Кіріспе
Өсімдік түрі
| атауы = Ашока ағашы
| суреті = Sita Ashok (Saraca asoca) гүлдері Калькуттада W IMG 4146.jpg
| сурет сипаттамасы = Ашока гүл шоғыры
| күйі = VU
| күй жүйесі = IUCN2.3
| күй дереккөзі =
| таксоны = Saraca asoca
| авторы = (Roxb.) Willd.
| синонимдер дереккөзі = Бұл Үнді субконтиненті мен іргелес аймақтардың мәдени дәстүрлерінде маңызды ағаш. Кейде қате түрде Saraca indica деп аталады. Ашока ағашының гүлі – Үндістанның Одиша штатының мемлекеттік гүлі.
Speciesbox
| name = Ashoka tree
| image = Sita Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146. jpg
| image caption = Ashoka flower cluster
| status = VU
| status system = IUCN2.3
| status ref =
| taxon = Saraca asoca
| authority = (Roxb.) Willd. | synonyms ref = It is an important tree in the cultural traditions of the Indian subcontinent and adjacent areas. It is sometimes incorrectly known as Saraca indica. The flower of Ashoka tree is the state flower of Indian state of Odisha.
Сипаттама
Ашока – жаңбырлы орман ағашы. Оның бастапқы ареалы Декан үстіртінің орталық бөліктерінде, сондай-ақ Үндістан субконтинентінің батыс жағалау аймағындағы Батыс Гаттардың ортаңғы бөлігінде орналасқан. Ашока әдемі жапырақтары мен құлпынай иісті гүлдері үшін құрметке ие. Бұл – әдемі, кішкентай, тік өсетін мәңгі жасыл ағаш, тығыз топтамаларда өсетін күңгірт жасыл жапырақтарымен ерекшеленеді. Гүлдеу маусымы ақпаннан сәуірге дейін. Ашока гүлдері тығыз, салтаңқан шоғырлармен гүлдейді. Олар жарқыраған қызғылт сары түсті, күлте жайнағаннан кейін қызыл түске айналады. Жабайы өсетін ашока – сезімтал түр. Ол табиғи ортасында сирей түсуде, бірақ Гималайдың орталық және шығыс етегінде, Үндістанның солтүстік жазықтарында шашыраңқы жерлерде, сондай-ақ Мумбаи маңындағы субконтиненттің батыс жағалауында оқшауланған жабайы ашока ағаштарын кездестіруге болады. Ашока ағашының бірнеше түрі бар. Олардың бірі ірі және жайылып өседі. Бағана тәрізді сорттары егісте жиі кездеседі.
Мифология және дәстүр
Ашока ағашы бүкіл Үндістан субконтинентінде, әсіресе Үндістан, Непал және Шри-Ланкада қасиетті саналады. Бұл ағаштың аймақта көптеген халықтық, діни және әдеби байланыстары бар. Ашока ағашы әдемі сыртқы түрі, гүлдерінің бояуы мен көптігі үшін жоғары бағаланады. Оны Үндістандағы патшалық сарайлардың және ғибадатханалардың жанындағы бақшаларда жиі кездестіруге болады. Ашока ағашы якши мифологиялық жандармен тығыз байланысты. Үнді өнеріндегі жиі кездесетін элементтердің бірі – буддалық және индуистік ғибадатханалардың қақпаларында орналасқан, аяғы ағаш діңгегіне тіреліп, қолында гүлдеген ашока ағашының бұтағын ұстаған якшини мүсіні. Көркемдік элемент ретінде, ағаш пен якши көбінесе стилизацияланады. Кейбір авторлардың пікірінше, осы ағаштың түбіндегі жас қыз ежелгі ағаш құдайына негізделген, ол өсімпаздықпен байланысты. Ашока ағашының астындағы якшилер ерте буддалық ескерткіштерде де сәндік элемент ретінде маңызды болды және көптеген ежелгі буддалық археологиялық орындарда табылды. Ғасырлар өте келе, ашока ағашының астындағы якши индуистік үнді мүсіндерінде стандартты сәндік элементке айналды және салабханджика ретінде үнді ғибадатхана архитектурасына енгізілді, себебі Үндістан субконтинентінің ежелгі әдебиетінде ашока ағашы мен сал ағашы (Shorea robusta) арасында шатасу жиі кездеседі. Индуизмде ашока қасиетті ағаш саналады. Оған байланысты көптеген жергілікті дәстүрлерді есептемегенде, ашока ағашы индустар күнтізбесіндегі Чайтра айында құлшылыққа алынады. Сондықтан ашока ағашы классикалық үнді діни және махаббат поэзиясында жиі еске алынады, санскрит тілінде ағашқа немесе оның гүлдеріне қатысты кем дегенде он алты түрлі атау бар. Махакавияда, яки үнділік эпостық поэзияда, Ашока ағашы Рамаянада Ашока Ватикаға (ашока ағаштарының бақшасы) сілтеме жасап айтылады, онда Хануман алғаш рет Ситамен кездеседі.
"Ашока ағашы" деп аталатын басқа да ағаштар
Көпшілікке танымал "жалған ашока ағашы" немесе тіпті "ашока ағашы" деп аталатын Polyalthia longifolia ағашы, Жерорта теңізінің ципрлары сияқты тік, бағана тәрізді өсу үлгісіне ұқсатып өсіріледі. Бұл Үндістан субконтинентіндегі ландшафтты безендіруде кеңінен қолданылатын, сондай-ақ Девадар немесе Дебдару деп аталатын танымал саябақ және бақша өсімдігі. Бұл ағашты оның қарапайым жапырақтары және өте ерекше гүлдері арқылы оңай тануға болады. Ашока гүлдері қызыл (алғашқыда қызғылт сары түсті), ал P. longifolia гүлдері алма-жасыл түсті. Ашока жемісі – көптеген тұқымдары бар кең бұршаққа ұқсас, ал жалған ашока жемісі кішкентай, шар тәрізді және бір ғана тұқымнан тұрады. Ашока ағаштары бойынан кішкентай, ал жалған ашока ағаштары биік болады.
Қолданылуы
Ашока өсімдігінің қабығы харитаки (кептірілген ағаш жемісі), вибхитаки, сандал ағашы және мустак тамыры (Cyperus rotundus) сияқты он төрт басқа шөппен қоса араластырылады. Асокариста жасау үшін оған жаггерь (қамыс қанты) және манго тұқымы да қосылады. Бұл – әйелдерге тән бұзылыстарды, етеккір циклінің бұзылуын және әйел гормондарының тепе-теңдігін қалпына келтіру үшін қолданылатын аюрведалық шөптік дәрі.