto Paul Hermann Diels. In 1930 Alder was appointed reader for chemistry at Kiel, and promoted to lecturer in 1934. In 1936 he left Kiel to join I G Farben Industrie at Leverkusen, where he worked on synthetic rubber. Then in 1940 he was appointed Professor of Experimental Chemistry and Chemical Technology at the University of Cologne and Director of the Institute of Chemistry there. Throughout this time and despite the many obstacles to original research in Europe at the time, he continued a systematic program of investigations of his particular interests in the synthesis of organic compounds. In all he published more than 151 papers in this field. In 1945 he worked closely with the inventor of EDTA, Ferdinand Münz. In 1949 they published a paper together on diene synthesis and additions
Олдер 1950 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын өзінің ұстазы Диелспен бөлісті, бұл сыйлық Диелс-Алдер реакциясы деп аталатын олардың жұмысы үшін берілді. Айдың кратері Олдер оның құрметіне аталған. Диелс-Алдер реакциясы арқылы жасалған альдрин инсектициді де осы ғалымның есімімен аталады. Олдер 1958 жылдың маусым айында 55 жасында қайтыс болды. Оның өлімінің себебі белгісіз, бірақ оның денесі Германияның Кёльн қаласындағы пәтерінен екі аптадан кейін табылды. Оның денесін тапқан қарындасы, шіріген майыстың иісі соншалықты жаман болғанын айтты, оны көшеден иіскеуге болады. Гертруд Алдер күйеуінің соңғы рет көрген кезде қатты қиналғанын және зерттеу жазбаларын жазып жатқанда "Les Jardins du Souvenir" ("Жады бағы") фразасын жиі қайталағанын мәлімдеді.
Alder received several honorary degrees and other awards, such as the 1950 Nobel Prize in Chemistry which he shared with his teacher Diels for their work on what is now known as the Diels–Alder reaction. The lunar crater Alder is named in his honour. The insecticide aldrin, created through a Diels–Alder reaction, is also named after the scientist. Alder died in June 1958, aged 55. The cause of his death is unknown, however his body was found in his apartment in Cologne, Germany after two weeks. His niece, who found the body, stated that the odor of rotting flesh was so bad that she could smell it from the street outside. Gertrud Alder reported that her husband was incredibly distressed when she last saw him and often muttered the phrase "Les Jardins du Souvenir" (The Memory Garden) whilst writing out his research notes.